જુનાગઢ

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

જુનાગઢ (ઉચ્ચારણ) (English: Junagadh) ગીરનારની તળેટીમાં વસેલું ગુજરાતનું સાતમું મોટું શહેર છે. પ્રાચીન કવિ દયારામે આ શહેરનો ઉલ્લેખ પોતાના કાવ્ય રસિકવલ્લભમાં "જીર્ણગઢ" તરીકે કર્યો છે. [૧] જુનાગઢનો સામાન્ય અર્થ "જુનો ગઢ" થાય છે.જૂનાગઢનો ૯મી નવેમ્બર,૧૯૪૭ના રોજ ભારત સંઘમાં સમાવેશ થયેલો. જુનાગઢ એ સૌરાષ્ટ્રનો એક મહત્વનો જીલ્લો છે.

જૂનાગઢ
—  શહેર  —
જૂનાગઢનુ
ગુજરાત અને ભારતમાં સ્થાન
અક્ષાંશ-રેખાંશ ૨૧°૩૧′૦૮″N ૭૦°૨૭′૩૭″E / ૨૧.૫૧૮૮૪૮°N ૭૦.૪૬૦૧૮૨°E / 21.518848; 70.460182
દેશ ભારત
રાજ્ય ગુજરાત
જિલ્લો જુનાગઢ
મેયર જીતુભાઈ હીરપરા
મ્યુનિસિપલ કમિશ્નર શ્રીમતિ વિપ્રા ભાલ
ધારાસભ્ય શ્રી મહેન્દ્ર મશરૂ
નગર નિગમ જૂનાગઢ મહાનગર પાલિકા
વસ્તી

• ગીચતા

૩,૨૦,૨૫૦ (૨૦૧૧)

• ૫,૪૨૮ /km2 (૧૪,૦૫૮ /sq mi)

અધિકૃત ભાષા(ઓ) ગુજરાતી,હિંદી[૧]
સમય ક્ષેત્ર આઇએસટી (+૦૫:૩૦)
વિસ્તાર

• ઉંચાઇ

૫૯ ચોરસ કિલોમીટર (૨૩ ચો માઈલ)

• ૧૦૭ મીટર (૩૫૧ ફુ)

જાળસ્થળ www.junagadhmunicipal.org

વસ્તી[ફેરફાર કરો]

પુરૂષ સ્ત્રી કુલ
વસતી ૧૨,પ૨,૩પ૦. ૧૧,૯પ,૮૨૩. ર૪,૪૮,૧૭૩.
સાક્ષરતાનો દર ૭૯.૩૭% ૫૬.૯૨% ૧૦૦%
શહેરી ગ્રામ્ય કુલ
વસતી ૭,૨પ,૪પ૮. ૧૭,૨૨,૭૧પ. ર૪,૪૮,૧૭૩
ટકાવારી ૨૯.૬૩% ૭૦.૩૬% ૧૦૦%

ઉત્પાદન તથા વિકાસ[ફેરફાર કરો]

જીલ્લાના ઉત્પાદનો તથા વિકાસની રૂપરેખા
મુખ્‍ય પાક મગફળી ♦ શેરડી ♦ કપાસ ♦ ઘઉં ♦ બાજરી ♦ જુવાર ♦ ચણા ♦ મકાઈ ♦ કેળ ♦કઠોળ.
મુખ્‍ય ખનીજો ચોક ♦ લાઇમ સ્ટોન ♦ બોકસાઇટ ♦ સફેદ અને કાળો પથ્‍થર.
મુખ્‍ય વ્‍યવસાય કૃષિ ♦ પશુપાલન ♦ માછીમારી
પરિવહન વ્યવસ્થા રેલ્‍વે ૪૨૧ કિ.મી.
રસ્‍તા ૪૮૧૦ કિ.મી.
બંદરો વેરાવળ ♦ માંગરોળ
(માછીમારી માટે શીલ, ચોરવાડ, કોડીનાર, નવાબંદર)
એરપોર્ટ કેશોદ
પોષ્‍ટ ઓફીસ કુલ ૯૭૪ અાવેલી છે.
બેન્‍ક રાષ્‍ટ્રીયકૃત બેન્‍કની શાખા ૧૨૬
સહકારી ખેતી અને ગ્રામીણ વિકાસ બેન્‍કની શાખા ૧૩
કો-ઓપરેટીવ બેન્‍કની શાખા ૬૩
જૂનાગઢ જિલ્‍લો ગ્રામિણ બેન્‍કની શાખા ૨૨

પર્યટન[ફેરફાર કરો]

  • રેલ માર્ગ : જુનાગઢ જંકશન,
  • સડક માર્ગ : રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 8D દ્વારા અન્ય શહેરો સાથે જોડાયેલ છે.

