સૉફ્ટવેર
વિકિપીડિયા થી
તકનીકી દૃષ્ટિ થી સૉફ્ટવેર ના બે ભાગ હોય છે. (૧) સોર્સ કોડ (source code); અને (૨) ઓબજેક્ટ કોડ (object code)
આ બન્નેને સમજવા માટે થોડો સૉફ્ટવેરનો ઇતિહાસ જાણવો પડશે.
સોર્સ કોડ: કંપ્યૂટર આપણી ભાષા નથી સમજતો. ઍ કેવળ હા કે ના અથવા ઍક કે શૂન્ય ની ભાષા સમજે છે આપણે માટે આ ભાષા માં પ્રોગ્રામ લખવો ઘણો મુશ્કેલ છે.પહેલા પ્રોગ્રામ આ પ્રમાણે લખાતો હતો, ઍક પંચ-કાર્ડ હતું જેમાં કાંણાં કરવામાં આવતા હતા. કાર્ડમાં કાણું ઍટલે હા અને કાણું નહીં ઍટલે ના.
જ્યારે કંપ્યૂટર વિજ્ઞાનનો વિકાસ થયો ત્યારે ઉંચા સ્તરની કંપ્યૂટર ભાષાઓ (high level languages), જેવીકે બેસિક, કોબોલ, સી++ વગેરે ની પણ શોધ થઈ. આ ભાષાઓમાં ઍ ખાસ સુવિધા ઍ છે કે પ્રોગ્રામ અંગ્રેજી ભાષાના શબ્દો અને બારાખડી વાપરી ને લખી શકાય છે. જ્યારે આવી રીતે પ્રોગ્રામ લખાય છે ત્યારે ઍને સોર્સ કોડ કહેવાય છે. પછી ઍને કંપ્યૂટર ને સમજાય ઍવી ભાષામાં બદલવાય છે.
ઑબ્જેક્ટ કોડ: ઉંચા સ્તરની કંપ્યૂટર ભાષાઓમાં ઍક પ્રોગ્રામ લખાયેલો હોય છે જેને કંપાઇલર (complier) કહે છે. કંપાઇલર થી જ્યારે સોર્સ કોડ ને કંપાઇલ કરે છે ત્યારે સોર્સ કોડ કંપ્યૂટર ની ભાષામાં, ઍટલે કે 1 કે 0 ની ભાષામાં બદલાઈ જાય છે. આને ઑબ્જેક્ટ કોડ અથવા મશીન કોડ પણ કહે છે, સૉફ્ટવેર કાયદામાં બૌદ્ધિક અધિકાર થી સુરક્ષિત હોય છે.
[ફેરફાર કરો] સૌફ્ટવેર કેવી રીતે સુરક્ષિત હોય છે.
ટ્રિપ્સ મા સાત જાતના બૌધિક અધિકાર વીષે ચર્ચા કરી છે. તેમાનાં ૩ અધિકાર, એટલે કે કૉપીરાઇટ (Copyright), ટ્રેડ સીક્રેટ (Trade Secret), તથા પેટંટ (Patent), કમપ્યૂટર સૌફ્ટવેરને પ્રભાવિત કરે છે. સૉફ્ટવેર ને પેટંટ કરવાનો મુદ્દો વિવાદાસ્પદ છે અને કઠણ પણ,આની ચર્ચા આપણે જૂદી પેટંટ અને કમપ્યૂટર સૉફ્ટવેર માં કરીશું.
૧. કૉપીરાઇટ કી તરહ: 'સોર્સ કોડ ઔર ઔબજેક્ટ કોડ' શીર્ષક કે અન્દર પર ચર્ચા કી થી કિ આજકલ સોર્સકોડ ઊચેં સ્તર કી કમપ્યૂટર ભાષાઓં (high level languages) મેં અંગ્રેજી ભાષા કે શબ્દોં એવં વર્ણમાલા કા પ્રયોગ કરતે હુયે લિખા જાતા હૈ| યહ ઉસ સૌફ્ટવેર કે કાર્ય કરને કે તરીકે કો બતાતા હૈ તથા યહ એક તરહ કા વર્ણન હૈ યદિ ઇસે પ્રકાશિત કિયા જાતા હૈ તો ઉસ સૌફ્ટવેર કે માલિક યા જિસને ઉસે લિખા હૈ ઉસકા કૌપીરાઇટ હોતા હૈ.
ઔબજેક્ટ કોડ કમ્પયૂટર કો ચલાતા હૈ ઔર યહ હમેશા પ્રકાશિત હોતા હૈ પરન્તુ ક્યા યહ કિસી ચીજ કા વર્ણન હૈ અથવા નહીં ઇસ બારે મેં શક થા. ટ્રિપ્સ કે સમઝૌતે કે અન્દર યહ કહા ગયા કિ કમપ્યૂટર પ્રોગ્રામ કો કૌપીરાઇટ કી તરહ સુરક્ષિત કિયા જાય ઇસલિયે ઔબજેક્ટ કોડ હમારે દેશ મેં તથા સંસાર કે દેશોં મેં ઇસી પ્રકાર સે સુરક્ષિત કિયા ગયા હૈ.
કમપ્યૂટર પ્રોગ્રામ કે ઔબજેક્ટ કોડ તો પ્રકાશિત હોતેં હૈં પર સબકે સોર્સ કોડ પ્રકાશિત નહીં કિયે જાતે હૈં. જિન કમપ્યૂટર પ્રોગ્રામ કે સોર્સ કોડ પ્રકાશિત કિયે જાતે હૈં ઉનમેં તો વે કૌપીરાઈટ સે સુરક્ષિત હોતે હૈં. પર જિન કમપ્યૂટર પ્રોગ્રામ કે સોર્સ કોડ પ્રકાશિત નહીં કિયે જાતે હૈં વે ટ્રેડ સીક્રેટ કી તરહ સુરક્ષિત હોતે હૈં.
૨. ટ્રેડ સીક્રેટ કી તરહ: માલિકાના કમપ્યૂટર પ્રોગ્રામ મેં સમાન્યત: સોર્સ કોડ પ્રકાશિત નહીં નહી કિયા જાતા હૈ તથા વે સોર્સ કોડ કો ટ્રેડ સીક્રેટ કી તરહ હી સુરક્ષિત કરતે હૈં|.યહ ભી સોચને કી બાત હૈ કિ યે સોર્સ કોડ ક્યોં નહી પ્રકાશિત કરતે હૈં?
સોર્સ કોડ સે ઔબજેક્ટ કોડ કમ્પાઈલ કરના આસાન હૈ; યહ હમેશા કિયા જાતા હૈ ઔર ઇસી તરહ પ્રોગ્રામ લિખા જાતા હૈ| પર ઇસકા ઉલટા યાનિ કિ ઔબજેક્ટ કોડ સે સોર્સ કોડ માલુમ કરના અસમ્ભ્વ તો નહીં પર બહુત મુશ્કિલ તથા મહંગા ઔર ઇસ પર રિવર્સ ઇન્જીનિયરિંગ કા કાનૂન ભી લાગૂ હોતા હૈ. ઇસી લિયે સોર્સ કોડ પ્રકાશિત નહીં કિયા જાતા હૈ સીક્રેટ રખ કર જ્યાદા આસાની સે સુરક્ષિત કિયા જા સકતા હૈ.રિવર્સ ઇન્જીનિયરિંગ ભી બડ઼ા મજેદાર વિષય હૈ, ઇસકે બારે પર ફિર કભી.
૩. પેટેન્ટ કી તરહ: 'બૌધિક સમ્પદા અધિકાર (Intellectual Property Rights)' શીર્ષક મેં ચર્ચા હુઈ થી કિ સૌફ્ટવેર કો પેટેન્ટ કે દ્વારા ભી સુરક્ષિત કરને કે ભી તરીકે હૈં કઈ માલિકાના સાફટવેયર ઇસ તરહ સે ભી સુરક્ષિત હૈં પર યહ ન કેવલ વિવાદાસ્પદ હૈં, પર કુછ કઠિન ભી હૈં. ઇસકે બારે મેં પેટેંટ એવં કમપ્યૂટર સૉફ્ટવેર લેખ કો દેખેં.
૪. સવિંદા કાનૂન કે દ્વારા: સવિંદા કાનૂન(Contract Act) ભી સૌફ્ટવેર કી સુરક્ષા મેં મહત્વપૂણ ભૂમિકા નિભાતા હૈ. આપ ઇસ ધોખે મેં ન રહેં કિ આપ કોઈ સૌફ્ટવેર ખરીદતે હૈં. આપ તો કેવલ ઉસકો પ્રયોગ કરને કે લિયે લાઇસેંસ લેતે હૈં. આપ ઉસે કિસ તરહ સે પ્રયોગ કર સકતે હૈં યહ ઉસકી શર્તોં પર નિર્ભર કરતા હૈ ઔર યહ સવિંદા કાનૂન કે અન્દર આતા હૈ. લાઇસેંસ કી શર્તેં મહત્વપૂણ હૈં. યહી કિસી સૌફ્ટવેર કો ઓપેન સોર્સ સૌફ્ટવેર ભી બનાતી હૈં. ઇસકે બારે મેં આગે ચર્ચા હોગી.
ઓપેન સોર્સ સૌફ્ટવેર માં સોર્સ કોડ હમેશા પ્રકાશિત થાય છે. આને લખવા વાળા આની ઉપર પોતાનો કૉપીરાઇટ અધિકાર જમાવે છે કે નહીં ઍ લાઇસન્સ ની શરતો પર નિર્ભર છે જે શરતો અન્તર્ગત ઍનુ પ્રકાશન થયું હોય. કોઈ લોકો ઍને કૉપીલેફ્ટ (Copyleft) કહે છે. આને ફ્રી સૉફ્ટવેર અથવા જીપીએલ્ડ સૉફ્ટવેર (GPLed) પણ કહેવાય છે.
