પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનામ્

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
જૈનત્વ
Jain Prateek Chihna.svg
આ લેખ જૈનત્વ શૃંખલાનો ભાગ છે
પ્રાર્થના અને સંકલ્પ (પ્રતિજ્ઞાઓ)
નવકાર મંત્ર · અહિંસા · બ્રહ્મચર્ય · સત્ય · નિર્વાણ · અસ્તેય · અપરિગ્રહ · અનેકાંતવાદ · પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનામ્ · અણુવ્રત · ગુણવ્રત · શિક્ષાવ્રત · અતિચાર ·
મૂળ પરિકલ્પના
કેવળ જ્ઞાન · જૈન જ્યોતિષ · સંસાર · કર્મ · ધર્મ · મોક્ષ · ગુણસ્થાન · નવતત્વ  · સામાયિક · પ્રતિક્રમણ · આવશ્યક સૂત્ર ·
મુખ્ય વ્યક્તિ વિશેષ
૨૪ તીર્થંકર · ઋષભ દેવ · મહાવીર · આચાર્ય  · ગણધર · સિદ્ધસેન દિવાકર · હરિભદ્ર
જૈનત્વનો ક્ષેત્ર વ્યાપ
ભારત · પશ્ચિમ · અમેરિકા
પંથ
શ્વેતાંબર · દિગંબર · તેરાપંથ · સ્થાનકવાસી · વીસપંથ · મૂર્તિપૂજક
ગ્રંથ
કલ્પસૂત્ર · આગમ · તત્વાર્થ સૂત્ર · સન્મતિ પ્રાકરણ
અન્ય
તહેવાર
પર્યુષણ · દિવાળી

જૈનત્વ Portal
જૈન ધર્મનું ચિન્હ જે લોક નો આકાર અને તેમનું સૂત્ર દર્શાવે છે.

પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનામ્ (સંસ્કૃત: परस्परोपग्रहो जीवानाम्) જૈન ગ્રંથ તત્ત્વાર્થસૂત્રનાં અધ્યાય ૫, શ્લોક ૨૧માંનું સૂત્ર કે મયકથન છે. જેનો અર્થ થાય છે: જીવો પરસ્પર (એકબીજાની) સેવા કરે.[૧] એનો અન્ય એક અર્થ એમ પણ થાય છે કે: દરેક જીવ અન્યોન્ય સહકાર અને સ્વાતંત્ર્ય વડે પરસ્પર બંધાયેલો છે.[૨] આ સૂત્ર પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનામ્ મૂળ રૂપે સંસ્કૃતનાં ત્રણ શબ્દોનું બનેલું છે: परस्पर (અન્યોન્ય), उपग्रह (સહાય) અને जीव (જીવ, जीवानाम् શબ્દ જીવનું બહુવચન છે અને વિભક્તિતત્પુરુષનું રૂપ છે). આ સૂત્રને જૈન ધર્મના મુદ્રાલેખ તરિકે પણ સ્વિકારવામાં આવ્યું છે.

જૈનત્વનો મુદ્રાલેખ[ફેરફાર કરો]

પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનમ્ ને જૈનત્વના સૂત્ર તરીકે અપનાવાયું છે.[૩] આ સૂત્ર જૈનત્વના પાયાના સિદ્ધાંતો, અહિંસા અને અનેકાંતવાદ પર આધારિત છે. મહાવીર નિર્વાણની ૨૫૦૦મી જયંતિના અવસરે સમગ્ર જૈન પંથો દ્વારા એક ચિન્હને માન્યતા મળી તેની નીચે દેવનાગરીમાં આ સૂત્ર લખવામાં આવ્યું છે.

