નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

ઢાંચો:Other uses6

Knights Templar
Poor Fellow-Soldiers of Christ and of the Temple of Solomon
Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici
Templarsign.jpg
A Seal of the Knights Templar, with their famous image of two knights on a single horse, a symbol of their early poverty. The text is in Greek and Latin characters, Sigillum Militum Χρisti: followed by a cross, which means "the Seal of the Soldiers of Christ".
Active c. 1119–1314
Allegiance Papacy
પ્રકાર Western Christian military order
ભૂમિકા Protection of Pilgrims
કદ 15,000–20,000 members at peak, 10% of whom were knights[૧][૨]
Headquarters Temple Mount, Jerusalem
હુલામણું નામ Order of the Temple
સંરક્ષણકર્તા St. Bernard of Clairvaux
મુદ્રાલેખ Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam (Not to us, Lord, but to Your Name give the glory)
Attire White mantle with a red cross
Mascot 2 Knights riding one horse
Engagements The Crusades, including:
Siege of Ascalon (1153),
Battle of Montgisard (1177)
Battle of Hattin (1187),
Siege of Acre (1190–1191),
Battle of Arsuf (1191),
Siege of Acre (1291)
Reconquista
Commanders
First Grand Master Hugues de Payens
Last Grand Master Jacques de Molay

ખ્રિસ્તી અને સોલોમનના મંદિરના નિર્ધન સાથી સૈનિકો સંયુક્ત રીતે નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર ઢાંચો:Lang-la, ટેમ્પલનો ઓર્ડર ફ્રેંચ: Ordre du Temple or Templiersઅથવા સરળ ભાષામાં ટેમ્પ્લરસ , તરીકે ઓળખાય છે, જે પશ્ચિમી ખ્રિસ્તી લશ્કરી ઓર્ડરોમાં અત્યંત જાણીતું હતું.[૩] મધ્ય યુગમાં લગભગ બે સદીઓ સુધી સંગઠનનું અસ્તિત્વ હતું.

ઓર્ડર સમગ્ર ખ્રિસ્તી જગતમાં એક ઈષ્ટ પરોપકારી બની ગયું અને તેના સભ્યપદ અને સત્તામાં સતત વધારો થયો હતો એવું રોમન કેથોલીક ચર્ચ દ્વારા 1129ની આસપાસ સરકારીપણે સમર્થન આપ્યું. એક લાલ ક્રોસની સાથે લાક્ષણિક સફેદ બાંય વિનાના ખુલ્લા ઝભ્ભાઓમાં,ટેમ્પ્લર નાઈટ્સ, ચળવળોના સૌથી કુશળ લડવૈયાઓની ટુકડીઓમાંના એક હતાં.[૪] ઓર્ડરના બિન-લડાયક સભ્યો સમગ્ર ખ્રિસ્તી સમાજના એક મોટા આર્થિક માળખાનું સંચાલન કરતાં હતાં, નાણાકીય ટેક્નીકનું નવીનકરણ જે બેન્કીંગનું પ્રારંભિક સ્વરૂપ હતું [૫][૬]અને સમગ્ર યુરોપ અને પવિત્ર ભૂમિ પર ઘણાં રક્ષણાત્મક બાંધકામ કર્યાં.

ચળવળો સાથે ટેમ્પ્લરનું અસ્તિત્વ ખૂબ જ નિકટતાપૂર્વક જોડાયેલું હતું, જ્યારે પવિત્ર ભૂમિને ખોઈ નાખી ત્યારે ઓર્ડરની ઘેલછા માટે ટેકો આપ્યો હતો. ટેમ્પ્લરની ગુપ્ત શરૂઆત સમારંભની અફવાઓએ અવિશ્વાસનું સર્જન કર્યું અને ફ્રાંસના રાજા ફિલિપ ચોથાએ જે ઓર્ડરનો અત્યંત ઋણી હતો તેણએ પરિસ્થિતીનો લાભ લઈ લીધો. 1307માં, ફ્રાંસમાં ઓર્ડરના ઘણાં સભ્યોની ધરપકડો થઈ, યાતનાઓ આપી ખોટી કબૂલાત કરાવવામાં આવી અને પછી થાંભલા સાથે જડીને જીવતાં બાળવામાં આવ્યાં.[૭] રાજા ફિલિપના દબાણ હેઠળ પોપ ક્લેમેન્ટ વીએ 1312માં ઓર્ડરનું વિસર્જન કર્યું. યુરોપિયન માળખાનો એક મોટો ભાગ અચાનક ગાયબ થઈ જવાથી કલ્પનાઓ અને અટકળો વધી, જેણે આધુનિક સમયમાં જીવંત રહેલું નામ "ટેમ્પ્લર" રાખવામાં આવ્યું.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

ઉદય[ફેરફાર કરો]

નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરનું પ્રથમ મુખ્યમથક, અલ અક્સા મોસક્યુ, જેરુસલેમ ટેમ્પલ માઉન્ટની ઉપર. જેહાદીઓ તેને સોલોમનનું ટેમ્પલ કહેતાં હતાં, તે મૂળ મંદિરને લૂંટીને બાંધવામાં આવ્યું હતું અને આ તે સ્થળ છે, જ્યાં નાઈટ્સે ટેમ્પ્લર નામ લીધું.

પહેલી ચળવળ પછી 1099માં જેરૂસલેમ પર કાબૂ કરવામાં આવ્યો, ઘણાં ખ્રિસ્તી તીર્થવાસીઓ પવિત્ર સ્થળો સાથેની સંબંધ હોવાથી તેઓએ યાત્રા કરી. તેમ છતાં, જો કે જેરૂસલેમ શહેર સાપેક્ષ રીતે સલામત નિયંત્રણમાં હતું, તે સિવાયનો આઉટરેમેર સલામત ન હતો. ડાકુઓનો ઉપદ્વવ ઘણો હતો અને તીર્થવાસીઓનો નિયમિતરીતે સંહાર થતો હતો, જ્યારે તેઓ દરિયાકિનારાથી પવિત્ર ભૂમિ જાફ્ફા જવાનો પ્રયત્ય કરતાં ત્યારે ઘણી વખત તેમનો સંહાર સોની સંખ્યામાં થતો હતો.[૮]

લગભગ 1119માં, ફ્ર્નેચ શૂરવીર હ્યુગસ ડે પાયેન્સ અને તેના સંબંધી ગોડફ્રેય ડે સેન્ટ-ઓમેર, પ્રથમ ચળવળના બે યોદ્ધાઓએ, આ તીર્થવાસીઓના રક્ષણ માટે મઠનું નિર્માણ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.[૯] જેરુસલેમના રાજા બાલ્ડવીન બીજો તેમની વિનંતીથી સહમત થયો અને કાબુ કરેલાં અલ અક્સા મસ્જિદમાં, ટેમ્પલ માઉટ ઉપર તેમને મુખ્ય મથકો બનાવવા માટે જગ્યા આપી. કારણ કે સોલોમન મંદિર લૂટાંયું તે અંગેની માન્યતા કરતાં વધારે ઊંડુ રહસ્ય ટેમ્પલ માઉન્ટમાં હતું.[૪][૧૦] તેથી જેહાદીઓને સોલોમનના મંદિરનો અલ અક્સા મસ્જિદ તરીકે સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો, અને તેથી આ સ્થળના નામ પરથી ઓર્ડરે પુઅર નાઈટ્સ ઓફ ક્રિસ્ત એન્ડ ધી ટેમપ્લ ઓફ સોલોમન અથવા "ટેમ્પ્લર" નાઈટ્સ નામ લીધુ. લગભગ 9 નાઈટ્સ સાથે ઓર્ડર પાસે ઘણાં ઓછા આર્થિક સ્રોતો હતાં અને જીવતાં રહેવા માટે દાન ઉપર આધાર હતો. એક ઘોડા ઉપર સવાર બે નાઈટ્સ તેનું પ્રતિક હતું, જે ઓર્ડરની દરિદ્રતા પર ભાર આપે છે.

A Templar Knight is truly a fearless knight, and secure on every side, for his soul is protected by the armour of faith, just as his body is protected by the armour of steel. He is thus doubly armed, and need fear neither demons nor men."
— Bernard de Clairvaux, c. 1135, De Laude Novae Militae—In Praise of the New Knighthood[૧૧]

ટેમ્પ્લરની નિર્ધનતાની સ્થિતી લાંબા સમય સુધી ન હતી. તેઓએ ક્લેરવોક્સના સેન્ટ બેર્નાર્ડ, એક મુખ્ય ચર્ચના નિરૂપક અને એન્ડ્રે ડે મોન્ટ્બાર્ડના ભત્રીજા સાથે સશક્ત હિમાયત કરી. ટેમ્પ્લરના પક્ષે તેમણે સચોટ જણાવ્યું અને લખ્યું, અને 1129માં ટ્રોયસ કાઉન્સીલ ખાતે ઓર્ડરને ચર્ચ દ્વારા અધિકૃત પણે પૃષ્ટિ આપવામાં આવી. આ ઔપચારિક આશીર્વાદ સાથે, ટેમ્પ્લરો સમગ્ર ખ્રિસ્તી સમાજમાં એક ઈષ્ટ પરોપકારી બની ગયું. અને પવિત્ર ભૂમિ મેળવવાની લડાઈમાં મદદ કરવામાં આતુર હતાં એવા પરિવારોમાંથી નાણાં, ભૂમિ, વેપારો અને ખાનદાન કુળમાં જન્મેલા પુત્રો મળવા લાગ્યાં. જ્યારે પોપ ઈનોસેન્ટ બીજાના પોપ આજ્ઞાપત્ર ઓમ્ને ડાટુમ ઓપ્ટીમમ રજૂ થયો ત્યારે ઓર્ડરને સ્થાનિક કાયદાઓના પાલનમાંથી મુક્તિ મળતાં 1139માં અન્ય મોટો ફાયદો થયો. આ નિર્ણયનો અર્થ છે કે ટેમ્પ્લરો તમામ સીમાઓ પરથી મુક્ત પણે પસાર થઈ શકતાં હતાં, તેમને કોઈ પણ કર ચૂકવવાની જરૂરિયાત નહતી અને પોપ સિવાય તમામ સત્તાધિકારીઓમાંથી તેમને મુક્તિ આપવામાં આવી હતી. [૧૨] ઢાંચો:Knights Templar

