રાહુલ ગાંધી

વિકિપીડિયાથી
સીધા આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

વિકિપીડિયાના માપદંડ મુજબ ઊચ્ચ કક્ષાનો લેખ બનાવવા માટે આ લેખમાં સુધારો કરવાની જરૂર છે. યોગ્ય સુધારો કરીને આ સંદેશો કાઢી નાંખો. ટાઇપ કરવા અંગે મદદ માટે પાનાંનુ સંપાદન કરવાની રીત તેમજ "કેવી રીતે" શ્રેણીના લેખ જુઓ. (હજુ આ લિંકવાળા પાનાંનો ગુજરાતી અનુવાદ બાકી હોવાથી તમે કલીક કરશો તો લિંક તમને અંગ્રેજી Wikipedia પર લઇ જશે.)

ઢાંચો:Infobox Indian politician

રાહુલ ગાંધી (દેવનાગરી: राहुल गांधी; જન્મ ૧૯ જૂન ૧૯૭૦) ભારતના રાજકારણી અને ભારતીય સંસદના સભ્ય છે, તેઓ અમેઠી બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.[૧]તેઓ ફિરોઝ ગાંધી તથા ઇન્દિરા (નહેરુ) ગાંધીના પૌત્ર છે તથા નહેરુ-ગાંધી પરિવારની ચોથી પેઢી છે. તેમનો રાજકીય પક્ષ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (ઇન્ડિયન નેશનલ કોગ્રેસ) છે.[૨]

અનુક્રમણિકા

[ફેરફાર કરો] પ્રારંભિક જીવન

રાહુલ ગાંધીનો જન્મ દિલ્હીમાં થયો હતો, ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી અને વર્તમાન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીના બે બાળકોમાં તેઓ પ્રથમ છે. પ્રિયંકા ગાંધીના તે મોટાભાઇ છે. તેમના દાદી ઇન્દિરા ગાંધી ભારતના વડાપ્રધાન હતા અને તેમના વડ-દાદા જવાહરલાલ નહેરુ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન હતા. . [૩]

દહેરાદૂન (ઉત્તરાખંડ)ની દૂન સ્કૂલમાં પ્રવેશ પહેલા તેઓ દિલ્હીની સેન્ટ. કોલંબા સ્કુલમાં[૪] હતા. ઉપરાંત તેઓ તેમના પિતાની અલ્મા મેટર માં[૫] પણ હતા, સુરક્ષાના કારણોને ધ્યાને રાખીને 1981થી 83 સુધી તેઓને ઘરમાં જ શિક્ષણ આપવામાં આવ્યું હતું.[૬] 1994માં ફ્લોરિડાની રોલિન્સ કૉલેજમાંથી તેમણે બી.એ. (B.A.) પૂરૂ કર્યું.[૭] 1995માં ટ્રિનિટી કૉલેજ કેમ્બ્રિજ ખાતેથી તેમણે ડેવલોપમેન્ટ સ્ટડિઝ વિષયમાં એમ.ફિલ. (M.Phil.) પૂરુ કર્યુ.[૮]

[ફેરફાર કરો] કારકિર્દી

[ફેરફાર કરો] કોર્પોરેટ કારકિર્દી

સ્નાતક થયા બાદ રાહુલ ગાંધીએ મિશેલ પોર્ટર સંચાલિત એક વહીવટીય સલાહકાર કંપની મોનિટર ગ્રુપમાં કામ કર્યુ હતું.[૯] 2002માં તેઓ મુંબઇ-સ્થિત ટેક્નૉલોજી આઉટસોર્સિંગ કરતી કંપની બેકોપ્સ સર્વિસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડના અધ્યક્ષોમાં એક હતા.[૧૦]

[ફેરફાર કરો] રાજકીય કારકિર્દી

2003માં, રાજકારણમાં રાહુલ ગાંધીનો પ્રવેશ મુદ્દો માધ્યમોમાં મોટે પાયે છવાયેલો રહ્યો હતો, જોકે તેમણે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરી ન હતી.[૧૧] તેઓ જાહેર પ્રસંગોએ તેમજ કોંગ્રેસની બેઠકમાં તેમની માતા સાથે જોવા મળતા.[૧૧] આ ઉપરાંત તેમણે પાકિસ્તાનનો સદ્દભાવના પ્રવાસ કર્યો, જ્યાં 14 વર્ષ બાદ પ્રથમ વાર બંને દેશો વચ્ચે યોજાયેલી એક દિવસીય આંતર રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ શ્રેણી જોવા તેઓ બહેન પ્રિયંકા ગાંધી સાથે ગયા હતા.[૧૨]

2004માં તેમણે અને પ્રયિંકા ગાંધીએ પિતાની પૂર્વે રહેલી બેઠક અમેઠીની મુલાકાત લીધી, તે સમયે બંને રાજકારણમાં જોડાશે તેવી ચર્ચાએ વેગ પકડ્યો. આ સમયે આ બેઠક સોનિયા ગાંધી અંતર્ગત હતી.


તેમણે કોઇ નિશ્ચિત નિર્ણય આપવાનું ટાળ્યું અને કહ્યુ કે, “હું રાજકારણથી વિરુદ્ધ નથી. જો કે હું ક્યારે રાજકારણમાં પ્રવેશ કરીશ એ નિશ્ચિત નથી, પરંતુ કરીશ જરૂર."[૧૩]

માર્ચ 2004માં, તેમણે રાજકારણમાં પોતાના પ્રવેશની જાહેરાત કરતા કહ્યું કે તેઓ ઉત્તર પ્રદેશમાં પિતાની પૂર્વ બેઠક અમેઠીથી 2004ની લોક સભા ચૂંટણીમાં લડશે.[૧૪]