આકર્ષણો : સાસણ ગિર, ગિરના જંગલો, સોમનાથ મંદિર, સતધાર, ગિરનાર પર્વત, વિલિંગટન બંધ, ઉપર કોટ, ઓજત બંધ, પરબ , સત્ દેવી દાસ અમર દેવી દાસ સમાધિ.

ઉધોગ[ફેરફાર કરો]

  • ઔધોગિક વસાહતો

જૂનાગઢ, વેરાવળ, વિસાવદર, શીલ, સુત્રાપાડા.

  • લઘુ ઉધોગ એકમો - ૬૪૮૬

મધ્‍યમ, મોટા ઔધોગિક એકમો - ૪૪.

ઔધોગિક સહકારી મંડળી - ૨૭પ.

શિક્ષણ[ફેરફાર કરો]

  • શિક્ષણ સંસ્‍થાઓ

પ્રાથમિક શાળાઓ - ૧૨૯૦. માધ્‍યમિક શાળાઓ - ૩૪૩. ઉચ્‍ચતર માધ્‍યમિક શાળાઓ - ૧૧૪ કોલેજ - ૧૬

  • યુનિવર્સિટી

જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી, સોમનાથ સંસ્‍કૃત યુનિવર્સિટી

લોકમેળા[ફેરફાર કરો]

મહાશીવરાત્રી, ગિરનારની પરિક્રમા, અષાઢી બીજનો પરબનો મેળો, સોમનાથ ખાતે કાર્તિકી પૂર્ણિમાનો મેળો, ચોરવાડ ખાતે ઝુંડનો મેળો, ખોરાસા, વ્‍યંકટેશ્ર્વર મંદિરનો મેળો, ઉપલા દાતારનો ઉર્સનો મેળો., કેશોદ અક્ષયગઢનો મેળો.

જિલ્લાનાં જોવાલાયક સ્‍થળો[ફેરફાર કરો]

જૂનાગઢ શહેરમાં - સકકર બાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય, નરસિંહ મહેતાનો ચોંરો, ઉપરકોટ, દરબાર હોલ મ્‍યુઝીયમ, મકબરા, ગિરનાર પર્વત અને તળેટીના ધા‍ર્મિક સ્‍થાનો, દામોદર કુંડ, અશોકનો શિલાલેખ, ઉપરાંત સાસણગિર અને ગિરના જંગલોમાં એશીયાનો એક માત્ર સિંહ, પ્રસિધ્‍ધ સોમનાથ મંદિર, પરબવાવડી, તુલશીશ્‍યામ, ગિર મધ્‍યે કનકાઇ, બાણેજ, હોલીડે-કેમ્‍પ અને અહેમદપુર માંડવી.

શ્રી કૃષ્ણનાં લાડીલા ભક્ત શ્રી નરસિંહ મહેતાનુ જુનાગઢ સંત સતી અને શુરવીરોના ઐતિહાસીક શહેરને ગિરનાર નો આશ્રય મળેલો છે. મુચકન્દ રાજાના હસ્તે કાલયૌવન(કલ્યવાન) નો વધ કરવા માટે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ અહિંયા પધારે છે. ત્યાં પવીત્ર દામોદર કુંડ આવેલો છે. પ્રાચીન સમયના મહારાજા સમ્રાટ અશોકનો શીલાલેખ પણ આવેલો છે. ચંપારણ્યથી શ્રી મહાપ્રભુજી અહીં પધારે છે. અહિ ભગવત ચીંતન અને પારાયણ કરે છે.તથા છપૈયાથી શ્રી નિલકંઠવર્ણી મહરાજ અહીં પધારે છે અને સંત શ્રી રામાનંદ સ્વામિ ને ગુરુ ધારણ કરે છે તથા સહજાનંદ સ્વામિ નામ ધારણ કરે છે. શ્રી નરસિંહ મહેતા તથા શ્રી રામાનંદ સ્વામિ જેવા સંતો, શ્રી રાણકદેવી જેવા સતી અને રા' નવઘણ જેવા શુરવીરો આ ધરતીના અમુલ્ય માનવ રત્નો છે. રા‘નવઘણે પોતાની ધર્મની બહેનની રક્ષા માટે સિન્ધમાં ત્યાંની પાપી સત્તા સામે ધર્મયુધ્ધ લડી ને વિજય મેળવ્યો હતો.