ઓર્ડરનો સ્પષ્ટ મિશન અને વિપુલ સ્રોતોની સાથે, સતત વિકાસ થયો. વિરોધ પક્ષની રેખાઓ તોડવાના પ્રયત્નમાં, શત્રુઓને સજા આપવા માટે વજન ધરાવતાં બખતરવાળા નાઈટ્સ યુદ્ધના ઘોડાઓની જેમ ટોમ્પ્લરો મોટાભાગે ખ્રિસ્તીસમાજની મહત્તવની લડાઈમાં વધારે સેના રાખતાં હતાં. 1177માં મોન્ટ્ગીસાર્ડના યુદ્ધ દરમિયાન 26000થી વધુ સૈન્ય ધરાવતાં સાલાદીનના લશ્કરને હરાવવામાં લગભગ 500 ટેમ્પલર નાઈટ્સએ મદદ કરી હતી, તે તેમની અત્યંત જાણીતી બનેલી જીતમાંની એક હતી.[૧૩]

તુલનાત્મક રીતે ખૂબ ઓછા સભ્યો લડવૈયા હતાં, તેમ છતાં ઓર્ડરનું પ્રાથમિક મિશન લશ્કર હતું. નાઈટ્સને મદદ કરવામાં અને નાણાંકીય માળખાગત સુવિધાઓના પ્રબંધમાં અન્યો ટેકારૂપ ભૂમિકા ભજવતાં હતાં. ટેમ્પ્લર ઓર્ડરના સભ્યોની ગરીબાઈ સાથે નિકટતતા હોવા છતાં, તેમને દાતાઓ સાથે સીધા ઉપરાંતની સંપત્તિનું નિયંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. એક ઉમરાવ, જેને ચળવળમાં ભાગ લેવામાં રસ હતો, તે જ્યારે દૂર હતો ત્યારે તેની તમામ સંપત્તિ ટેમ્પ્લર વ્યવસ્થાપન હેઠળ રાખી શકાતી હતી. આવી રીતે સમગ્ર ખ્રિસ્તી સમાજમાંથી સંપત્તિનો ઉમેરો થતો અને 1150માં ઓર્ડરે પવિત્ર ભૂમિ તરફ યાત્રા કરતાં પ્રવાસીઓ માટે શાખ પત્રો તૈયાર કરવાની શરૂઆત કરીઃ પ્રવાસીઓ કામ પર જતાં પહેલાં તેમના કિમતી સાધનો સ્થાનિક ટેમ્પ્લર ગુરુ પાસે જમા કરાવતાં, તેના બદલામાં તેઓ તેમના કિમતી સાધનો જમા કરાવ્યા સૂચક રૂપે દસ્તાવેજ મેળવતાં, પછી પવિત્ર ભૂમિ પર પાછા આવ્યા બાદ તે દસ્તાવેજનો તેમના નાણાં પાછા મેળવવા માટે ઉપયોગ કરતાં હતાં. આ સર્જનાત્મક વ્યવસ્થા બેન્કીગ વ્યવસ્થાનું પ્રારંભિક રૂપ હતું અને તે કદાચ ચેકના ઉપયોગને ટેકો આપનારી સૌપ્રથમ ઔપચારિક પદ્ધતિ હશે. ચોરોના લક્ષ્યથી ઓછા આકર્ષિત કરતાં પ્રવાસીઓની સલામતીમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો અને તેનાથી ટેમ્પ્લરના ભંડોળમાં પણ ફાળો ઉમેરાતો હતો. [૪][૧૪]

દાન અને વેપારની આપ-લેના સંયોજનના આધાર પર, ટેમ્પ્લરોએ સમગ્ર ખ્રિસ્તી સમાજમાં નાણાકીય નેટવર્ક સ્થાપ્યું. તેઓએ યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વ એમ બંનેમાં વિશાળ જમીનો મેળવી. તેમણે ખેતરો અને બગીચાઓ ખરીદ્યાં અને સંચાલન કર્યું; તેઓએ ચર્ચો અને કિલ્લાઓ બાંધ્યાં; તેઓ વસ્તુઓના ઉત્પાદન, આયાત અને નિકાસમાં સંકળાયા; તેઓ પાસે તેમનો પોતાના વહાણોનો કાફલો હતો અને એક સમયે તેઓ સમગ્ર સાયપ્રસ ટાપુના પણ માલિક હતાં. ટેમ્પ્લર નાઈટ્સના ઓર્ડરે દુનિયાના પ્રથમ બહુરાષ્ટ્રીય નિગમ તરીકે લાયકાત સિદ્ધ કરી છે. .[૧૩][૧૫][૧૬]

1187માં હાટ્ટીનના હોર્ન્સનું યુદ્ધ , ચળવળમાં અગત્યનો વળાંક

પતન[ફેરફાર કરો]

12મી સદીના મધ્યમાં, ચળવળમાં ભરતી આવવાની શરૂઆત થઈ. મુસ્લિમ સમાજ સાલાદીન જેવા અસરકારક નેતાઓ હેઠળ વધુ સંગઠિત બનવા લાગ્યાં, અને ખ્રિસ્તી પક્ષોમાં અને પવિત્ર ભૂમિ અંગે કૂટ પડવા લાગી. નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર પ્રસંગોપાત બે અન્ય લશ્કરી ઓર્ડરો, નાઈટ્સ હોસ્પીટલર અને ટેઉટોનીક નાઈટ્સ સાથે ઝઘડો કર્યો, અને દશકાઓ સુધીના જમાતો વચ્ચેના મતભેદોથી રાજનીતિ અને લશ્કરમાં ખ્રિસ્તીઓનું સ્થાન નબળું પડી ગયું. મહત્વપૂર્ણ હાટ્ટીનના હાર્ન્સના યુદ્ધની સાથે ટેમ્પ્લરો જ્યારે કેટલાંક અસફળ ઝુંબેશોમાં જોડાયા બાદ, 1187માં સાલાદીનના દળો દ્વારા જેરુસલેમ પર કબ્જો કરી લેવામાં આવ્યો. ચળવળકારીઓએ 1229માં ટેમ્પ્લરની મદદ વિના તે શહેર ફરી વખત મેળવ્યું, પણ માત્ર સંક્ષિપ્ત રીતે તેને રાખ્યું. 1244માં ખ્વારેઝ્મી ટુર્કસએ ફરી વખત જેરુસલેમ પર કબ્જો કરી લીધો અને 1917 સુધી જ્યારે અંગ્રેજોએ ઓટ્ટોમન તુર્કસ પાસેથી કબ્જો ન કર્યું ક્યાં સુધી શહેર પશ્ચિમી નિયંત્રણ હેઠળ ન આવ્યું.[૧૭]

ટેમ્પ્લરો ઉત્તરમાં અન્ય શહેરો જેમ કે અકરના દરિયાઈકાંઠે તેમનું મુખ્ય મથક પુનસ્થાપિત કરવા દબાણ કરી રહ્યાં હતાં, જ્યાં તેઓએ પછીની સદી માટે રહ્યાં. પણ તેઓની મુખ્ય ભૂમિ ટોર્ટોસા (જે હવે સીરિયા છે) અને એટલીટ પરની મજબૂત પકડ ચાલી જતાં, તેઓ તેને પણ 1291માં જ ગુમાવી ચૂક્યાં. તેઓનું મુખ્ય મથક સાઈપ્રસના ટાપુ લીમાસ્સોલ પર ખસી ગયું,[૧૮] અને તેઓએ નાના અર્વાદ ટાપુ પર, માત્ર ટોર્ટોસાથી કિનારાથી દૂર, લશ્કર તરીકે કબજો જાળવી રાખવાના પણ પ્રયત્નો કર્યાં. 1300માં, અર્વાદ ખાતે નવા આક્રમણ દબાણ દ્વારા મોન્ગોલોની સાથે લશ્કરી પ્રયત્નોના કોર્ડીનેશનમાં જોડાઈને કેટલાંક અન્ય પ્રયત્નો કર્યાં.[૧૯] 1302 અથવા 1303માં, તેમ છતાં, ઈજિપ્તીયન મામલુક્સથી અર્વાદના સીએજમાં ટાપુ ગુમાવી ચૂક્યાં. ટાપુ જતાંની સાથે ચળવળકારીઓ તેમનો છેલ્લો પગની પકડ પવિત્ર ભૂમિ પરથી ગુમાવી ચૂક્યાં. [૧૩][૨૦]