વિમાન અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા પૂર્વે તેમના કાકા સંજય ગાંધીની આ બેઠક હતી. ઉપરાંત નજીકની રાય બરેલી બેઠક પર ફેરબદલ ન થઈ ત્યાં સુધી તેમની માતા સોનિયા ગાંધી પણ આ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડતા હતા. એક સમયે ઉત્તર પ્રદેશમાં કોંગ્રેસનું વર્ચસ્વ ખૂબ જ ઓછું હતું, લોકસભાની કુલ 80 બેઠકોમાંથી ફક્ત 10 બેઠકો જ કોંગ્રેસ પાસે હતી.[૧૩] એ સમયે તેમની આ પહેલથી રાજકીય ટીકાકારો ખૂબ આશ્ચર્ય પામ્યા, તેઓ માનતા હતા કે તેમના કરતા બહેન પ્રિયંકા વધુ પ્રભાવશાળી હતા, અને તેમની સફળ થવાની શક્યતા વધુ છે. તેમના ચોંકવનારા પગલાને કારણે, એ સમયે પક્ષના સત્તાઘીશો પાસે પણ માધ્યમોને આપવા માટે કરિક્યુલમ વીટાઇ (પોતાના જીવનનો ટૂંકો અહેવાલ) ન હતો. તેમની આ જાહેરાતથી એવું અનુમાન કરવામાં આવ્યું, કે ભારતના સૌથી જાણીતા રાજકીય પરિવારના યુવા સભ્યનો રાજકારણમાં પ્રવેશ એ ભારતના યુવા જૂથો વચ્ચે કોંગ્રેસ પક્ષમાં નવા પ્રાણ પૂરશે.[૧૫] વિદેશી માધ્યમો સાથેની પ્રથમ વાતચીતમાં તેમણે પોતાની જાતને દેશને એક કરતા વ્યક્તિ તરીકે રજૂ કર્યા હતા અને ભારતની ફૂટ પાડનાર રાજનીતિને વખોડી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતુ કે તેઓ જ્ઞાતિ અને ધર્મના તણાવને ઓછો કરવાનો પ્રયત્ન કરશે.[૧૪]






આ વિસ્તારમાંથી તેમના પરિવાર સાથેના લાંબા સંબંધોને પગલે સ્થાનિક લોકોએ તેમની ઉમેદવારીને આવકારી હતી.[૧૩] ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના રાજકારણી તરીકે તેઓ પ્રચંડ બહુમતથી ચૂંટણી જીત્યા, પરિવારની એ બેઠક પરની મજબૂત પકડ ફરી પાછી મેળવતા, તેમણે સ્થાનિક સાશક પક્ષ ભારતીય જનતા પક્ષને લગભગ 1,00,000 જેટલા મતોથી હાર આપી.[૧૬]


2006 સુધી તેમણે બીજી કોઈ ઓફિસ ના રાખી અને સતત તેમના મતદાન ક્ષેત્રના પ્રશ્નો અને ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યુ, સમગ્ર દેશ તથા આંતર રાષ્ટ્રીયમાધ્યોમાં એવી ચર્ચા ઉઠી કે આ દ્વારા સોનિયા ગાંધી આગામી ભવિષ્યમાં તેઓ કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય સ્તરના નેતા તરીકે ઉભરી શકે તે રીતે તેમને વિકસવાની તક આપી રહ્યા છે.[૧૭]


જાન્યુઆરી 2006માં હૈદરાબાદ ખાતે યોજાયેલા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોગ્રેસના એક સંમેલનમાં, પક્ષના હજારો સભ્યોએ સાથે મળીને ગાંધીને પક્ષમાં આગળ વધી ને મોટી નેતાગીરી લેવા માટે જણાવ્યું, અને માંગ કરી તે તેઓ સંમેલનમાં પ્રતિનિધિઓને સંબોધે. તેમણે કહ્યું કે, “હું તમારી લાગણીઓ અને સહકારનો આદર કરું છું અને તેને બિરદાવું છું. તમને ખાતરી આપું છું કે તમને હું નીચે નહીં નમવા દઉં.“ પરંતુ તેમણે થોડી ધીરજ ધરવા તથા હાલમાં કોઇ ઉચ્ચ સ્તરીય ભૂમિકા નહીં ભજવે તેમ જણાવ્યું.[૧૮]

2006માં રાય બરેલીમાં થયેલી ચૂંટણીઓ માટે ગાંધી તેમજ તેમની બહેન (જેમના લગ્ન રોબર્ટ વાડેરા સાથે થયા છે) તેઓ સાથે મળીને માતા માટે પ્રચાર અભિયાન હાથ ધર્યું હતું, જેમાં તેઓ સરળતાથી 4,00,000 જેટલા મતોથી વિજેતા બન્યા હતા.[૧૯]



2007ની ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના પ્રચાર અભિયાનમાં તેઓ આગળ પડતા નામોમાં સામેલ હતા. જો કે એ સમયે કોંગ્રેસ 8.53% મત સાથે ફક્ત 22 બેઠક જ જીતી શકી. આ ચૂંટણીએ રજૂ કરેલા ચિત્રમાં સામે આવ્યું કે 16 વર્ષમાં પ્રથમ વખત ભારતની પછાત જાતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો બહુજન સમાજવાદી પક્ષ એ ઉત્તર પ્રદેશની સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો હતો.[૨૦]


24, સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ પક્ષ મંત્રીમડળમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા, જેમાં રાહુલ ગાંઘીને અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિના સભ્ય સચિવ નિમવામાં આવ્યા.[૨૧]


આ જ સમયે તેમને ભારતીય યુવા કોંગ્રેસ અને ભારતના રાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી સંઘની પણ જવાબદારી સોંપવામાં આવી.[૨૨]

[ફેરફાર કરો] યુવા રાજનીતિ

પોતાની જાતને યુવા નેતા તરીકે પ્રસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ રૂપે તેમણે નવેમ્બર 2008માં, તેમના નિવાસસ્થાન 12, તુઘલખ લેન ખાતે, 40 જેટલા લોકોની પસંદગી કરી, જેઓ આગામી સમયમાં ભારતીય યુવા કોંગ્રેસ માટેની થીંક બનવાની હતી. સભ્ય સચિવની નિમણૂક થઈ તે સમયથી જ તેઓ આ સંસ્થા માટે આતુર હતા.[૨૩]



રાહુલ ગાંધીના નેજા હેઠળ આઇવાયસી (IYC) અને એનએસયુઆઇ (NSUI)ના સભ્યોમાં નાટ્યાત્મક રીતે હજારોથી લાખોનો વધારો થયો છે.[૨૪]

ભારતની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ સાથેની પારસ્પરિક ચર્ચામાં રાહુલ ગાંધીએ ભાગ લીધો હતો. યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી મંડળ સામાન્ય રીતે ડાબેરી વિચારધારા ધરાવતા હોય છે. તેમનો પક્ષ આઈએનસી (INC) છે, જો કે રાહુલની ઉતાવળી જેએનયુ (JNU) મુલાકાતને "ભારતીય યુવાનોને રાજકારણમાં આકાર્ષવા માટેનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે." 1982માં કટોકટી લાદવાના તેમના નિર્ણયને કારણે ઈન્દિરા ગાંધી જ્યારે આ યુનિવર્સિટી પરિસરની મુલાકાતે ગયા, તે સમયે તેમને ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંઘો તરફથી મોટાપાયે વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.[૨૫]



વિદ્યાર્થીઓની મુલાકાત દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ રેગીંગથી માંડીને ભારતના કથળેલા રાજકારણ, દલિત પરિવારોની તેમની મુલાકાત, દેશનો આર્થિક વિકાસ તેમજ શિક્ષણમાં સુધારા જેવા વિવિધ વિષયો પર ચર્ચા કરી હતી.



જોકે કેટલાક અખબારોએ જેએનયુ (JNU) ખાતેની રાહુલની મુલાકાતને રાજકીય ગણાવતા નોંધ્યું કે તેઓએ જેએનયુ (JNU) સ્થિત એનએસયુઆઈ (NSUI) શાખાને મજબૂત કરવા માટે આ મુલાકાત યોજી હતી.[૨૫]




[ફેરફાર કરો] 2009 ચૂંટણી

2009ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં તેમણે અમેઠી મતવિસ્તારની ચૂંટણીમાં તેમના નજીકના પ્રતિસ્પર્ધિને 3,33,000 મતોથી હાર આપી બેઠક જાળવી રાખી.




આ ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ઉત્તર પ્રદેશમાં 80 લોકસભા બેઠકોમાંથી 21 બેઠકો જીતીને પોતાની તાકાતને વધુ મજબૂત બનાવી, જેનો મોટાભાગનો શ્રેય રાહુલ ગાંધીને જાય છે.[૨૬] તેમણે સમગ્ર દેશમાં છ અઠવાડિયામાં 125 સભાઓ સંબોધી.

તેઓ પક્ષના વર્તુળમાં આરજી (RG)ના નામથી ઓળખાવા લાગ્યા.[૨૭]

[ફેરફાર કરો] આલોચના

વર્ષ 2008માં ગાંધી પ્રતિષ્ઠાને ઉતારી પાડવા માટે તેમની આસપાસ દેખીતી રીતે કેટલીક તાકાતનો ઉપયોગ કરાયો હોય તેમ સ્પષ્ટ રીતે જણાઈ આવતું હતુ. મુખ્યપ્રધાન માયાવતી અને ઉપકુલપતિ વી. કે. સુરી દ્વારા ચંદ્રશેખર આઝાદ યુનિવર્સિટીના પ્રેક્ષકગૃહમાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધન કરતા રોકવામાં આવ્યા હતા.[૨૮] વી. કે. સુરીને રાજ્યપાલ શ્રી. ટી. વી. રાજેશ્વર (જે પણ કુલપતિ) દ્વારા હટાવવામાં આવ્યા, જેઓ ગાંધી પરિવારના સમર્થક અને સુરીની નિયુક્તિ કરનાર હતા.[૨૯] આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને શિક્ષણના રાજકીયકરણ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો, અને ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયામાં સાબિતી રૂપે કાર્ટુનિસ્ટ અજીત નિનાન દ્વારા કાર્ટુનમાં દર્શાવવામાં આવ્યું:"રાજવંશ સંબધી પ્રશ્નોના ઉત્તર રાહુલજીના પદે ચાલનારા સૈનિકો દ્વારા આપવામાં આવ્યા."[૩૦]



જાન્યુઆરી 2009માં બ્રિટિશ વિદેશ સચિવ ડેવિડ મિલિબન્ડ સાથે ઉત્તર પ્રદેશમાં તેમના સંસદીયક્ષેત્ર અમેઠી પાસેના ગામની મુલાકાત કરવા બદલ બીજેપી (BJP)એ તેમની ભારે આલોચના કરી. બીજેપી (BJP)ના પ્રવક્તા સુધીન્દ્ર કુલકર્ણીએ તેમની આ મુલાકાતને ‘ગરીબ પ્રવાસ’ ગણાવ્યો. આતંકવાદ અને પાકિસ્તાન પર મિલિબન્ડની વણમાગી સલાહ અને પ્રણવ મુખર્જી તેમજ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ સાથે બંધબારણે બેઠક કરતા તેમને પછીથી “મોટા રાજકીય સંકટ" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.[૩૧]

