કિરણ બેદી

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
કિરણ બેદી
Kiran Bedi at the SWIM Conference.JPG
જન્મ: (1949-06-09) જૂન 9, 1949 (Expression error: Unrecognized punctuation character "{". વયે)
Amritsar, Punjab
ક્ષેત્ર: Social activist, IPS Officer (1972-2007)
Website: http://www.kiranbedi.com/


ડો. કિરણ બેદી ભારતીય પોલિસ સેવાના પ્રથમ વરિષ્ઠ મહિલા અધિકારી છે. તેઓએ ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લઇ સમાજસેવાનો રસ્તો પસંદ કર્યો. એમણે પોલિસ સેવાકાળમાં અલગ અલગ પદો પર રહીને પોતાની કાર્યકુશળતાનો પરિચય કરાવ્યો છે. તેઓ સંયુક્ત પોલિસ પ્રશિક્ષણ આયોગ તેમ જ દિલ્હી પોલિસ સ્પેશિયલ આયોગ(ખુફિયા)ના પદ પર કાર્ય કરી ચૂક્યા છે. વર્તમાન સમયમાં તેઓ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘના ‘શાંતિ સ્થાપના ઓપરેશન’ વિભાગમાં માગરિક પોલિસ સલાહકારના પદે કાર્યરત છે. એમને વર્ષ ૨૦૦૨ના માટે ભારતની સૌથી વધુ પ્રશંસા મેળવનાર મહિલા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. ધ ટ્રિબ્યૂનના વાચકો દ્વારા એમને 'વર્ષની સર્વશ્રેષ્ઠ મહિલા' તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા.

જન્મ[ફેરફાર કરો]

ડો. કિરણ બેદીનો જન્મ જૂન ૯, ૧૯૪૯ના દિને પંજાબ રાજ્યના અમૃતસર શહેરમાં થયો. તેઓ શ્રીમતી પ્રેમલતા તથા શ્રી પ્રકાશલાલ પેશાવરિયાની ચાર પુત્રીઓ પૈકી બીજા ક્રમે જન્મ્યા હતા.

સન્માન તેમ જ પુરસ્કાર[ફેરફાર કરો]

ડો. કિરણ બેદી એમના માનવીય તેમ જ નિડર દ્રષ્ટિકોણના કારણે પોલિસ કાર્યપ્રણાલી તથા જેલ સુધારણા માટેના અતિ આધુનિક આયામો સર કરવામાં મહત્વનું યોગદાન કરી શક્યા છે. નિસ્વાર્થ કર્તવ્યપરાયણતા માટે એમને શૌર્ય પુરસ્કાર મળવા ઉપરાંત એમનાં અનેક કાર્યોને આખા જગતમાં માન્યતા મળી છે, જેના ફળસ્વરૂપે એશિયા ખંડના નોબેલ પુરસ્કાર તરીકે ઓળખાતો રમન મેગસેસે પુરસ્કાર વડે એમને નવાજવામાં આવ્યા. એમને આંતરરાષ્ટ્રીયક્ષેત્રે જર્મન ફાઉન્ડેશનનો જોસેફ બ્યૂજ પુરસ્કાર, નોર્વેના સંગઠન ઇન્ટરનેશનલ ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ગુડ ટેમ્પલર્સ તરફથી ડ્રગ પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ માટે આપવામાં આવતો એશિયા રિજ્યન એવોર્ડ, જૂન ૨૦૦૧માં પ્રાપ્ત અમેરિકી મોરીસન-ટોમ નિટકોક પુરસ્કાર તથા ઇટાલીનો ‘વુમન ઓફ ધ યર ૨૦૦૨’ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યા છે.