જૈન ધર્મ પ્રમાણે પ્રકૃતિનું નિવેદન[ફેરફાર કરો]

જાણીતા ભારતીય ન્યાયવેત્તા અને જૈન નેતા એલ એમ સીંઘવી એ તેમના પ્રખ્યાત "પ્રકૃતિ નો જૈન ઉદઘોષણા"માં નોંધ્યું છે":[૪]

મહાવીરે આવનાર અનંત સમયના સત્ય એવી એક વાત જગતને જાહેર કરી જ્યારે તેમણે કહ્યું: "જે વ્યક્તિ પૃથ્વી, હવા, અગ્નિ, પાણી અને વનસ્પતિ સૃષ્ટિનો અનાદર કે અવહેલના કરે છે તે સ્વયંની અવહેલના કરે છે કેમકે તેનું અસ્તિત્વ આજ વસ્તુથી ગૂંથાયેલ છે." જૈન જ્યોતિષ જણાવે મૂળભૂત ગુણધર્મ સહજીવન કે પરસ્પરાવલંબનને માને છે, જે આજના પારિસ્થિતિકી વિ઼જ્ઞાનનો પાયો છે. અહીં તે વાત યાદ કરવા જેવી છે કે ઈકોલોજી આ શબ્દ ઓગણીસમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં માં વપ્રાવો શરુ થયો જે ગ્રીક શબ્દ ઈકોસ "iokos" અર્થાત્ ઘર, જ્યાં માણસ પાછો ફરે, પરથી લેવામાં આવ્યો છે. ઈકોલોજી કે પારિસ્થિતિકી એ જીવ વિજ્ઞાનની શાખા છે કે જેમાં સજીવ સૃષ્ટિ અને પર્યાવરણ વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન જૈન મયકથન પરસ્પરોપગ્રહો જીવાનામ્ (સમગ્ર જીવન પ્રસ્પર સહકાર અને અન્યોન્યાશ્રય પર આધારિત છે) એ આ પાર્શ્વાભૂમિમાં અને અભિગમ માં પણ એકદમ યથાર્થ બેસે છે. એટલું જ નહીં આ મયકથન આધુનિક ઈકોલોજી કે પારિસ્થિતિકીના દાયરાને હજીપણ વિસ્તૃત રીતે વિચારે છે. તેનો અર્થ થાય છે કે પ્રકૃતિના દરેક અંગો નમાત્ર ભૌતિક રીતે જે નહી પણ આધ્યાત્મીક રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલ છે. જીવનને પ્રાકૃતિક તત્વો વચ્ચેના સાથ, સહકર, સહાય ની ભેંટ તરીકે જોવામાં આવે છે.

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

નોંધ[ફેરફાર કરો]

  1. તાતિયા, નાથાલાલ (tr.) (1994) (સંસ્કૃત - અંગ્રેજી માં). તત્ત્વાર્થ સૂત્ર: ધેટ વીચ ઈઝ ઓફ વાકક ઉમાસ્વાતિ. લેન્હામ, મેરિલેન્ડ: રૉમેન અલ્ટાવિરા. ISBN 0761989935 . પૃ.૧૩૧
  2. સાનગાવે, ડૉ. વિલાસ એ. (૨૦૦૧). ફેસેત્સ ઑફ જૈનોલોજી: સીલેક્ટેડ રીસર્ચ પેપર્સ ઓન જૈનો સોસાયટી, રેલીજીયન એન્ડ કલ્ચર. મુંબઈ: પોપ્યુલર પ્રકાશન. ISBN 8171548393 . પૃ. ૧૨૩
  3. એન્સાયક્લોપેડિયા ઓફ જૈનીઝમ(નાગેન્દ્ર કે સિંઘ દ્વારા સંપાદીત). નવી દીલ્હી: અનમોલ પબ્લીકેશન. ૨૦૦૧. ISBN 8126106913 . પૃ. ૨૯૨૬-૨૭
  4. સીંઘવી, એલ. એમ. (૨૦૦૬). "પ્રકૃતિનું જૈન નિવેદન". In ક્રીસ્ટોફર કી ચેપલ. જૈનીઝમ એન્ડ ઈકોલોજી: નોન વાયોલેન્સ ઈન ધ વેબ ઑફ લાઈફ. નવી દીલ્હી: મોતીલાલ બનારસીદાસ પબ્લીશર્સ. ISBN 8120820452 . પૃ.૨૧૭