[ફેરફાર કરો] સાદગીનું વહન

ગાંધીએ કોંગ્રેસના તમામ સભ્યોને સલાહ આપી કે તેઓ સાદા કપડા પહેરે અને પૈસાનો બગાડ ના કરે. તેમણે કહ્યુ કે તમામ રાજનેતાઓની એ જવાબદારી છે.[૩૨] તેમની પર એવો પણ આરોપ છે કે તેમની પાસે પોતાનું અલગથી બાઇક ચલાવવા માટેનો રસ્તો છે, સાથો સાથ ગો-કાર્ટિગ માટે પણ એક ટ્રેક છે.[૩૩] રાહુલ ગાંધી પાસે પ્રધાનો માટે ફાળવાયેલો બંગલો છે.(તે માત્ર બે જ સત્રથી સાસંદ છે) તે ઘરમાં સુખ સુવિધાના તમામ સાધનો તેમજ વ્યાયામશાળા પણ છે. તેઓ દિલ્હીના બે સૌથી મોટા વ્યાયામશાળાના સદસ્ય છે જેમાંથી એક ફાઈવ સ્ટાર છે.[૩૪] ચૂંટણી પ્રચાર માટે રાહુલ ગાંધીના ચૈન્નઈ પ્રવાસ પાછળ પક્ષના એક કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા.[૩૫] રાહુલ ગાંધી વાતાનુકુલિત બેઠક વ્યવસ્થાવાળી ટ્રેનમાં લુધિયાણા ગયા અને 445 રૂપિયા બચાવ્યા.[૩૬] રાહુલ ગાંઘીએ દિલ્હી સુધીની વાપસીની યાત્રા સ્વર્ણ સતાબ્દી એક્સપ્રેસમાં કરી, જેના પર અગમ્ય કારણોસર પથ્થરમારો થયો હતો.[૩૭]

[ફેરફાર કરો] વિવાદો

[ફેરફાર કરો] સ્વીસ બેંકમાં ખાતુ

તાજેતરના સ્વતંત્ર અહેવાલમાંથી ગણાયેલા આંકડા મુબજ તેમની અને તેમના નજીકના પરિવારની કુલ સંપત્તિ $9.41 બિલિયન થી $18.66 બિલિયન થઈ છે. [૩૮]

હાર્વર્ડ વિદ્વાન યેવગેનિયા અલબાટ્સે કેબીજી (KGB) પ્રતિનિધિ દ્વારા વિકટોર ચેબ્રિકોવ મારફતે ગોઠવાયેલા રકમની રાજીવ ગાંધી અને તેમના પરિવારને ચૂકવણી કર્યાની નિંદા કરી.[૩૯][૪૦][૪૧] જેણે દર્શાવ્યું કે કેબીજી (KGB)ના અધ્યક્ષ વિક્ટોર ચેબ્રિકોવે લેખિતમાં જણાવ્યું કે, સીપીએસયુ (CPSU) દ્વારા ડિસેમ્બર 1985માં “પ્રમાણભૂત રીતે રાજીવ ગાંધીના પરિવારમાં સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંઘી અને પાઓલા મૈનો સોનિયા ગાંધીની માતાને અમેરિકી ડોલરમાં ચૂકવણી કરવામાં આવી હતી”. ચૂકવણીને પ્રમાણ આપતો એક ઠરાવ હતો સીપીએસયુ/સીસી/નંબર (CPSU/CC/No) 11228/3 તારીખ 20/12/1985; અને જેની સ્વીકૃતિ યુએસએસઆર (USSR)ની મંત્રીઓની પરિષદના નિર્દેશન નંબર 2633/આરએસ (Rs) તારીખ 20/12/1985. આ વળતર છેક 1971થી થતુ હતુ જે સોનિયા ગાંધીના પરિવાર દ્વારા લેવાતું હતુ. “અને જેનો હિસાબ સીપીએસયુ/સીસી (CPSU/CC) ઠરાવ નંબર 11187/22 ઓપી તારીખ 10/12/1984.[૩૯] 1992માં મીડિયાએ અલબાટ્સના ખુલાસા વિશે રશિયન સરકારને પૂછ્યુ. રશિયન સરકારે તે ખુલાસાની સ્વીકૃતિ કરી અને સાથે એમ કહીને પણ બચાવ કર્યો કે “સોવિયતની વિચારધારાના હિતમાં” તે જરૂરી હતુ.[૪૦][૪૧]

2004માં રાહુલ ગાંધીના પક્ષે મનમોહન સિંહને વડાપ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કર્યા. મનમોહન સિંહ એવા એકમાત્ર આંતરાષ્ટ્રીય નેતા હતા જેમણે વ્યક્તિગત રીતે જર્મન સરકાર દ્વારા 2008માં લિકટેનસ્ટીન કર મામલે કાળાનાણાંની માહિતીના આંકડા લેવાનો ઈન્કાર કર્યો.[૪૨][૪૩] મુખ્ય વિપક્ષ ભારતીય જનતા પક્ષના દબાણને વશ થઈને મનમોહન સિંહ સરકારે બાદમાં સ્વેચ્છાએ તે માહિતીનો ભાગ લેવા તૈયાર થઈ પરંતુ તેને જાહેર કરવાનો ઈન્કાર કરી દીધો.

2010માં જાણીતા ભારતીય નાગરિકોના જૂથમાંથી કેપીએસ ગિલ, રામ જેઠમલાની અને સુભાષ કશ્યપે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી કે મનમોહન સિંહ સરકાર લિકટેન્સ્ટીન બેંકમાં રહેલા ભારતીયોના કાળા નાણાંની સૂચિ જાહેર કરે. જેના જવાબમાં મનમોહન સિંહ સરકારે લિકટેન્સ્ટીન બેંકમાં ભારતીય ખાતેદારોના નામ જાહેર કરવાનો ઈન્કાર કર્યો. ત્યાર બાદ સુપ્રીમે સરકારના ભારતીયોના વિદેશી બેંકોમાં જમા કરાયેલા ગેરકાયદે નાણાંની માહિતી જાહેર નહીં કરવાના ઈરાદા પર સવાલો ઉઠાવ્યા, અને કહ્યુ કે “આ પાછળ કેટલો મોટો સોદો થયો છે?” [૪૪] 2011માં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીસ બેન્ક મામલામાં ફરી સરકારને ફટકાર લગાવી. [૪૫]

આ વાદવિવાદે 2006ની સ્વીસ બેન્કિંગ અસોસિએશનના અહેવાલ બાદ વધુ જોર પકડ્યું.

[ફેરફાર કરો] નીરા રાડિયા ટેપ

ગુપ્ત રીતે એકત્ર કરાયેલા સંવાદો નવેમ્બર 2010માં પ્રસારિત થયા. રાહુલ ગાંઘીનું નામ વચેટિયાની ભૂમિકા ભજવનાર નીરા રાડિયા અને મણિશંકર ઐયરની વાતચીતમાં સામે આવ્યું. કોંગ્રેસ પક્ષના નેતા ઐયર એવુ કહેતા સંભળાયા કે “…વો દયા ઔર રાહુલ કો કુછ બિઝનેસ ઈન્ટ્રેસ્ટ હૈ તો (જો દયા અને રાહુલને વ્યાપારિક હિત હોય તો) ધેટ ઓલ્વેઝ એન ઈસ્યુ....”(પ્રધાનોને ખાતાઓની ફાળવણીમાં).[૪૬] ત્યાર પછી ઐયર એવું કહેતા સંભળાયા કે બન્ને તરફ વ્યાપારિક હિતો છે પછી મારણે કહ્યુ કે 2006માં ભૂલથી કંઈક અયોગ્ય હતું. ("કુછ સોફ્ટવેર સોફ્ટવેર....કુછ તો. સબ બિઝનેસ ઈન્ટ્રેસ્ટ હૈ કુછ....દોનો કા. જબ યે મંત્રી થા ના તભી એક બાર ગલતી સે ઈસકે મૂહ સે કુછ નિકલ ગયા ."


અનુવાદ: ખબર નથી. કંઈક સોફટવેયરની વાત હતી. કંઈક. બંનેના કોઈક વેપારી હિતો હતા. જ્યારે તે પ્રધાન હતા ત્યારે કંઈક ભૂલથી નિકળી ગયુ હોવાની ઘટના બની હતી.[૪૭][૪૮]

[ફેરફાર કરો] બોસ્ટન હવાઈમથક મુદ્દો

2005માં પ્રેમ ચંદ્ર શર્મા સહિત ચાર વકીલોએ હાઈકોર્ટમાં જાહેરહીતની અરજી કરી. તેઓએ વિનંતી કરી કે સપ્ટેંબર 21, 2001ના રોજ બોસ્ટન હવાઈમથક પર રાહુલ ગાંધી અને તેમની સ્પેનિશ સ્ત્રીમિત્ર વેરોનિકને[૪૯] એફબીઆઈ (FBI ) દ્વારા પૂછપરછ માટે અટકાવવામાં આવ્યા, તે ઘટના વિશેની માહિતી જાહેર કરવામાં આવે અને સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે કે જો મિ. ગાંધી $2,00,000 રોકડા લઈને જતા હતા, ત્યારે હવાઈમથકના અધિકારીઓને શા માટે તેઓ સમજાવી ના શક્યા.[૫૦][૫૧]

વકીલોએ વધુ પુરાવા આપ્યા કે મિ. ગાંધીના છુટકારાનું આયોજન વડાપ્રધાનના મુખ્ય સચિવ બ્રિજેશ મિશ્રા દ્વારા કરાયું. અરજીમાં જણાવાયું કે ભારતીય રાજદૂત મારફતે અમેરિકા અને કેન્દ્રીય ગૃહસચિવને ઉપરથી આદેશ અપાયો કે આ મામલે ખુલાસો કરે.[૫૦] જોકે આ પહેલા ધ હિન્દુ સમાચારપત્ર મુજબ “વરિષ્ઠ” ભારતીય રાજનૈયિકના મતે અમેરિકામાં બનેલી આ ઘટનામાં કોઈ ભારતીય રાજદૂત સામેલ નથી.[૫૧]

[ફેરફાર કરો] શિક્ષણ

2006નાં અંતમાં ન્યૂઝવીકે એવો આરોપ મૂક્યો કે તેમને હાર્વર્ડ અને કેમ્બ્રિજનું શિક્ષણ નહી પૂરુ કરવા અથવા મોનિટર જૂથમાં તેમની નોકરી ચાલુ રાખવા બદલ એક કાયદાકીય નોટીસ જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેના પગલે છાપાઓએ ઝડપથી તેમને વાતને નકારી અથવા તેમના પહેલાના નિવેદનને યોગ્ય ઠેરવ્યું હતું.[૫૨]


સેન્ટ સ્ટીફન કૉલેજમાં તેમનો પ્રવેશ વિવાદીત રહ્યો, કારણ કે સ્પર્ધાત્મક પિસ્તોલ શૂટર તરીકેની તેમની આવડતને આધારે થયેલા તેમના પ્રવેશ અંગે મતભેદો પ્રવર્તે છે.[૬]

એક વર્ષના અભ્યાસ બાદ જ, 1990માં તેમણે કૉલેજ છોડી દીધી હતી.[૫૩]

સેન્ટ સ્ટીફન્સના એક વર્ષના નિવાસ દરમિયાન તેમનું નિવેદન, વર્ગમાં જે વિદ્યાર્થીઓ સવાલ પુછતા હતા, 'તેમને ઉતારી પાડવામાં આવતા હતા'ને કોલેજે સખત રીતે વખોડી કાઢ્યા. તેમણે કહ્યું હતું કે, જ્યારે તેઓ સેન્ટ સ્ટીફન્સ કૉલેજમાં ભણતા હતા ત્યારે અમારા વર્ગખંડમાં સવાલ પુછવા સારા (માનવામાં) આવતા ન હતા. જો તમે વધુ સવાલો પુછો તો તમને ઉતારી પાડવામાં આવતા હતા. કૉલેજના શિક્ષકોઓના મતે ગાંધીનું નિવેદન, તેના વ્યક્તિગત અનુભવોને આધારે શ્રેષ્ઠ હતું, પરંતુ તે સ્ટીફનના અભ્યાસુ પર્યાવરણના સામાન્યીકરણના સ્તેરે ન હતું.[૫૪]


[ફેરફાર કરો] પરિવારિક મુદ્દો

2007માં ઉત્તર પ્રદેશના ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે, "જો કોઈ ગાંધી-નહેરુ પરિવારમાંથી રાજકીય રીતે સક્રિય હોત તો બાબરી મસ્જિદ પડી ન હોત". તેમના આ નિવેદનને તે સમયના વડાપ્રધાન પી. વી. નરસિંહમા રાવ પરના હુમલા તરીકે ગણાવવામાં આવ્યો, જેઓ 1992માં બાબરી ધ્વંસ દરમિયાન કોંગ્રેસ સરકારનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા.


ગાંધીના આ નિવેદને ભાજપ, સમાજવાદી પક્ષ અને ડાબેરીઓને વિવાદ માટેનો મુદ્દો આપી દીધો, જેમણે વિવિધ રીતે તેમને "હિંદુ-વિરોધી" અને "મુસ્લિમ-વિરોધી" ગણાવ્યા.[૫૫]




ભારતની સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ અને નહેરુ-ગાંધી પરિવાર અંગેના તેમના નિવેદનની બીજેપી (BJP) નેતા વૈંકયા નાયડુ દ્વારા ખૂબ ટીકા કરવામાં આવી હતી, તેમણે કહ્યું, કે "શું ગાંધી પરિવાર કટોકટી લાગુ કરવાની જવાબદારી સ્વીકારવા તૈયાર છે?"[૫૬]






[ફેરફાર કરો] આરએસએસ (RSS) અને સિમિ (SIMI)ની સરખામણી

અત્યાર સુધીની કારકિર્દી દરમિયાન રાહુલ ગાંધીને આરએસએસ (RSS ) અને સિમિ (SIMI) ટિપ્પણી સંદર્ભે ડાબેરીઓ દ્વારા સૌથી વધુ ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો છે, એક જૂથ એવું છે, જે આ મુદ્દે તેમની વાહવાહી કરે છે, તો બીજું આલોચના, તેમજ મૂળભૂત જૂથો દ્વારા વિવિધ પ્રંસંગોએ તેમની આકરી ટીકા પણ કરવામાં આવી.[૫૭][૫૮]

6 ઓક્ટોબર 2010ના રોજ જ્યારે તેઓ મધ્યપ્રદેશના પ્રવાસે હતા, તેમના કહ્યા પ્રમાણે આરએસએસ (RSS) અને સ્ટુડન્ટ્સ ઈસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા (સિમિ (SIMI)) એ બંને સરખા છે, અને બંને મૂળભૂત રીતે સરખા વિચારો ધરાવે છે.[૫૯] રાહુલના આ નિવેદન માટેનો આધાર માધ્યમોના અહેવાલો હતા અને કેટલીક ગુપ્તચર સંસ્થાઓએ પણ મક્કા મસ્જિદ અને અજમેર દરગાહના વિસ્ફોટોમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘનો હાથ હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું.[૬૦][૬૧]



બીજેપી (BJP)એ રાહુલની સાથે આ સંસ્થાઓની પણ ખૂબ ટીકા કરી, અને દાવો કર્યો કે તેઓ હિન્દુ શત્રુતાથી પ્રેરિત હતા અને ભારતમાં મુસ્લિમ નેતાઓનો મત મેળવવાની ઈચ્છા ધરાવતા હતા.



તેમના સમર્થકો અને શુભચિંતકો રાહુલ ગાંધી દ્વારા કરાયેલા તે નિવેદનનો બચાવ કરે છે, અને તાજેતરમાં માલેગાંવ અને અજમેરમાં થયેલા હુમલાઓમાં આરએસએસ (RSS) સાથે સંકળાયેલા જૂથોની સંડોવણીનો મુદ્દો આગળ કરે છે.[૬૨]



[ફેરફાર કરો] આ પણ જુઓ

  • વિશ્વના રાજકીય પરિવારો

[ફેરફાર કરો] સંદર્ભો

  1. ↑ Vidya Subrahmaniam (18 April 2004). "Gandhi detergent washes away caste". The Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/623458.cms. Retrieved on 2007-02-09. 
  2. ↑ Sudip Mazumdar (25 December 2006). "Charisma Is Not Enough". Newsweek International. Archived from the original on 2007-01-27. http://web.archive.org/web/20070127214227/http://www.msnbc.msn.com/id/16241337/site/newsweek/. Retrieved on 2007-02-09. 
  3. ↑ M.V.Kamath. "Does Congress want to perpetuate Nehru-Gandhi dynasty?". Samachar. Archived from the original on 2006-10-28. http://web.archive.org/web/20061028203930/http://samachar.com/features/290905-features.html. Retrieved on 2007-02-09. 
  4. ↑ George Iype (23 March 2004). "Rahul Gandhi:Biography". oneindia.in. http://living.oneindia.in/celebrity/other-celebrities/2008/rahul-gandhi-biography.html. Retrieved on 2007-02-09. 
  5. ↑ [searchindia.com/search/indian-politicians-rajiv-gandhi.html "Indian Politician - Profile of Rajiv Gandhi"]. searchindia.com/search/indian-politicians-rajiv-gandhi.html. Retrieved on 2007-02-09. 
  6. ↑ ૬.૦ ૬.૧ Sanjay Hazarika (16 July 1989). "Foes of Gandhi make targets of his children". New York Times. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DEEDE1130F935A25754C0A96F948260&partner=rssnyt&emc=rss. Retrieved on 2008-12-12. 
  7. ↑ ધી હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ , 16 જાન્યુઆરી 2007
  8. ↑ "Cambridge varsity confirms Rahul’s qualifications". Chennai, India: The Hindu. 29 April 2009. http://www.hindu.com/2009/04/29/stories/2009042961201100.htm. Retrieved on 2009-08-09. 
  9. ↑ "The Great White Hope: The Son Also Rises". http://www.rediff.com/news/2004/apr/13rajeev.htm. 
  10. ↑ વોન્ટ ટુ બી સીઈઓ ઓફ રાહુલ ગાંધીસ ફર્મ? રેડિફ. કોમ "તેણે બીપીઓ સાહસ શરૂ કર્યું, બેકઓપ સર્વિસ પ્રાઇલેટ લિમિટેડ... કોલ સેન્ટર -જે મુંબઈ સ્થિત એન્જિનિયરિંગ વિશેની માહિતી પૂરી પાડતી કાર્યવાહી અને માળખાકીય આયોજન સેવાઓ હતી... જેને પાછળથી દિલ્હીમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી, મે 28, 2002 ... ગાંધી અને પરિવારિક મિત્ર મનોજ મુટ્ટુ તે બંનેના નિર્દેશક છે."
  11. ↑ ૧૧.૦ ૧૧.૧ "Rahul Gandhi coming into his own?". The Times of India. 18 Jan 2003. http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/34775615.cms. Retrieved on 2009-05-17. 
  12. ↑ "Musharraf mother meets Indian PM". BBC News. 21 March 2005. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4368099.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  13. ↑ ૧૩.૦ ૧૩.૧ ૧૩.૨ Majumder, Sanjoy (22 March 2004). "Gandhi fever in Indian heartlands". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3557045.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  14. ↑ ૧૪.૦ ૧૪.૧ "Rahul attacks 'divisive' politics". BBC News. 12 April 2004. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3619123.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  15. ↑ Biswas, Soutik (23 March 2004). "The riddle of Rahul Gandhi". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3560771.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  16. ↑ "India elections: Good day - bad day". BBC News. 2 June 2004. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3711881.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  17. ↑ ધી ટ્રિબ્યુન , ચંદીગઢ, 21 ઓગસ્ટ 2004; ધી ટેલિગ્રાફ ઈન્ડિયા , 20 મે 2006; બીબીસી ન્યૂઝ, 26 મે 2004.
  18. ↑ "Rahul Gandhi declines party role". BBC News. 23 January 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4639494.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  19. ↑ Majumder, Sanjoy (11 May 2006). "India's communists upbeat over future". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4761871.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  20. ↑ "Uttar Pradesh low caste landslide". BBC News. 11 May 2007. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6643953.stm. Retrieved on 22 May 2010. 
  21. ↑ "Rahul Gandhi gets Congress post". BBC News. 24 zzz19zzz 2007. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7010099.stm. Retrieved on 2007-09-24. 
  22. ↑ "Rahul Gandhi gets Youth Congress Charge". Chennai, India: The Hindu. 25 zzz19zzz 2007. http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092550240100.htm. Retrieved on 2007-09-25. 
  23. ↑ "Rahul Gandhi's talent hunt". The Economic Times. 7 November 2008. http://economictimes.indiatimes.com/PoliticsNation/Rahul_Gandhis_secret_talent_hunt/articleshow/3684740.cms. Retrieved on 2008-11-07. 
  24. ↑ "Rahul Gandhi’s Youth Congress gets overwhelming response". DNA India. 24 May 2010. http://www.dnaindia.com/india/report_rahul-gandhi-s-youth-congress-gets-overwhelming-response_1386926. Retrieved on 2010-09-23. 
  25. ↑ ૨૫.૦ ૨૫.૧ "Cong, NCP hail 'revolutionary' Gandhi scion's visit to JNU". The Economic Times. 1 October 2009. http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Cong-NCP-hail-revolutionary-Gandhi-scions-visit-to-JNU/articleshow/5074446.cms. Retrieved on 2009-10-02. 
  26. ↑ "Sonia secures biggest margin, Rahul follows". The Times of India (Bennett Coleman & Co. Ltd.). 18 May 2009. http://timesofindia.indiatimes.com/Lucknow/Sonia-secures-biggest-margin-Rahul-follows/articleshow/4544401.cms. Retrieved on 2009-05-18. 
  27. ↑ Smita Gupta (1 June 2009). "A Question Of The Heir & Now". Outlook (magazine). http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20090601&fname=Cover+Story&sid=1&pn=3. Retrieved on 7 April 2010. 
  28. ↑ Now, Maya locks Rahul out of Kanpur college (25 October 2008). "Manjari Mishra & Bhaskar Roy". Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/Rahul_Gandhi_hits_back_says_Maya_govt_vindictive/articleshow/3637525.cms. 
  29. ↑ UP Governor obliges Gandhi family (4 November 2008). "Subhash Mishra". India Today. http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&task=view&id=19435&sectionid=4&issueid=78&Itemid=1. 
  30. ↑ Ajit Ninan (25 October 2008). "Dynasty related questions are answered by Rahulji’s foot soldiers". Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/articleshowpics/3638569.cms. Retrieved on 7 April 2010. 
  31. ↑ "Stop Poverty Tourism". Indian Express. 18 January 2009. http://www.indianexpress.com/news/lets-stop-this-poverty-tourism/412069/. Retrieved on 2009-02-26. 
  32. ↑ "Austerity: Rahul says look at me, BJP offers Tharoor options". Indian Express. 13 September 2009. http://www.indianexpress.com/news/austerity-rahul-says-look-at-me-bjp-offers-tharoor-options/515656/. Retrieved on 7 April 2010. 
  33. ↑ "Advocating austerity in Indian politics". merinews.com. 13 September 2009. http://www.merinews.com/article/advocating-austerity-in-indian-politics/15784101.shtml. Retrieved on 7 April 2010. 
  34. ↑ Suhasini Haidar (13 September 2009). "Flying False Economy". ibnlive.in.com. http://ibnlive.in.com/blogs/suhasinihaidar/218/53798/flying-false-economy.html. Retrieved on 7 April 2010. 
  35. ↑ "Austerity: Cong word for boomerang". Economictimes.indiatimes.com. 18 September 2009. http://economictimes.indiatimes.com/Politics/Nation/Austerity-Cong-word-for-boomerang/articleshow/5024801.cms. Retrieved on 7 April 2010. 
  36. ↑ "Why austerity? Coz you need money to keep some people poor". news.in.msn.com. 15 September 2009. http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=3226867&page=2. Retrieved on 7 April 2010. 
  37. ↑ "Rahul Gandhi's train stoned in Haryana, reaches Delhi". Headlinesindia.com. 15 September 2009. http://www.headlinesindia.com/crime/vandalism/rahul-gandhis-train-stoned-in-haryana-reaches-delhi-22547.html. Retrieved on 7 April 2010. 
  38. ↑ [૧]
  39. ↑ ૩૯.૦ ૩૯.૧ અલબેટ્સ. કેજીબી: ઝી સ્ટેટ વિથ ઈન અ સ્ટેટ . કેથરિન એ. ફિટ્ઝપેટ્રિક દ્વારા રશિયન ભાષામાંથી અનુવાદીત 1995. આઈએસબીએન 1850439958, આઈએસબીએન 9781850439950. પ્રથમ આવૃત્તિ 1994માં, આઈએસબીએન 0374527385, આઈએસબીએન 9780374527389.
  40. ↑ ૪૦.૦ ૪૦.૧ Rajinder Puri (15 August 2006). "Can Corrupt Politicians Preserve Freedom?". boloji.com. http://www.boloji.com/myword/mw042.htm. Retrieved on 7 April 2010. 
  41. ↑ ૪૧.૦ ૪૧.૧ http://www.axisglobe.com/article.asp?article=404
  42. ↑ Mohan, Vishwa (21 May 2008). "Germany offers black money data, India dithers". The Times Of India. http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-3057422,prtpage-1.cms. 
  43. ↑ The Times Of India. http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/3058947.cms. 
  44. ↑ http://www.indianexpress.com/news/Name-those-who-have-black-money-abroad--says-apex-court/737620
  45. ↑ http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/sc-raps-govt-for-nonaction-on-blackmoney-asks-to-track-source/552573.html
  46. ↑ http://www.outlookindia.com/article.aspx?268332
  47. ↑ http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Shankar%20Aiyar--20090522-110908.wav
  48. ↑ http://www.outlookindia.com/article.aspx?268332
  49. ↑ Vrinda Gopinath (April 28, 2004). My girlfriend is Spanish: Rahul Gandhi "My girlfriend is Spanish: Rahul Gandhi". Expressindia.com. http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=30839 My girlfriend is Spanish: Rahul Gandhi. Retrieved on 7 April 2010. 
  50. ↑ ૫૦.૦ ૫૦.૧ "Rahul's $0.2 mn encounter with FBI". The Times of India. 8 March 2005. http://timesofindia.indiatimes.com/india/Rahuls-02-mn-encounter-with-FBI/articleshow/1045368.cms?curpg=1. Retrieved on 7 April 2010. 
  51. ↑ ૫૧.૦ ૫૧.૧ "Was Rahul Gandhi detained by FBI?". Chennai, India: The Hindu. 29 September 2001. http://www.hindu.com/thehindu/2001/09/30/stories/02300003.htm. Retrieved on 7 April 2010. 
  52. ↑ [૨]
  53. ↑ George Iype (23 March 2004). "Rahul Gandhi: Up Close & Personal". Rediff.com. http://www.rediff.com/election/2004/mar/23espec1.htm. Retrieved on 2007-02-09. 
  54. ↑ "Rahul Gandhi's dig irks St Stephen’s". DNA. 23 October 2008. http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1200297. Retrieved on 2008-11-13. 
  55. ↑ હુ નરસિંહમા રાવનું સન્માન કરુ છુ : રાહુલ ગાંધી ટાઇમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા - 4 એપ્રિલ 2007
  56. ↑ બીજેપી એ રાહુલના નિવેદન સામે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ - 15 એપ્રિલ 2007.
  57. ↑ આરએસએસ એ પ્રતિબંધિત સંગઠન સિમિ જેવુ કટ્ટર છે : Rahulhttp://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/RSS-is-fanatical-like-banned-outfit-SIMI--Rahul/articleshow/6699305.cms
  58. ↑ http://www.hindustantimes.com/RSS-as-fanatical-as-SIMI-Rahul/Article1-609048.aspx
  59. ↑ આરએસએસ એ પ્રતિબંધિત સંગઠન સિમિ જેવુ કટ્ટર છે : http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/RSS-is-fanatical-like-banned-outfit-SIMI--Rahul/articleshow/6699305.cms
  60. ↑ http://www.ndtv.com/news/india/link-between-ajmer-mecca-masjid-blasts-cbi-22882.php Link between Ajmer, Mecca Masjid blasts
  61. ↑ http://www.ndtv.com/news/india/ajmer-blast-suspect-may-have-rss-link-22317.php Ajmer blast suspect may have RSS link
  62. ↑ રાહુલની આરએસએસ ટિપ્પણી ઉતાવળુ નિવેદન: શ્રી જયપ્રકાશ જયસ્વાલ http://news.outlookindia.com/item.aspx?696530

[ફેરફાર કરો] બાહ્ય લિંક્સ

ઢાંચો:S-start ઢાંચો:S-par ઢાંચો:S-bef ઢાંચો:S-ttl ઢાંચો:S-inc ઢાંચો:S-end


Persondata
નામ
અન્ય નામો
ટુંકમાં વર્ણન
જન્મ
જન્મ સ્થળ
મૃત્યુ
મૃત્યુ સ્થળ

[[Category:

ન્યૂ દિલ્હીના લોકો ]] [[Category: રોલિન્સ કૉલેજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી]]

"http://gu.wikipedia.org/w/index.php?title=રાહુલ_ગાંધી&oldid=200541"થી લીધેલું
વ્યક્તિગત સાધનો
નામાવકાશો

ભિન્ન રૂપો
ક્રિયાઓ
ભ્રમણ
સાધન પેટી
અન્ય ભાષાઓમાં