ઓર્ડરનું લશ્કરી મિશન હવે ઓછું અગત્યનું હોવાની સાથે, સંગઠન સાથેનો ટેકો ક્ષીણ થવાની શરૂઆત થઈ. ખ્રિસ્તી સમાજ દ્વારા દૈનિક જીવનનો ભાગ બની ચૂકેલાં ટેમ્પ્લરો, તેમના બસોથી વધુ વર્ષ સુધીના અસ્તિત્વ હોવા છતાં, પરિસ્થિતી જટિલ બની હતી.[૨૧] સમગ્ર યુરોપ અને પૂર્વની પાસે સંગઠનોના સૌથી વધુ ટેમ્પ્લર આવાસો પથરાયેલાં હતાં, જે તેમને સ્થાનિક સ્તરે મોટા વિસ્તારમાં ફેલાયેલી તેમની હાજરી આપતાં હતાં.[૨] ટેમ્પ્લરો હજી પણ ઘણાં વેપારોનું સંચાલન કરતાં હતાં, અને ઘણાં યુરોપીયનો ટેમ્પ્લરના નેટવર્ક સાથે દૈનિક સંપર્કમાં પણ હતાં, જેમ કે ટેમ્પ્લરના ખેતર અથવા બગીચામાં કામ કરતાં અથવા વ્યક્તિગત સંપત્તિના સંગ્રહ માટે ઓર્ડરનો બેન્ક તરીકે ઉપયોગ કરવો. ઓર્ડર પાસે સુવ્યાખ્યાયિત મિશન લાંબા સમય સુધી ન હોવા છતાં, ઓર્ડર હજી પણ સ્થાનિક સરકારની હુકુમત નીચે ન હતી, દરેક જગ્યાએ એક શહેરમાં શહેર બનાવતું, તેનું સ્થાયી લશ્કર હતું, જે તમામ સરહદોને મુક્તપણે પસાર કરી શકતું હતું. ખાસ કરીને, ટ્યુટનિક નાઈટ્સે પ્રુસ્સીયામાં [૧૪]અને નાઈટ્સ હોસ્પીટલરે રાર્હોડીઝ સાથે જે રીતે તેઓના પોતાના મઠની સ્થાપના કરી તેવી રીતે ટેમ્પ્લરોએ તેમના પોતાના મઠની સ્થાપના કરવાનો રસ દર્શાવતાં આ પરિસ્થિતી કેટલાંક યુરોપના ઉમરાવો સાથે વધીરે તીવ્ર તણાવ ઉત્પન્ન કરતી હતી.[૨૨]

ધરપકડો અને વિસર્જન[ફેરફાર કરો]

1305માં ફ્રાસમાં રહેતાં નવા પોપ ક્લેમેન્ટ પાંચમા, એ બે ઓર્ડરોના જોડાણની શક્યતા અંગેની ચર્ચા કરવા માટે ટેમ્પલર ગ્રાન્ડ માસ્ટર જેક્વાઝ ડે મોલય અને હોસ્પીટોલર ગ્રાન્ડ માસ્ટર ફુલ્ક ડે વીલ્લારેટ પત્ર મોકલ્યો. તેમાંથી કોઈ પણ તે વિચારને તાબે થયા નહીં, પણ પોપ ક્લેમેન્ટ દૃઢતાપૂર્વક આગ્રહને વશ રહ્યા, અને 1306માં તેમણે આ મુદ્દાની ચર્ચા માટે બંને ગ્રાન્ડ માસ્ટરોને ફાન્સ બોલાવ્યાં. ડે મોલય 1307ની શરૂઆતમાં પહેલાં આવ્યાં, પણ જે વિલ્લારેટે કેટલાંક મહિનાઓ માટે વિલંબ કર્યો. જ્યારે રાહ જોતી વખતે. ડે મોલય અને ક્લેમેન્ટ એ જગ્યા લઈ લેનાર ટેમ્પ્લર દ્વારા બે વર્ષ પહેલાં બનેલા હવાલાઓ અંગે ચર્ચા કરી. સમાન્યપણે તે વાતે સહમતિ સધાઈ કે હવાલાઓ ખોટા હતાં, પણ ક્લેમેન્ટએ સંશોધનમાં મદદ કરવા અંગે ફ્રાંસના રાજા ફિલિપ ચોથાને લેખિતમાં વિનંતી મોકલી. રાજા ફિલિપ તેના અંગ્રેજો સાથેના યુદ્ધથી ટેમ્પ્લરોના પહેલેથી જ ઋણી હતાં અને તેમના પોતાના હેતુ માટે તે અફવાઓને અટકાવી દેવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે પોતાની જાતને ઋણથી મુક્ત થવાના માર્ગ તરીકે, ઓર્ડરની વિરૂદ્ધ પગલાં લેવા માટે ચર્ચની ઉપર દબાણ લાવવાનું શરૂ કર્યું.[૨૩]

શુક્રવાર, 13 ઓક્ટોબર, 1307ના (13મીના શુક્રવારની અંધશ્રદ્ધાના ઉદ્દભવ સાથે ઘણી વખત તારીખ જોડવામાં આવે છે)[૨૪][૨૫] દિવસે ફિલિપએ ડે મોલય અને અન્ય ફ્રેન્ચ ટેમ્પ્લરોને એક સાથે ધરપકડ કરવાનો આદેશ આપ્યો. ધરપકડનું વોરન્ટ વાક્યસમૂહ સાથે શરૂ થયું- "Dieu n'est pas content, nous avons des ennemis de la foi dans le Royaume" (મુક્ત ભાષાંતર "ઈશ્વર રાજી નથી. અમે રાજ્યમાં વિશ્વાસના દુશ્મનો છીએ").[૨૬] ટેમ્પ્લરો પર અસંખ્ય ગુનાઓનો હવાલો સોપવામાં આવ્યો ( જેમાં સ્વપક્ષ, મૂર્તિપૂજા, પાખંડ, અશ્લીલ ધાર્મિક વિધિઓ અને સમલૈંગીકતા, નાણાકીય ઉપાચત અને છેતરપીંડી અને ગુપ્તતાનો સમાવેશ થતો હતો).[૨૭] યાતના હેઠળ ઘણાં આરોપીઓએ આ હવાલાઓનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને તે જબરદસ્તી હેઠળ હોવા છતાં, આ પાપનો એકરાર કર્યો હતો, જે પેરીસમાં કૂથલીનું કારણ બન્યું. તમામ ઝીણવટ ભર્યા પ્રશ્નો 30 મીટર લાંબા ચર્મપત્ર પર નોંધી, પેરિસમાં "આર્ચીવ્સ નેશનલસ"માં રાખવામાં આવ્યાં. કેદીઓએ જબરદસ્તી પૂર્વક કબૂલાત કરી હતી કે તેઓ પાસે ક્રોસ પર ઢાંકવાની કાપડની પટ્ટી હતી: "Moi Raymond de La Fère, 21 ans, reconnais que (J'ai) craché trois fois sur la Croix, mais de bouche et pas de coeur" (મુક્ત ભાષાંતરઃ "હું, રેમન્ડ ડે લા ફેર, 21 વર્ષનો છું, હું કબુલ કરું છું કે હું ક્રોસની ઉપર ત્રણ વખત થૂક્યો હતો, પણ તે માત્ર મારા મોં દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, અને મારા હૃદય દ્વારા કરવામાં આવ્યું ન હતું.") ટેમ્પ્લરો પર મૂર્તિપૂજાનો આરોપ હતો. ચર્મપત્રમાં લીનન અથવા કોટન પર એક માણસની લાલ, એક જ રંગની છબીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જે ઝીણવટથી પ્રશ્નો પૂછીને તપાસ દ્વારા મૂર્તિ તરીકે લાયક ઠરે છે. આ ટુરીનના છુપાપણાની હાજરીને સૂચવે છે. 1307માં, થોડાક લોકો તેના ઠેકાણા વિશે જાણતાં હતાં. 1204માં ચોથી ચળવળ દ્વારા કોન્સ્ટન્ટીનોપલને કાઢી મૂક્યા બાદ, શ્રાઉન્ડે સમ્રાટ પર કબજો કરી લઈ, લગભગ એક સદી માટે અદૃશ્ય થઈ ગયો. તે 1353થી 1357ના વર્ષો દરમિયાન જીઓફ્ફરોય ડે ચાર્નીના કબજામાં ફ્રાન્સના ચામ્પાગ્ને વિસ્તારના લીરેયના નાના શહેરમાં પુન દેખાયો અને પછી ડુકના સાવોયના કબજામાં ચામ્બેરીમાં દેખાયો. [૨૬][૨૮]

ફિલિપની વધુ પડતી દમદાટી ભરી ડરામણીથી, પોપ ક્લેમેન્ટે પછી પોપનું આજ્ઞાપત્ર પાસ્ટોટાલીસ પ્રાઈમીનેનટીયાઈ 22 નવેમ્બર, 1307ના રોજ રજૂ કર્યું, જેમાં યુરોપમાં તમામ ખ્રિસ્તી સમ્રાટોને તમામ ટેમ્પ્લરસ અને તેમના સાથીઓની ધરપકડ કરવાની સૂચના હતી.[૨૯]

વધસ્તંભ ખાતે ટેમ્પ્લરો બળી ગયા હતાં.