અન્ય ઉપલબ્ધિઓ[ફેરફાર કરો]

વ્યવસાયિક યોગદાન ઉપરાંત એમના દ્વારા બે સ્વંયસેવા કરતી સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, તેમ જ વર્તમાન સમયમાં એની દેખરેખ પણ કરી રહ્યા છે. આ સંસ્થાઓ છે- ૧૯૮૮ના વર્ષમાં સ્થાપિત નવ જ્યોતિ તેમ જ ૧૯૯૪ના વર્ષમાં સ્થાપિત ઇંડિયા વિઝન ફાઉન્ડેશન. આ સંસ્થાઓ દરરોજ હજારો ગરીબ તેમ જ અસહાય બાળકો સુધી પંહોચી એમને પ્રાથમિક શિક્ષણ તથા સ્ત્રીઓને પ્રોઢ શિક્ષણ ઉપલબ્ધ કરાવે છે. ‘નવ જ્યોતિ સંસ્થા’ નશામુક્તિ માટેની સારવાર કરવા સાથે સાથે શહેરી વિસ્તારમાં આવેલી ઝુંપડપટ્ટીઓમાં, ગ્રામીણ ક્ષેત્રોમાં તેમ જ જેલની અંદર મહિલાઓને વ્યવસાયિક પ્રશિક્ષણ અને માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવે છે. ડો. કિરણ બેદી તથા એમની સંસ્થાઓને આજે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે ઓળખ તેમ જ સ્વીકૃતી પ્રાપ્ત થઇ છે. માદક દ્રવ્યો વડે કરવામાં આવતા નશાને રોકવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા એનાયત કરાયેલ ‘સર્જ સાટિરોફ મેમોરિયલ એવોર્ડ’ એનું તાજેતરમાં મળેલું પ્રમાણ છે.

તેઓ એશિયાઇ ટેનિસ રમતના ચેમ્પિયન રહી ચૂક્યા છે. એમણે કાયદાશાસ્ત્રમાં સનદ મેળવ્યા પછી સાથે સાથે ‘ડ્રગ એબ્યુઝ એન્ડ ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સ’ વિષય પર ડોક્ટરેટની ઉપાધિ પણ પ્રાપ્ત કરી. એમણે ‘ઇટ્સ ઓલ્વેઝ પોસિબલ’ તથા બે આત્મકથાઓ ‘આઇ ડેર’ તેમ જ ‘કાઇન્ડલી બેટન’ નામનાણ્ પુસ્તકો પણ લખ્યાં છે. આ ઉપરાંત વાસ્તવિક જીવન પર આધારીત વૃતાંતોનું સંકલન ‘વોટ વેન્ટ રોન્ગ’ નામથી કર્યું છે. આ પુસ્તકનું હિન્દી ભાષામાં રૂપાંતર ‘गलती किसकी’ નામથી સંકલિત કરવામાં આવેલ છે. આ સંકલનો, દૈનિક સમાચાર પત્ર ‘ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇંડિયા’ તેમ જ ‘નવભારત ટાઇમ્સ’માં ડો. કિરણ બેદીના વ્યક્તિગત અનુભવો પર આધારિત પાક્ષિક કોલમો સાથે સબંધિત છે.

મુખ્ય હોદ્દાઓ[ફેરફાર કરો]

  • દિલ્હી ટ્રાફિક પોલિસ ચીફ
  • નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યૂરો
  • ડેપ્યુટી જનરલ ઓફ પોલિસ, મિઝોરમ
  • ઇન્સપેક્ટર જનરલ ઓફ પ્રિઝન, તિહાર
  • સ્પેશ્યલ સેક્રેટરી ટુ લેફ્ટેનન્ટ ગવર્નર, દિલ્હી
  • ઇન્સપેક્ટર જનરલ ઓફ પોલિસ, ચંદીગઢ
  • જોઇન્ટ કમિશનર ઓફ પોલિસ ટ્રેનીંગ
  • સ્પેશ્યલ કમિશનર ઓફ પોલિસ ઇન્ટેલિજન્સ
  • યુ. એન. સિવિલિયન પોલિસ એડવાઇઝર
  • મહાનિર્દેશક, હોમ ગાર્ડ અને નાગરિક સુરક્ષા
  • મહાનિર્દેશક, પોલિસ અનુસંધાન તથા વિકાસ બ્યૂરો

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]