કોર્પોરેટ વિશ્વ ની એક ધુરંધર હસ્તિ ધીરુભાઈ અંબાણી નો જન્મ જુનાગઢ જિલ્લાના ચોરવાડ ગામે થયો હતો. તેમણે અહીં શ્રી સ્વામી વિવેકાનંદ વિનય મંદીર શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

શહેરનાં જોવા લાયક સ્થળો[ફેરફાર કરો]

  • ઉપરકોટ જુનાગઢની મધ્યમાં આવેલો આ કિલ્લો ત્રીજી સદીમાં મોર્ય સામ્રાજ્ય દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો, જે અંદાજે આઠમી સદી સુધી તેમના કબજામાં રહ્યો હતો. ત્યારબાદ આ કિલ્લો અનુક્રમે સોલંકી અને મુઘલ રાજાઓના કબજામાં હતો.ઉપરકોટ્ ના કિલ્લામા અડીચડીવાવ,નવઘણકુવો,બૌધગુફાઓ,રાણકદેવી નો મહેલ(જામા મસ્જીદ),નિલમ તથા કડાનાળ તોપ,અનાજ ના કોઠારો તથા સાત તળાવ થી ઓળખાતો વોટર ફીલ્ટર પ્લાન્ટ જોવા લાયક સ્થળો છે.
  • ભીમકુંડ અને સૂરજ કુંડ ગિરનારમાં ઘટી ઘટુકો નામે સ્થળની પાસે પ્રાચીન ‘ભીમ કુંડ’ આવેલો છે. આ ઉપરાંત ‘સુરજકુંડ’ પણ આવેલો છે. કોટમાંથી ઉપર ચડતાં રાજુલગુફા આવે છે અને આગળ સાતપુડાનું ઝરણું આવે છે ત્યાં પણ એક નાનો કુંડ છે.
  • કપિલધારા કુંડ અને કમંડલ કુંડ સાચા કાકાની જગ્યા પાસે મહાકાલીની ભવ્ય મૂર્તિ અને ‘કપિલધારા’ નામે કુંડ છે. ત્યાંથી ગુરુ દત્તાત્રય તરફ જતા માર્ગમાં ‘કમંડલ કુંડ’ આવે છે.
  • સીતા કુંડ અને રામ કુંડ હનુમાનધારા પાસે જ્યાં સીતામઢી અને રામચંદ્રજીનું મંદિર છે ત્યાં ‘સીતા કુંડ’ અને ‘રામ કુંડ’ આવેલા છે.
  • ખાપરા-કોડીયાની ગૂફાઓ.
  • બાબા પ્યારેની ગુફાઓ.
  • અશોકનો શિલાલેખ.
  • અક્ષર મંદિર
  • સ્વામિનારાયણ મંદિર (જુનું)
  • બાબી મકબરો
  • બહાઉદીન મકબરો
  • બારાસાહેબ
  • વિલિંગ્ડન ડૅમ
  • દામોદર કુંડ
  • ભવનાથ
  • સાયન્સ મ્યુઝિયમ-તારામંડળ (પ્લેનેટોરિયમ)
  • દરબારહૉલ મ્યુઝિયમ (કચેરી)
  • ગાયત્રી મંદિર - વાઘેશ્વરી મંદિર
  • સક્કરબાગ પ્રાણીસંગ્રહાલય
  • દાતાર શિખર  : ૨,૭૭૯ ફૂટ (૮૪૭ મિ.) ઉંચો પર્વત જે ગિરનાર પર્વતમાળાનો ભાગ છે. આ પર્વત પર દાતાર બાપુની જગ્યા આવેલી છે, ત્યાં જવા માટે આશરે ૩૦૦૦ પગથીયા છે .


