નરસિંહ મહેતા
વિકિપીડિયા થી
નરસિંહ મહેતા ગુજરાતી ભાષા ના પ્રથમ કવિ હતાં. આથી તેઓ આદ્ય કવિ કહેવાય છે. તેમણે લખેલ રચનાઓ માં ભજન વૈષ્ણવ જન ખૂબ જાણીતું છે, જે મહાત્મા ગાંધી નું ખૂબ પ્રિય હતું.
નરસિંહ મહેતા
ઉપનામ નરસૈયો, આદ્યકવિ
જન્મ ૧૪૧૪ – ભાવનગર જિલ્લાનું તળાજા ગામ
અવસાન ૧૪૮૦
કુટુમ્બ પિતા – કૃષ્ણદાસ ( પુરુષોત્તમદાસ ?)
માતા: દયાકુંવર
વ્યવસાય ભજનિક, આખ્યાનકાર
મૂખ્ય કૃતિઓ ૧૫૦૦ થી વધારે પદો ; આત્મકથાનક – પુત્ર વિવાહ, પુત્રીનું મામેરું, હુંડી, ઝારીનાં પદ ; ભક્તિ પદો- સુદામા ચરિત્ર, દાણલીલા, ચાતુરીઓ, જીવન ઝરમર
[ફેરફાર કરો] બાળપણ
ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના પરમભકત આદિ કવિ નરસિંહ મહેતાનો જન્મ ૧૫મી સદીમાં વડનગરા નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો. નરસિંહની વાચા ‘રાધાકૃષ્ણ’ શબ્દથી ફૂટી હતી. ત્રણ વર્ષ્ન હતા ત્યારે તેમના પિતા અને અગિયાર વર્ષના હતા ત્યારે માતા અવસાન પામ્યા. ત્યાર બાદ કાકા પર્વતદાસ ને ઘેર ઉછરિ મોટા થવા લાગ્યા. વળી કાકાનો સ્વર્ગવાસ થતા તેઓ પીત્રાઈ ભાઈ ના આશ્રિત થયા. ભાભીનાં મહેણાં-ટોણાંથી કંટાળેલા નરસિંહ ગોપીનાથ મહાદેવ (ગોપનાથ)માં ચાલ્યા ગયા. જયાં તેમને પ્રભુ મિલનનો અદ્ભુત અનુભવ થયો. નરસિંહને ભજન સિવાય કશામાં રસ ન હતો. માણિકય ગૌરી સાથે લગ્ન થયા બાદ પુત્ર શામળશા અને પુત્રી કુંવરબાઈનો જન્મ થયો. નરસિંહના જીવનના કુંવરબાઈનું મામેરું, શામળશાનો વિવાહ, હૂંડી અને હારના ચાર પ્રસંગો ઇશ્વર પ્રત્યેની તેમની અપાર ભકિતનાં દૃષ્ટાંતો છે. હરિજનવાસમાં ભજન કરવા જતાં નરસિંહને નાગરી નાતે નાત બહાર મૂકયા હતા. અંગત પ્રસંગોમાં અને જુનાગઢના રાજા રા’માંડલિક સાથે ચમત્કારિક ઘટનાઓ બની. પ્રભાતિયાં, ‘ઝૂલણા’ છંદ અને ‘કેદારો’ રાગ તેમના ખાસ પ્રિય, પ્રેમલક્ષણા ભક્તિ અને જ્ઞાનમાર્ગની પરંપરાના પહેલા ઉત્તમ કવિ હતા. આમ નરસિંહ સાચા ભકત અને વૈષ્ણવ હતા.
[ફેરફાર કરો] સન્માન
ગુજરાત નાં ઘરઘરમાં ગુંજતા પદો, ગુજરાતી ભાષા નાં શ્રેષ્ઠ કવિઓને તેમની યાદમાં નરસિંહ મહેતા એવોર્ડ આપવામાં આવે છે. જેની શરૂઆત ઈ.સ.૧૯૯૯ થી થઈ છે. આ એવોર્ડ આધકવિ નરસિંહ મહેતા સાહિત્ય નિધિ ટ્રસ્ટ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
[ફેરફાર કરો] પ્રચલિત ભજનો
- જળ કમળ છાંડી જાને બાળા
- જાગને જાદવા
- ભોળી રે ભરવાડણ
- રાત રહે જ્યાહરે, પાછલી ખટ ઘડી
- ઉઠોને જશોદાના જાયા
- મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે
- વારી જાઉં સુંદર શ્યામ તમારા લટકાને
- વૈષ્ણવ જન તો તેને રે કહીએ
- શ્રી દામોદરના ગુણલા ગાતા
- જશોદા! તારા કાનુડાને
- નિરખને ગગનમાં કોણ ઘૂમી રહ્યો
- અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રી હરિ
- ભુતળ ભક્તિ પદારથ
- મારી હુંડી સ્વીકારો મહારાજ રે
- ગિરી તળેટી ને કુંડ દામોદર
- જ્યાં લગી આત્મા તત્વ
- સુખ દુ:ખ મનમા ન આણિયે
- જે ગમે જગત ગુરુ
- ધ્યાન ધર હરિતણું
- એવા રે અમો એવા
- આજની ઘડી રળિયામણી
- જાગીને જોઉં તો
- હળવે હળવે હળવે હરજી
- નારાયણનું નામ જ લેતાં
- પ્રેમરસ પાને
- નાથને નીરખી
- ઊંચી મેડી તે મારા સંતની રે
- નાગર નંદજીના લાલ
- પ્રાણ થકી મને વૈષ્ણવ વ્હાલા
- બાપજી પાપ મેં
- રામ સભામાં અમે
- અમે મહિયારા રે
- કાનજી તારી મા કહેશે પણ અમે
- હે કાનુડા તોરી ગોવાલણ
- પઢો રે પોપટ રાજા રામ ના
- ચાલ રમીયે સહી, મેલ મથવું મહિ
- આવેલ આશા ભર્યા
- શેરી વળાવી સજ્જ કરું
- કેસર ભીના કાનજી