ટેમ્પ્લરની ભૂલ અથવા નિર્દોષતા નક્કી કરવા માટે પોપ ક્લેમેન્ટે પોપ સુનાવણી બોલાવી, અને એક વખત તપાસ કરનાર અધિકારીની સ્વતંત્ર્યતાથી, ઘણાં ટેમ્પ્લરો પોતાના વિધાનોનું સ્વયં ખંડન કરવાનું તેઓએ કબૂલ્યું. સુનવણીમાં તેઓની જાતે જ બચાવ કરવાનો કેટલાકને પૂરતો કાયદાકીય અનુભવ હતો, પણ 1310માં ફિલિપે દબાણપૂર્વક કરાવવામાં આવેલા પાપના એકરારના ઉપયોગ વડે પેરિસમાં એક ડઝન જેટલા ટેમ્પ્લરોને સ્તંભ પર જીવતાં સળગાવી દઈ, આ પ્રયત્નોને અટકાવી દીધા.[૩૦][૩૧]

કોન્વેન્ટ ઓફ ક્રીસ્ત ઈન કાસ્ટલ ટોમર, પોર્ટુગલ. નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરની મજબૂત હાજરી તકીતે 1160માં કરવામાં આવેલું બાંધકામ, તેનું પુન નામકરણ ઓર્ડર ઓફ ક્રિસ્ત થઈ મુખ્ય મથક બન્યું. 1983માં, તેનું નામ યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરીટેજ સાઈટ થયું.[૩૨]

પોપ તેની ઈચ્છાઓ સાથે જો ફરિયાદ કરે ત્યાં સુધી ફિલિપના ભયજનક લશ્કરી ક્રિયા સાથે, પોપ ક્લેમેન્ટ અંતે ઓર્ડરનું વિસર્જન કરવા સહમત થયા, જાહેર ઘોટાળાનો હવાલો આપતાં તે કબૂલનામા દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવ્યું. 1312માં વિઈન્નેની કાઉન્સીલ ખાતે, તેમણે પોપના આજ્ઞાપત્રની શ્રેણીઓ રજૂ કરી, જેમાં, વોક્સ ઈન એક્સેસો નો સમાવેશ થાય છે, જે અધિકૃત પણે ઓર્ડરનું વિસર્જન કરતું હતું અને એડ પ્રોનીડામ , જે મોટાભાગના ટેમ્પ્લરની સંપત્તિને હોસ્પીટલરમાં પરિવર્તિત કરવાની હતી.[૩૩]

વડીલ ગ્રાન્ડ માસ્ટર જેક્યુઝ ડે મોલય, ઓર્ડરના નેતાઓ તરીકે, જેમણે યાતનાઓ હેઠળ ગુનાની કબૂલાત કરી હતીસ તેમણે તેમનું વિધાન ફેરવી નાખ્યું. તેમના સાથી જ્યોફ્ફ્રેય ડે ચાર્મનીય, નોર્મોન્ડીના ગુરુએ ડે મોલયના ઉદાહરણનું અનુસરણ કર્યું અને તેમની નિષ્કપટતા સતત માંગણી કરી. બંને વ્યક્તિઓને પોતે પાખંડી બન્યાની હીનભાવનાની જાહેરાત કરી અને તેઓને 18 માર્ચ, 1314ના દિવસે પેરિસમાં થાંભલા સાથે જીવતાં સળગાળી દેવાની સજા કરવામાં આવી હતી. ડે મોલય અંત સુધી તેમની અવગણના થયાનું નિવેદન કરતાં રહ્યા, તેમણે એવી રીતે બાંધવામાં આવ્યાં કે તે નોર્ટે ડમે કાર્થેડ્રલને જોઈ શકે અને તેમના બંને હાથ પ્રાર્થના કરતાં એક સાથે પકડી રાખ્યા. [૩૪] દંતકથા અનુસાર, તેઓ જ્વાળાઓમાંથી બૂમ પાડતાં હતાં કે પોપ ક્લેમેન્ટ અને રાજા ફિલિપ ઈશ્વરને મળે તે પહેલાં થોડા સમય પછી તેમને મળશે. તેમના વાસ્તવિક શબ્દો ચર્મપત્ર પર આ પ્રમાણે નોંધાયેલાં હતાં- "Dieu sait qui a tort et a pëché. Il va bientot arriver malheur à ceux qui nous ont condamnés à mort" (મુક્ત ભાષાંતરઃ"ઈશ્વર જાણે છે કે કોણ ખોટું છે અને કોણે પાપ કર્યું છે. જેઓએ અમને સજા આપી છે તેઓને તરત જ ભારે આપત્તિનો ભોગ બનવું પડશે.").[૨૬] પોપ ક્લેમેન્ટ માત્ર એક મહિના પછી મૃત્યુ પામ્યા અને રાજા ફિલિપ એક વર્ષ પૂર્ણ થતાં પહેલાં શિકાર કરતી વખતે અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા. [૩૫]

ઓર્ડરના છેલ્લા નેતા જતાં રહ્યાં બાદ, યુરોપની આસપાસ બાકી રહેલાં ટેમ્પ્લરોની કાં તો ધરપકડ કરવામાં આવી અથવા પોપના તપાસ હેઠળ તેમને પકડી લેવામાં આવ્યાં (વાસ્તવિક રીતે તો કોઈ ગુનેગાર ન હતાં), નાઈટ્સ હોસ્પીટલરની જેમ અન્યને લશ્કરી આદેશોમાં લઈ લેવામાં આવ્યાં હતાં, અથવા કેદી બનાવવામાં આવ્યાં હતાં અને શાંતિ પૂર્વક જીવનના બાકીના દિવસો વ્યતીત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. કેટલાંક પોપના નિયંત્રણથી બહારની બાજુએ અન્ય મુલકમાં નાસી ગયા હતાં, જેમ કે ધાર્મિક સામાજિક બહિષ્કારવાળા સ્કોટલેન્ટ અથવા સ્વીત્ઝરલેન્ડ. પોર્ટુગલમાં ટેમ્પ્લર સંગઠનોએ તેમનું નામ નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરમાંથી નાઈટ્સ ઓફ ખ્રિસ્ત - ખ્રિસ્ત (પોર્ટુગલ)ના ઓર્ડરને જુઓ- કરવામાં આવ્યું.[૩૬]

ચિનોન ચર્મપત્ર[ફેરફાર કરો]

2001માં, ચિનોન ચર્મપત્ર તરીકે ઓળખાતો દસ્તાવેજ, સ્પષ્ટ પણે 1628માં ખોટી જગ્યાએ ભરાઈ ગયા બાદ, વેટિકન સીક્રેટ આર્ચીવઝમાં મળી આવ્યો. તે ટેમ્પ્લરની સુનાવણીની નોંધો છે અને એવું દર્શાવે છે કે ક્લેમેન્ટે ઔપચારિકપણે 1312માં ઓર્ડરનું વિસર્જન કર્યાં પહેલાં 1308માં ટેમ્પ્લરોના તમામ પાખંડીઓને નિરઅપરાધી ઠેરવ્યાં હતાં. [૩૭]

મધ્યયુગમાં નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરનું દમન અન્યાયી હતું એવી વર્તમાન સમયમાં રોમન કેથોલીક ચર્ચનું મનોવલણ છે, ઓર્ડર અથવા તેના શાસન સાથે કશું અસ્વાભાવિક કરવામાં આવ્યું ન હતું અને જાહેર કૌભાંડના પરિમાણ અને રાજા ફિલિપ ચોથાના પ્રભાવ વર્ચસ્વ અને જાહેર કૌભાંડના મોટાપણા દ્વારા પોપ ક્લેમેન્ટને તેમના કાર્યમાં દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. [૩૮][૩૯]

સંગઠન[ફેરફાર કરો]

મેટ્ઝ, ફ્રાન્સમાં 12મી સદીના ટેમ્પ્લર ચેપલ. મેટ્ઝનો ટેમ્પ્લરનો એક ભાગ કબજામાં લેવો, પવિત્ર રોમન એમ્પાયરનું સૌથી જૂની ટેમ્પ્લર સંગઠન.

ટેમ્પ્લરોની ગોઠવણી બર્નાર્ડના સીસટરસીન ઓર્ડરની જેમ મઠવાસીઓના ક્રમ તરીકે થઈ હતી, જે ગણના યુરોપમાં સૌ પ્રથમ અસરકારક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન તરીકે થતી હતી.[૪૦] સંગઠનના માળખામાં સત્તાધિકારીઓને મજબૂત સાંકળ હતી. મુખ્ય ટેમ્પ્લરની હાજરી સાથે દરેક દેશમાં (ફ્રાંસ, ઈંગ્લેન્ડ, આરાગોન, પોર્ટુગલ, પોઈટુઉ, એપુલીયા, જેરુસલેમ, ટ્રીપોલી, એન્ટીઓચ, એન્જૌઉ, હંગેરી અને ક્રૌટીયા)[૪૧] તે ક્ષેત્રમાં ટેમ્પ્લર માટે ઓર્ડરના માસ્ટર હોય છે. તેમાંના દરેક જેઓ પૂર્વમાં ઓર્ડરના લશ્કરી પ્રયાસો અને પશ્ચિમમાં તેમની આર્થિક પક્કડ એમ બંને પર દેખરેખ રાખે તેઓની આજીવન નિમણૂંક ગ્રાન્ડ માસ્ટરના શાસનને આધિન કરવામાં આવી હતી. કોઈ ચોક્કસ સંખ્યા નક્કી ન હતી, પણ તેવો અંદાજ છે કે જ્યારે ઓર્ડર શિખર પર હતું ત્યારં લગભગ 15000 થી 20000 ટેમ્પ્લરો હતાં, જેઓમાંથી માત્ર દશમાં ભાગના જ વાસ્તવિક નાઈટ્સ હતાં. [૧][૨]


તે બર્નાર્ડ ડે ક્લેરવૌક્સ અને હગ્ઝ ડે પેયેનસના સ્થાપક હતાં, જેઓએ ટેમ્પ્લર ઓર્ડર માટે ચોક્કસ વર્તણૂંકની આચારસંહિતા તૈયાર કરી હતી, જે આધુનિક ઇતિહાસકાર તરીકે લેટીન રૂલ તરીકે જાણીતા હતાં. તેની 72 કલમો નાઈટ્સ માટે આદર્શ વર્તણૂંક વ્યાખ્યાયિત કરતી હતી, જેમ કે તેઓએ પહેરવાના કપડાંના પ્રકારો અને તેઓ કેટલાં ઘોડાઓ રાખી શકે છે. નાઈટ્સ તેમનું ભોજન શાંત વાતાવરણમાં લેતાં હતાં, જે અઠવાડિયામાં ત્રણ વખતથી વધુ વખત ન હતું, અને તેના માટે કોઈ મહિલાઓ સાથે કે પોતાના પરિવારના સભ્યો સાથે પણ ભૌતિક સંપર્ક ન હતો. ઓર્ડરના માસ્ટર "ચાર ઘોડાઓ અને એક પાદરી અને ત્રણ ઘોડાઓ સાથે ક્લાર્ક અને બે ઘોડાઓ સાથે એક અધિકારી અને તેની ઢાલ અને ભાલો ઊંચકવા માટે એક ઘોડા સાથે અંગત નોકર"ની નિમણૂંક કરતાં.[૪૨] જેમ ઓર્ડરનો વિકાસ થયો, વધુ માર્ગદર્શિકામાં ઉમેરો થયો અને તેના અંતિમ સ્વરૂપમાં મૂળ 72 કલમોની યાદી કેટલાંય સૌ કલમોમાં વિસ્તાર પામી. [૪૩][૪૪]

નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરના ઘણાં નોંધાયેલી ધ્વજામાંની એક

ટેમ્પ્લરોના ક્રમાંકના એરીસ્ટોક્રેટીક નાઈટ્સ, નાની ઉમંરના અધિકારીઓ અને પાદરીઓ, એમ ત્રણ વિભાગો હતા. નાઈટ્સને સરદારના વંશનો ઉદ્દગમ હોવા માટે અને સફેદ બાંય વિનાનો ખુલ્લો ઝભ્ભો પહેરવાની જરૂરિયાત હતી. તેઓ ભારે દળો, ત્રણ અથવા ચાર ઘોડાઓ અને એક અથવા બે પાટીદારોની જેમ સજ્જ રહેતાં. પાટીદારો સામાન્ય રીતે ઓર્ડરના સભ્યો ન હતાં, પણ તેઓને બહારની વ્યક્તિ રાખવાને બદલે તેમને ચોક્કસ સમયના ગાળા માટે હાયર કરવામાં આવ્યાં હતાં. ઓર્ડરમાં નાઈટ્સની નીચે અને અધિકારીઓ નિમ્ન સામાજિક સ્થિતીમાંથી આવેલાં હતાં. [૪૫] તેઓ ક્યાં તો એક ઘોડા સાથે હળવા દળોની જેમ સજ્જ હતાં અથવા ઓર્ડરની સંપત્તિનું વ્યવસ્થાપન કરવા જેવી અન્ય પદ્ધતિથી સેવા કરતાં હતાં, અથવા ઘરકામ અને વેપાર કરતાં હતાં.[૪૬] પાટીદારો ટેમ્પ્લર વર્ગના ત્રીજા બંધારણનું સર્જન કરી પાદરીઓને નિયુક્ત કરતાં હતાં જેઓ ટેમ્પ્લરોની આધ્યાત્મિક જરૂરિયાતોને જોતાં હતાં.[૪૭]

સેઈન્ટ માર્ટીન ડેસ કેમ્પસ ખાતે ટેમ્પ્લરનું બાંધકામ, ફ્રાન્સ

નાઈટ્સે લાલ ક્રોસ અને એક સફેદ બાય વિનાના ઝભ્ભાની સાથે એક સફેદ સરકોટ પહેર્યો હતો. પાટીદારોએ કાળા અથવા કથ્થઈ બાંય વિનાના ઝભ્ભાની આગળ અને પાછળની બાજુએ એક લાલ ક્રોસની સાથે એક કાળું ઉપવસ્ત્ર પહેર્યું હતું. [૪૮][૪૯] 1129માં કાઉન્સીલ ઓફ ટ્રોયેસ ખાતે ટેમ્પ્લરોને સફેદ બાંય વગરનો ઝભ્ભો નિર્દિષ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો, અને મોટાભાગે 1147માં બીજી ચળવળની શરૂઆતમાં જ્યારે પોપ ઈયુજીનીયસ ત્રીજો, ફ્રાંસનો રાજા લુઈસ સાતમો અને ઘણાં અન્ય ઉમરાવોએ પેરિસ નજીક આવેલાં તેમના મુખ્ય મથક ફ્રેન્ચ ટેમ્પ્લરઓની મિટિંગમાં હાજરી આપી હતી, ત્યારે તેમના ઝભ્ભામાં ક્રોસ ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. [૫૦][૫૧][૫૨] તેમના નિયમ અનુસાર, નાઈટ્સોએ સંપૂર્ણ સમય માટે સફેદ બાંય વિનાનો ઝભ્ભો પહેરવાનો હતો, ઉપરાંત તેને પહેર્યાં વિના ખાવું કે પીવું તેમના માટે વર્જિત હતું. [૫૩]

શરૂઆતમાં[૫૪] ઓર્ડરમાં રિસેપ્શન (receptio ) iતરીકે જાણીતી ઊંડું જ્ઞાન ધરાવતી સમિતિ હતી અને તે પ્રભાવી ઔપચારિક વિધિ સાથે સંકળાયેલી હતી. બહારનાઓ તે ઔપચારિક વિધિમાં હાજરી આપવાનું ટાળતાં હતાં, જે સુનવણીઓ પછી મધ્યયુગીન તપાસ અધિકારીઓ અંગે શંકા ઊભી કરતાં હતાં.

નવા સભ્યો સ્વૈચ્છાએ તેઓની સંપત્તિ અને સાધનો ઓર્ડરને નામે લખી આપે છે અને ગરીબી, પવિત્રતા, ધાર્મિકતા અને આજ્ઞાપાલનના શપથ લે છે.[૫૫] જોકે કેટલાંકને થોડા સમયગાળા માટે જોડાવા માટેની પરવાનગી હોવા છતાં મોટાભાગના ભાઈઓ જીવનભર જોડાયા હતાં. જો પરણિત પુરુષને તેની પત્ની મંજૂરી આપે તો કેટલીક વખત પરણિત પુરુષોને જોડાવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી,[૪૯] પણ તેમને સફેદ બાંય વિનાનો ઝભ્ભો પહેરવાની અનુમતી ન હતી. [૫૬]

ટેમ્પ્લરો તેમના ઝભ્ભા પર જે લાલ ક્રોસ પહેરતાં હતાં તે શહાદતની નિશાની હતી અને લડતમાં મુત્યુ પામવાને શ્રેષ્ઠ આદર કે જે સ્વર્ગમાં પોતાની જગ્યા સુનિશ્ચિત કરવા તરીકે ગણતરી કરવામાં આવતી. [૫૭] ઓર્ડરના લડવૈયાએ માટે મૂળભૂત નિયમ એ હતો કે તેણે ટેમ્પ્લરનો ધ્વજ ઉપરથી નીચે પડી રહ્યો હોય તે સિવાય અને જો તેઓ હોસ્પીટલરસની જેમ ખ્રિસ્તી ઓર્ડરનું અન્ય જૂથ પહેલી વખત બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, ત્યારે પણ તાબે થવું ન જોઈએ. માત્ર દરેક ધ્વજાઓ પડી ગઈ હોય ત્યારે તેમને યુદ્ધ ભૂમિ છોડી જવાની પરવાનગી હતી. [૫૮] મધ્યયુગીન સમયમાં ટેમ્પ્લરોને પ્રતિષ્ઠા, ઉત્તમ તાલીમ અને ભારે શસ્ત્ર સરંજામની સાથે તેમની ધૈર્યતાનો આ અણનમ સિદ્ઘાંતએ, અત્યંત ભયજનક લડતમાં બળ પૂરું પાડવા માટે તૈયાર કર્યા હતાં. [૫૯]

ગ્રાન્ડ માસ્ટરો[ફેરફાર કરો]

1118-119માં ઓર્ડરના સ્થાપક હુગ્યુસ ડે પાયેન્સથી શરુઆત કરતાં, ઓર્ડરની સૌથી વધુ ઓફિસ ગ્રાન્ડ માસ્ટરોની હતી, એ એવો દરજ્જો હતો જે જીવનભર માટે હતો, જો કે ઓર્ડરના લડાયક સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખતાં તેનો અર્થ ખૂબ ઓછા સમયગાળા માટે કરી શકાતો હતો. તમામ પણ ગ્રાન્ડ માસ્ટરોમાંના બેનું મૃત્યુ ઓફિસમાં થયું અને કેટલાંય લશ્કરી ઝુંબેશમાં મૃત્યુ પામ્યાં. ઉદા તરીકે, 1153માં એસ્કાલોનમા સીએઝ દરમિયાન ગ્રાન્ડ માસ્ટર બર્નાડ ડે ટ્રેમેલેય શહેરની દિવાલોમાં ગાબડું પાડી 40 ટેમ્પ્લરોના જૂથની ગોઠવણી કરી. જ્યારે બાકીના મુઝાહિદ્દીન લશ્કરે ટેમ્પ્લપરોનું અનુસરણ કર્યું ન હતું, ત્યારે તેમને ઘેરી લેવામાં આવ્યાં અને શિરવિચ્છેદન કરી નાખવામાં આવ્યું હતું, જેમાં તેમના ગ્રાન્ડ માસ્ટરનો પણ સમાવેશ થયો હતો.[૬૦] ગ્રાન્ડ માસ્ટર જીરાર્ડ ડે રીડેફોર્ડનું અકરેના સીએજ ખાતે 1189માં સલાદીન દ્વારા શિરવિચ્છેદન કરવામાં આવ્યું હતું.

ગ્રાન્ડ માસ્ટર ઓર્ડરના તમામ હિલચાલની દેખરેખ કરે છે, જેમાં પવિત્ર ભૂમિ અને પૂર્વ યુરોપની લશ્કરી હિલચાલ અને પશ્ચિમ યુરોપમાં ટેમ્પ્લરોના નાણાકીય અને વેપારી વિનિમયનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાંક ગ્રાન્ડ માસ્ટરો યુદ્ધભૂમિના કમાન્ડર તરીકે સેવા પણ આપતાં હતાં, જો કે તે હંમેશા ડાહપણ ભર્યું ન હતું- હાટ્ટીન યુદ્ધભૂમિ ખાતે થયેલી નિષ્ફળતામાં ડે રીડેફોર્ડના યુદ્ધની નેતાગીરીની કેટલીય બેદરકારીભરી ભૂલોનો ફાળો રહેલો હતો. છેલ્લાં ગ્રાન્ડ માસ્ટર જેક્વાસ ડે મોલય હતાં, જેને રાજા ફિલિપ ચોથાના આદેશ દ્વારા 1314માં પેરિસમાં વધસ્તંભ બાળી મૂકવામાં આવ્યાં. [૩૧]

વારસો[ફેરફાર કરો]

ટેમ્પ્લ ચર્ચ, લંડન. લંડનમાં નવા મંદિરના દેવઘર તરીકે, મંદિરની શરૂઆતની ઉજવણી સ્થળ પર કરવામાં આવી હતી. આધુનિક સમયમાં, ઈન્સ ઓફ કોર્ટના બે, મિડલ અને ઈનર મંદિરોનું પારિશ ચર્ચ છે. તે પ્રવાસીઓ માટે જાણીતું આકર્ષણ છે.

યુરોપ અને પવિત્ર ભૂમિની આસપાસ લશ્કરી મિશન અને અઢળક નાણાંકીય સ્રોતો સાથે નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરે અસંખ્ય બાંધકામના પ્રોજેક્ટોમાં રોકાણ કર્યું હતું. તેમાંના ઘણાં બાંધકામો હજુ પણ છે. ઘણાં સ્થળોની ટેમ્પ્લરો સાથેના સદીઓ જૂના સંબંધને કારણે તેનું નામ "ટેમ્પ્લર" તરીકે હજુ પણ દુરસ્ત રાખવામાં આવ્યું છે. [૬૧] ઉદા તરીકે, લંડમાં ટેમ્પ્લરોની કેટલીક જમીન પાછળથી વકીલોને ભાડે આપવામાં આવી, જેનું નામ ટેમ્પ્લર બાર ગેટવે અને ટેમ્પ્લર ટ્યુબ સ્ટેશન રાખવામાં આવ્યું. ચાર ઈનસ ઓફ કોર્ટમાંથી બે ઈનર ટેમ્પ્લર અને મિડલ ટેમ્પ્લર છે, જેને બેરીસ્ટરનું કાર્ય કરવા માટે સભ્યો એવું કહી શકાય છે.

ટેમ્પ્લરના બાંધકામોની આગવી બાંધકામની શૈલીના તત્વોમાં એક ઘોડા પર બે નાઈટ્સ છબીના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે, જે નાઈટ્સની ગરીબાઈની રજૂઆત કરે છે અને ગોળાકાર બિલ્ડીંગોની ડિઝાઈન જેરુસલેમમાં પવિત્ર સેપુલ્ચ્રેના ચર્ચને મળતી આવે છે.(સંદર્ભ આપો)

આધુનિક ટેમ્પ્લર સંગઠનો[ફેરફાર કરો]

પોપના હુકમનામાથી, ટેમ્પ્લરોની સંપત્તિ હોસ્ટપીટલરના ઓર્ડરને સોંપવામાં આવી હતી, જેમાં ઘણાં ટેમ્પ્લરોના સભ્યોનો પણ સમાવેશ થયો હતો. તેની અસરમાં, બે પ્રતિસ્પર્ધી ઓર્ડરોના એકીકરણ તરીકે ટેમ્પ્લરોનું વિસર્જન જોઈ શકાય. [૬૨]

રહસ્યમય વાર્તા પણ શક્તિશાળી મધ્યયુગીન ટેમ્પ્લરો, ખાસ કરીને તેઓનું દમન અને અચાનક વિસર્જન અન્ય જૂથો માટે લલચાવનારા સ્રોત હતાં, તેઓની પોતાની છબી અને રહસ્યોને તીવ્ર બનાવવાના માર્ગ તરીકે ટેમ્પ્લરો સાથેના જોડાણોનો આક્ષેપ અનુસાર ઉપયોગ કર્યો હતો. [૬૩]ઓછામાં ઓછી 18મી સદીથી ફ્રીમાસનસએ કેટલાંક ટેમ્પ્લરોના ચિહ્નો અને ધાર્મિક વિધીઓનો સાંકળ્યાં હતાં,[૪] મોટાભાગના મેસોનીક બંધારણમાંથી મળવા લાગ્યાં, જે યુનાઈટેડ રીલિજીયસ, ટેમ્પ્લરના મિલેટ્રરી અને મેસોનીક ઓર્ડરો અને જેરુસલેમના સેઈન્ટ જોહ્ન, પેલેસ્ટાઈન, રહોડીસ અને માલ્ટા અથવા ફક્ત નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર તરીકે સંદર્ભ ટાંકવામાં આવ્યો હતો. આ સંગઠન ક્યાં તો સ્વતંત્ર્ય પણે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અથવા મોટાભાગના સમગ્ર વિશ્વમાં યોર્ક રીટના ભાગ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જેરુસલેમના ટેમ્પ્લરના સોવેરૈગ્ન મિલેટરી ઓર્ડરની સ્થાપના 1804માં થઈ હતી, જેણે ચેરીટેબલ સંસ્થા તરીકે યુનાઈટેડ નેશનસની સ્વૈચ્છિક સંસ્થા નામના મેળવેલી છે. [૬૪]

14મી સદીમાં ખંડિત થયેલાં અને 18મી સદીમાં જાહેર પણ ઉદ્ભવેલાં આ અન્ય સંગઠનોમાંની કોઈ પણનું સ્પષ્ટ ઔતિહાસીક જોડાણ નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર વચ્ચે રહેલું નથી. તેમ છતાં, મોટાભાગે સાર્વજનિક ગુંચવાડો રહેલો છે અને 400 વર્ષ વચ્ચેના મોટા અંતર જોઈ શકાતું નથી. લારમેનીયસ ચાર્ટર ઘણી વખત મેસોનીક ટેમ્પ્લરાઝમ સાથે ઔતિહાસિક નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરને જોડાણ કરે છે. ઘણાં સ્વ-શૈલી ધરાવતાં ઓર્ડરો છે.

દંતકથા અને અવશેષો[ફેરફાર કરો]

પ્રાચીન સમયથી રહસ્યો અને ગૂઢ બાબતોની પસંદગીને લગતી દંતકથાઓનું જોડાણ નાઈટ્સ ટેમ્પ્લરો સાથે છે. ટેમ્પ્લરોના સમય દરમિયાન પણ અફવાઓ ઉડતી હતી. ફ્રીમાસોનીક લેખકે 19મી સદીમાં તેમનું પોતાનું અનુમાન પણ ઉમેર્યું અને જાણીતી નવલકથાઓમાં જેમ કે ઈવાન્હોઈ , ફોઉકાઉલ્ટસ પેન્ડુલમ અને ધી ડા વિન્ચી કોડ ,[૪] આધુનિક ફિલ્મો જેમ કે નેશનલ ટ્રેઝર અને ઈન્ડિયાના જોન્સ એન્ડ ધી લાસ્ટ ક્રુસાડે ઉપરાંત વિડિયો ગેમ જેમ કે બ્રોકન સ્વોડ અને એસાસીન્સ ક્રીડ માં કાલ્પનિક ઉમેરા કરી તેને શણગારવામાં આવી. [૬૫]

પહાડની ઉપર ડોમ, ટેમ્પલ માઉન્ટ ખાતેના બાંધકામોનું એક

મોટાભાગની ટેમ્પ્લરની દંતકથાઓનું જોડાણ જેરુસલેમમાં ટેમ્પલ માઉન્ટના ઓર્ડરના પ્રારંભિક વ્યવસાય સાથે કરવામાં આવે છે અને ત્યાં ટેમ્પ્લરોના મળેલાં અવશેષો અંગે અનુમાન કરવામાં આવે છે, જેમ કે હોલી ગ્રેઈલ અથવા કોવેન્ન્ટનો અર્ક. [૪][૧૪][૫૯] તે ટેમ્પ્લરો કબજામાં હતાં, તેવા એવું ખાતરીપૂર્વક કેટલાંક અવશેષો ખાતરીપૂર્વક રહે છે. ઘણાં ચર્ચો હજી પણ પવિત્ર અવશેષો તરીકે પ્રદર્શનમાં છે જેમ કે સંતોના હાડકાઓ, પવિત્ર પુરુષ દ્વારા એક વખત પહેરવામાં આવેલાં કપડાંની ચીંદડીઓ, અથવા શહીદોની ખોપડી, ટેમ્પ્લરોએ એવું જ કર્યું હતું. તેઓએ સાચ્ચા ક્રોસના ટુકડાને રાખીને દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું, જે હાટ્ટીનના વિનાશક હોર્ન્સ ખાતેના યુદ્ધમાં અકરેના બિશપ(ઘર્માઘિકારી) માંથી ખેંચી લેવામાં આવ્યું હતું.[૬૬] જ્યારે યુદ્ધમાં પરાજય થયો ત્યારે સાલાદીને અવશેષો ભેગા કર્યાં, 1191માં જ્યારે મુસ્લિમોએ અકરે શહેરનો કબજો પાછો આપ્યો ત્યારે તેને ખંડણી રૂપે જેહાદીઓને પાછા આપ્યાં હતાં.[૬૭] ચાલ્સેડોનના સંત યુફેમીયાનું માથું સાચવી રાખવા માટે ટેમ્પ્લરો જાણીતાં હતાં. [૬૮] જેમ કેટલાંક સુનવણીના દસ્તાવેજમાં કેટલાક પ્રકારની મૂર્તિપૂજાનો સંદર્ભ હતો તેમ ટેમ્પ્લરોની શોધ દરમિયાન અવશેષોની પાત્રતાનો મુદ્દો પણ આગળ આવ્યો, જે કેટલાંક કિસ્સામાં એક બિલાડી, રીંછનું માથું અથવા કેટલાંક કિસ્સામાં બાફોમેટ તરીકે સંદર્ભ ટાંકવામાં આવ્યો હતો. ટેમ્પ્લરની વિરુદ્ધમાં મૂર્તિપૂજાનો આરોપ મેલીવિદ્યા કરનારા કેટલાંક ટેમ્પ્લરો દ્વારા આધુનિક માન્યતા મુજબ પણ મૂકવામાં આવ્યો છે.[૬૯] તેમ છતાં, આધુનિક સ્કોલરો સુનવણીના દસ્તાવેજમાંથી સામાન્ય પણે બાફોમેટ (Baphomet )ને સમજાવતાં કહે છે તે મોહમ્મદ (Mahomet- Muhammad) ના નામની ફેન્ચ ભાષાની ખોટી જોડણી કરવાથી થઈ છે. [૪][૭૦]

12 સદીમાં પણ પવિત્ર ગ્રેઈલ ખૂબ જ ઝડપી ટેમ્પ્લરો સાથે જોડાઈ ગયાં. પ્રથમ ગ્રેઈલ રોમાન્સ, લે કોન્ટે ડુ ગ્રાલ (Le Conte du Graal ), ચરેટીયન ડે ટ્રોયસ દ્વારા 1180માં લખવામાં આવ્યો. કદાચ વીસ વર્ષ પછી પાર્ઝીવલ , વોર્ફ્રામ વોન ઈસ્કેનબાચની વાર્તાઓની આવૃત્તિ નાઈટ્સને સંદર્ભ ટાંકતું હતું, જે " ટેમ્પ્લેઈસેન" ગ્રેઈલ કીંગડમને કાબુમાં રાખે છે. [૭૧] ગ્રેઈલ ક્વેટના અન્ય હીરો સર ગાલાહાદએ સેઈન્ટ જ્યોર્જના ક્રોસ સાથે શિલ્ડના હાવભાવની રજૂઆત કરી હતી, એવી રીતે ટેમ્પ્લરના પદ ચિહ્નઃ આ આવૃત્તિ ખ્રિસ્તી અવશેષ તરીકે "પવિત્ર" ગ્રેઈલની રજૂઆત કરતી હતી. તેમ છતાં, ટેમ્પ્લર પદ ચિહ્નના અતિમૂલ્યવાન દસ્તાવેજોમાં ગ્રેઈલ અવેશેષો જેવો કંઈ પણ એક માત્ર ક્યારેય ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો ન હતો,[૧૩] ચાલો ટેમ્પ્લરો દ્વારા તેના કબજાને વિખુટું પાડીએ. વાસ્તવમાં, મોટા ભાગના સ્કોલરો સહમત છે કે મધ્યયુગીન સમયમાં કાલ્પનિક વાતોનો પ્રસાર થયો તે જ પ્રમાણે ગ્રેઈલની વાર્તા હતી. [૪][૧૪]

ટેમ્પ્લરો ટુરીનના શ્રાઉન્ડ છે તેની સાથેનું કંઈક જોડાણ રહેલું છે તે એક દંતકથાનો હેતુ છે. 1357માં, જીફ્ફરેય ડે ચાર્નેય, 1314માં જેક્વાસ ડે મોલયની સાથે વધસ્તંભ પર જે ટેમ્પ્લરને બાળી નાખવામાં આવ્યો હતો, તેના પૌત્રના પરિવાર દ્વારા સૌ પ્રથમ શ્રાઉન્ડનું જાહેર પ્રદર્શન થયું હતું, શ્રાઉન્ડનું મૂળ હજી પણ વિસંગતતાની બાબત છે, પણ 1988માં, કાર્બન કિરણોસર્ગી પૃથ્થકરણથી ફલિત થયું હતું કે શ્રાઉન્ડ 1260 થી 1390, વચ્ચે બન્યું હતું, આ સમયગાળોમાં ટેમ્પ્લરોના અસ્તિત્વની છેલ્લી અડધી સદીનો સમાવેશ થયા છે. [૭૨] કિરણોસર્ગી પદ્ધતિની પ્રમાણભૂતતા અંગે ક્રમશ પ્રશ્નો ઉદ્ભવ્યાં છે, અને શ્રાઉન્ડની ઉંમર હજી પણ વધુ ચર્ચાનો વિષય છે. [૭૩][૭૪]