જુનાગઢ તાલુકો[ફેરફાર કરો]

જુનાગઢ તાલુકાના ગામ અને તાલુકાનું ભૌગોલીક સ્થાન
  1. આંબલીયા
  2. આણંદપુર
  3. અવતડીયા મોટા
  4. અવતડીયા નાના
  5. બાદલપુર
  6. બગડુ
  7. બલીયાવાડ
  8. બામણગામ
  9. બંધાળા
  10. બેલા
  11. ભલગામ-મોટા
  12. ભવનાથ
  1. ભિયાળ
  2. બિલખા
  3. ચોબારી
  4. ચોકી
  5. ચોકલી
  6. ચોરવાડી
  7. ડેરવાણ
  8. દોલતપરા
  9. ડુંગરપુર
  10. ગલીયાવાડા
  11. ગોલાધર
  12. હસ્નાપુર
  1. ઇંટાળા
  2. ઇસાપુર
  3. ઇવનગર
  4. જાંબુડી
  5. જામકા
  6. જાલણસર
  7. ઝાંઝરડા
  8. કાથરોટા
  9. કેરાળા
  10. ખડીયા
  11. ખલીલપુર
  12. ખામધ્રોળ
  1. મજેવડી
  2. માખીયાળા
  3. માંડણપરા
  4. મંડલીકપુર
  5. મેવાસા-કમરી
  6. મેવાસા-ખડીયા
  7. નવા પીપળીયા
  8. નવાગામ
  9. પાદરીયા
  10. પલાસવા
  11. પાતાપુર
  12. પત્રાપસર
  1. પ્રભાતપુર
  2. રામેશ્વર
  3. રામનાથ
  4. રૂપાવટી
  5. સાગડીવિડી
  6. સણાથા
  7. સાંખડાવદર
  8. સરગવાડા
  9. સેમરાળા
  10. સોડવદર
  11. સુખપુર
  12. તલીયાધર
  1. થુંબાળા
  2. તોરણીયા
  3. ઉમરાળા
  4. વડાલ
  5. વાડાસીમડી
  6. વધાવી
  7. વાણંદીયા
  8. વિજાપુર
  9. વિરપુર
  10. પીપરડી ટીંબો

ફોટો ગેલેરી[ફેરફાર કરો]

જુનાગઢની તસવીર કથા
Kalawa 01.jpg
ગિરનાર.jpg
Girnar A.jpg
Damodar kund temple.jpg
મહેર જવાંમર્દ કાળવા ઓડેદરાનું બાવલું
કાળવા ચોક
ગિરનાર પર્વત,સવારે ૬-૩૦ વાગ્યાનું દ્રશ્ય ગિરનાર પર્વતનું તળેટી રોડ પરથી દ્રશ્ય દામોદરજીનું મંદિર,દામોદર કુંડ

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]



જૂનાગઢ જિલ્લાની માહિતિ અને તાલુકાઓ
ક્ષેત્રફળ: ૮૭૮૨.૦૭ ચો.કિ.મી. • ગામોની સંખ્યા: ૧૦૩૨
ભૌગોલિક સ્થાન: ૨૦.૪૪ થી ૨૧.૪૦ ઉતર અક્ષાંશ અને ૬૯.૪૦ થી ૭૧.૦પ પૂર્વ અક્ષાંશ આ જિલ્‍લાની પૂર્વ દિશામાં અમરેલી, ઉત્તર દિશામાં જામનગર અને રાજકોટ, પશ્ચિમ દિશામાં પોરબંદર જિલ્લાઓ તેમ જ દક્ષિણ દિશામાં અરબી સમુદ્ર આવેલો છે.
જૂનાગઢવિસાવદરવંથલીભેંસાણમાણાવદરવેરાવળતાલાળાસુત્રાપાડાકોડીનારકેશોદમાળિયામાંગરોળઉનામેંદરડા
Wikivoyage
વિકિયાત્રા (Wikivoyage) પર આ વિષયક વધુ માહિતી ઉપલબ્ધ છે: