અંબાલાલ સકારલાલ દેસાઈ

અંબાલાલ સકારલાલ દેસાઈ (૨૫ માર્ચ ૧૮૪૪ - ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૧૪) ગુજરાતી લેખક, અનુવાદક, શબ્દકોશકાર અને ન્યાયાધીશ હતા.

પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ

અંબાલાલ સકારલાલ દેસાઈ નો જન્મ ૨૫ માર્ચ ૧૮૪૪ના રોજ ગુજરાતના ખેડા જિલ્લામાં આવેલ નડીઆદ નજીકના અલીણા ગામમાં એક બ્રહ્મક્ષત્રિય પરિવારમાં થયો હતો. તેઓ બોમ્બે યુનિવર્સિટીમાં શિક્ષણ લેનારા પહેલાના ગુજરાતીઓમાંના એક હતા અને તેમણે ૧૮૭૦માં એમ.એ. તથા એલએલબીની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી. તેમના વ્યાવસાયિક જીવનની શરૂઆત તેમણે શિક્ષક તરીકે કરી હતી.

ન્યાયિક કારકિર્દી અને સામાજિક સુધારણા

૧૮૭૬માં તેઓ બરોડા રાજ્યમાં ન્યાયાધીશ તરીકે નિમાયા. ન્યાયિક ફરજીઓ સાથે સાથે તેમણે સામાજિક સુધારણા ક્ષેત્રે પણ નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું. તેમણે બાળ લગ્ન વિરોધી સામયિક બાળલગ્ન નિષેધ પત્રિકા નો સંપાદન કાર્ય હાથ ધર્યું. તેમની કાર્યક્ષમતા અને પ્રતિબદ્ધતાને કારણે તેઓ ૧૮૮૯માં મુખ્ય ન્યાયાધીશ બન્યા અને ૧૯૦૦માં તેમને દિવાન બહાદુરની સન્માનસૂચક ઉપાધિથી નવાજવામાં આવ્યા.

સાહિત્ય અને રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં યોગદાન

અંબાલાલ દેસાઈએ ગુજરાતી સાહિત્યમાં મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. તેમનું સર્જન શાંતિદાસ (૧૯૦૦) ગુજરાતીની પ્રથમ મૌલિક વાર્તા તરીકે માન્ય છે. તેઓ સ્વદેશી ચળવળના ટેકેદાર હતા અને ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓના સમર્થનમાં કાર્યરત રહ્યા. મહિલાઓના શિક્ષણ માટે પણ તેઓ સતત પ્રયત્નશીલ રહ્યા.

સાર્વજનિક સેવા અને સંસ્થાકીય પ્રવૃત્તિઓ

તેઓ અનેક સામાજિક અને સાહિત્યિક સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા રહ્યા. તેમાં અમદાવાદ મહાનગરપાલિકા, ગુજરાત વર્નાક્યુલર સોસાયટી, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ અને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનો સમાવેશ થાય છે. આ સંસ્થાઓ મારફતે તેમણે સામાજિક, શૈક્ષણિક અને સાહિત્યક્ષેત્રે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું.

અવસાન

અંબાલાલ સકારલાલ દેસાઈનું અવસાન ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૧૪ના રોજ થયું. તેમના વિદ્વતાપૂર્વકના કાર્ય, ન્યાયસેવન, સામાજિક સુધારણા અને સાહિત્યમાં કરેલ પ્રથમ પ્રયત્નો આજે પણ આધુનિક ગુજરાતી સમાજ અને સાહિત્ય માટે પ્રેરણારૂપ છે.

બાહ્ય કડીઓ

• ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં અંબાલાલ સકારલાલ દેસાઈ.
• અર્થશાસ્ત્ર (૧૮૭૫, અનુવાદ)
• શાંતિદાસ (૧૯૦૦)