નોંધ[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ Burman, p. 45.
  2. ૨.૦ ૨.૧ ૨.૨ Barber, in "Supplying the Crusader States" says, "By Molay's time the Grand Master was presiding over at least 970 houses, including commanderies and castles in the east and west, serviced by a membership which is unlikely to have been less than 7,000, excluding employees and dependents, who must have been seven or eight times that number."
  3. માલ્રોલ્મ બાર્બર, ધી ન્યુ નાઈટહુડ: ટેમ્પ્લરના ઓર્ડરનો ઇતિહાસ . કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ૧૯૯૪. આઇએસબીએન 0-521-42041-5.
  4. ૪.૦ ૪.૧ ૪.૨ ૪.૩ ૪.૪ ૪.૫ ૪.૬ ૪.૭ ધી હિસ્ટ્રી ઓફ ચેનલ, ડીકોડીંગ ધી પાસ્ટ: ધી ટેમ્પ્લર કોડ , 7 નવેમ્બર 2005, મર્સી માર્ઝુની દ્વારા લખાયેલ વિડિયો દસ્તાવેજીકરણ.
  5. માર્ટીન, પાનું 47.
  6. નીકોલ્સન, પાનું . 4.
  7. માલ્કોલ્મ બાર્બર, ઘી ટ્રાયલ ઓફ ધી ટેમ્પ્લરસ . કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1978. આઇએસબીએન 0-521-45727-0.
  8. બુરમન, પીપી. 13, 19.
  9. નાંચો, ધી ટેમ્પ્લરસ . પાનું 91.
  10. બાર્બર, ધી ન્યુ નાઈટ્સહુડ , પાનું. 7.
  11. Stephen A. Dafoe. "In Praise of the New Knighthood". TemplarHistory.com. Retrieved March 20, 2007. 
  12. બુર્મન, પાનું. 40.
  13. ૧૩.૦ ૧૩.૧ ૧૩.૨ ૧૩.૩ ધી હિસ્ટ્રી ચેનલ, લોસ્ટ વર્લ્ડસ: નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર , જુલાઈ 10, 2006, સ્ટુઆર્ટ ઈલીઓટ્ટ દ્વારા નિર્દેશિત અને લખાયેલો વિડિયો દસ્તાવેજીકરણ.
  14. ૧૪.૦ ૧૪.૧ ૧૪.૨ ૧૪.૩ સીન માર્ટીન, ધી નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર: ધી હિસ્ટ્રી એન્ડ મિથ્સ ઓફ ધી લીજેન્ડરી મિલેટરી ઓર્ડર , 2005. આઇએસબીએન 1-56025-645-1.
  15. Ralls, Karen (2007). Knights Templar Encyclopedia. Career Press. pp. 28. ISBN 978-1-56414-926-8 .
  16. Benson, Michael (2005). Inside Secret Societies. Kensington Publishing Corp.. pp. 90.
  17. માર્ટીન,પાનું. 99.
  18. માર્ટીન, પાનું. 113.
  19. ડેમુર્ગર, પાનું .139 "ચાર વર્ષો દરમિયાન, જેક્વાસ ડે મોલય અને તેમનું ઓર્ડર સાયપ્રયસ અને અરમેનીયાના અન્ય ખ્રિસ્તી દબાણ સાથે પવિત્ર ભૂમિને પુનજીતવા, સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ હતું, ઘાઝાન, પેર્સીયાના મોંગલ ખાનના આક્રમણ સાથે સહકારથી offensives
  20. નિકોલ્સન, પાનું ૨૦૧. "જ્યારે મામલુક્સ દ્વારા અરવાડ ટારુ પર કબજો કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારે ઓક્ટોમ્બર 1302 અથવા 1303 ટેમ્પ્લરોએ અરવાદ ટાપુને આધાર તરીકે પકડી રાખ્યો.
  21. નિકોલ્સન , પાનું. 5.
  22. નિકોલ્સન, પાનું. 237.
  23. બાર્બર, ટ્રાયલ ઓફ ધી ટેમ્પ્લરસ , બીજી આવૃત્તિ. "રીસન્ટ હીસ્ટોરીઓગ્રાફી ઓન ધી ડીઝોલ્યુશન ઓફ ધી ટેમ્પ્લ." આ પુસ્તકની બીજી આવૃત્તિમાં,બાર્બરે ફિલિપની ચોક્કસ ફિલ્મો પર આધુનિક ચર્ચાના સર્વનિરિક્ષણ સાથે, વિવિધ ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિકોણનો ઉપસંહાર રજૂ કર્યો.
  24. "Friday the 13th". snopes.com. Retrieved March 26, 2007. 
  25. David Emery. "Why Friday the 13th is unlucky". urbanlegends.about.com. Retrieved March 26, 2007. 
  26. ૨૬.૦ ૨૬.૧ ૨૬.૨ "Les derniers jours des Templiers". Science et Avenir: 52–61. July 2010.
  27. Barber, Trial of the Templars , p. 178.
  28. બાર્બારે ફ્રાલે, " I Templari e la sindone di Cristo", મુલીનો બીજો, બોલોગ્ના, 2009
  29. માર્ટીન, પાનું. 118.
  30. માર્ટીન, પાનું. 122.
  31. ૩૧.૦ ૩૧.૧ બાર્બર, ટ્રાયલ , 1978, પાનું. 3.
  32. [48]
  33. માર્ટીન, પીપી. 123–124.
  34. માર્ટીન, પાનું. 125.
  35. માર્ટીન, પાનું. 140.
  36. માર્ટીન, પાનું. 140–142.
  37. "Long-lost text lifts cloud from Knights Templar". msn.com. October 12, 2007. http://www.msnbc.msn.com/id/21267691/?GT1=10450. પુનર્પ્રાપ્ત October 12, 2007.
  38. "Knights Templar secrets revealed". CNN. October 12, 2007. Archived on October 13, 2007. Error: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=. http://web.archive.org/web/20071013025546/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/europe/10/12/knights.pardon.ap/index.html. પુનર્પ્રાપ્ત October 12, 2007.
  39. Frale, Barbara (2004). "The Chinon chart—Papal absolution to the last Templar, Master Jacques de Molay". Journal of Medieval History 30 (2): 109–134. doi:10.1016/j.jmedhist.2004.03.004 . http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VC1-4CC314K-3&_user=1589142&_handle=V-WA-A-W-Z-MsSAYWW-UUA-U-AAVADBEZEV-AABEBWUVEV-ZBZVECBYZ-Z-U&_fmt=summary&_coverdate=06%2F30%2F2004&_rdoc=2&_orig=browse&_srch=%23toc%235941%232004%23999699997%23504102!&_cdi=5941&view=c&_acct=C000053912&_version=1&_urlVersion=0&_userid=1589142&md5=cc8dc869d6bc4326929c25a42c118a60. પુનર્પ્રાપ્ત April 1, 2007.
  40. બુર્મન,પાનું. 28.
  41. બાર્બર, ટ્રાયલ , 1978, પાનું. 10.
  42. બુર્મન, પાનું. 43.
  43. બુર્મન, પાનું. 30–33.
  44. માર્ટીન, પાનું. 32.
  45. બાર્બર, ન્યુ નાઈટ્હુડ , પાનું. 190.
  46. માર્ટીન, પાનું. 54.
  47. ઢાંચો:1913CE
  48. બાર્બર, ન્યુ નાઈટહુડ , પાનું. 191.
  49. ૪૯.૦ ૪૯.૧ બુર્મન, પાનું. 44.
  50. બાર્બર, ધી ન્યુ નાઈટહુડ , પાનું 66: "ટાયરના વિલિયમ અનુસાર, ટેમ્પ્લરોને ઈયુજીનિયસ ત્રીજા હેઠળ તેમના ઝભ્ભાઓ પર લાક્ષણિક લાલ ક્રોસ પહેરવાનો અધિકાર મળ્યો હતો, જે પવિત્ર ભૂમિની લડતમાં તેમની સ્વૈચ્છાએ શહાદત સ્વીકારવાના પ્રતીક સમો છે." (ડબલ્યુટી, 12.7, પાનું. 554. વિટ્રાયના જેમ્સ, 'હિસ્ટોરીયા હીરોસોલીમોટાના', એડિસન. જે.એઆરએસ, ગેસ્ટા ડેઈ પ્રતિ ફ્રાન્રોસ, ભાગ 1 (ii), હેનઓવર,1611, પાનું. 1083, શહાદતના ચિહ્ન તરીકે દુભાષિત થાય છે.)
  51. માર્ટિન, ધી નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર , પાનું 43: "પોપે ટેમ્પ્લરોને તેમના સફેદ ઝભ્ભા પર લાલ ક્રોસ પહેરવાના અધિકાર અંગે સલાહ લીધી, જે પવિત્ર ભૂમિની લડતમાં તેમની સ્વૈચ્છાએ શહાદત સ્વીકારવાના પ્રતીક સમો છે.
  52. વાંચો, ધી ટેમ્પ્લરસ , પાનું 121: "પોપ ઈયુજીનીયસે તેમને તેમના હૃદયની નજીક કીરમજી ક્રોસ પહેરવાનો અધિકાર આપ્યો હતો, તેથી શિલ્ડની જેમ વિજયનું પ્રતિક બને અને નાસ્તિકનો સામનો કરવામાં તેઓ ક્યારેય પાછા નહીં પડેઃ શહીદનું લાલ રંગ તેમના સફેદ ઝભ્ભા પર મૂકેલું હતું." (મેલ્વિલ્લે, લા વિએ ડેસ ટેમ્પીયર , પાનું. 92.)
  53. બર્મન, પાનું. 46.
  54. માર્ટીન, પાનું. 52.
  55. Newman, Sharan (2007). The Real History Behind the Templars. Berkeley Publishing. pp. 304–312.
  56. બાર્બર, ટ્રાયલ , 1978, પાનું. 4.
  57. નિકોલ્સન, પાનું. 141.
  58. બાર્બર ન્યુ નાઈટહુડ , પાનું. 193.
  59. ૫૯.૦ ૫૯.૧ Picknett, Lynn and Prince, Clive (1997). The Templar Revelation. New York, N.Y.: Simon & Schuster. ISBN 0-684-84891-0 .
  60. રીડ, પાનું. 137.
  61. માર્ટીન, પાનુ. 58.
  62. "The Knights Templars, Catholic Encyclopedia 1913". Retrieved October 13, 2007. 
  63. Finlo Rohrer (October 19, 2007). "What are the Knights Templar up to now?". BBC News Magazine. http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7050713.stm. પુનર્પ્રાપ્ત 2008-04-13.
  64. "List of non-governmental organizations in consultative status with the Economic and Social Council as at 31 August 2006" (PDF). United Nations Economic and Social Council. 31 August 2006. Retrieved April 1, 2007. 
  65. El-Nasr, Magy Seif; Maha Al-Saati; Simon Niedenthal; David Milam. "Assassin’s Creed: A Multi-Cultural Read" (PDF). pp. 6–7. Retrieved 2009-10-01. "we interviewed Jade Raymond ... Jade says ... Templar Treasure was ripe for exploring. What did the Templars find" 
  66. વાંચો, પાનું. 91.
  67. વાંચો, પાનું. 171.
  68. માર્ટીન, પાનું. 139.
  69. Sanello, Frank (2003). The Knights Templars: God's Warriors, the Devil's Bankers. Taylor Trade Publishing. pp. 207–208. ISBN 0-87833-302-9 .
  70. બાર્બપ, ટ્રાયલ ઓફ ધી ટેમ્પ્લરસ , 1978, પાનું. 62.
  71. માર્ટીન, પાનું. 133.
  72. Barrett, Jim (Spring 1996). "Science and the Shroud: Microbiology meets archeology in a renewed quest for answers". The Mission. http://www.uthscsa.edu/mission/spring96/shroud.htm. પુનર્પ્રાપ્ત February 13, 2009.
  73. "Dating The Shroud". Advanced Christianity. http://www.advancedchristianity.com/DatingTheShroud/DatingTheShroud.htm. પુનર્પ્રાપ્ત 2009-08-20.
  74. રેલીક, હાર્રી ગોવ (1996) આઈકોન ઓર હોઅક્સ? કાર્બન ડેટીંગ ધી ટુરીન શ્નાઉન્ડ આઈએસબીએન 0-7503-0398-0.

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

ઈઝલે ઓફ ઓવાલોન, લુન્ડી . "ધી રુલ ઓફ ધી નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર એ પાવરફુલ ચેમ્પેઈન." નાઈટ્સ ટેમ્પ્લર માયસ્ટીક રીલમ્સ, 2010. વેબ. 30 May 2010. <http://www.lundyisleofavalon.co.uk/templars/tempic09.htm>.

      .
      .
      .
  • Barber, Malcolm (1992). "Supplying the Crusader States: The Role of the Templars". In Benjamin Z. Kedar. The Horns of Hattin. Jerusalem and London. pp. 314–326.
  • Burman, Edward (1990). The Templars: Knights of God. Rochester: Destiny Books. ISBN 0-89281-221-4
      .
     .
      .
      .
  • Nicholson, Helen (2001). The Knights Templar: A New History. Stroud: Sutton. ISBN 0-7509-2517-5
      .
      .
      .

વધુ વાંચન[ફેરફાર કરો]

      . http://www.orionbooks.co.uk/HB-38882/In-Search-of-the-Knights-Templar.htm.
  • Butler, Alan; Stephen Dafoe (1998). The Warriors and the Bankers: A History of the Knights Templar from 1307 to the present. Belleville: Templar Books. ISBN 0-9683567-2-9
      .
  • Haag, Michael (2008). The Templars: History and Myth. London: Profile Books Ltd. ISBN 978-1-84668-148-6
      .
      .
  • Partner, Peter (1990). The Knights Templar & Their Myth. Rochester: Destiny Books. ISBN 0-89281-273-7
      .
  • Ralls, Karen (2003). The Templars and the Grail. Wheaton: Quest Books. ISBN 0-8356-0807-7
      .
  • Smart, George (2005). The Knights Templar Chronology. Bloomington: Authorhouse. ISBN 1-4184-9889-0
      .
  • Upton-Ward, Judith Mary (1992). The Rule of the Templars: The French Text of the Rule of the Order of the Knights Templar. Ipswich: Boydell Press. ISBN 0-85115-315-1
      .
  • Frale, Barbara (2009). The Templars: The secret history revealed. Dunboyne: Maverick House Publishers. ISBN 978-1-905379-60-6
      .