ઇલા
| Ila/Ilā | |
|---|---|
 બુધ (ગ્રહ) પત્ની ઇલા સાથે | |
| જોડાણો | દેવી |
| રહેઠાણ | બુધલોક |
| મંત્ર | ઓમ ઇલ્યાય નમઃ |
| વ્યક્તિગત માહિતી | |
| જીવનસાથી | બુધ (સ્ત્રી તરીકે) |
| બાળકો | પુરૂરવા (સ્ત્રી તરીકે પુત્ર) ઉત્કલ, ગયા અને વિનાતશ્વ (પુરુષ તરીકે પુત્રો) |
| માતા-પિતા |
|
| સહોદર | ઇક્ષ્વાકુ અને અન્ય ૯ |
ઇલા એ હિન્દુ દંતકથાઓમાં એક દેવી છે, જે તેમના લિંગ પરિવર્તન માટે જાણીતા છે. પુરુષ સ્વરૂપમાં, તેમને ઇલા અથવા સુદ્યુમ્ન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને એક સ્ત્રી તરીકે, તેમને ઇલા કહેવામાં આવે છે. ઇલાને ભારતીય રાજાઓના ચંદ્ર વંશના મુખ્ય પૂર્વજ માનવામાં આવે છે - જેને ઐલ્લાસ ("ઇલાના વંશજો") તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ કથાના ઘણા સંસ્કરણો અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ ઇલાને સામાન્ય રીતે વૈવસ્વત મનુની પુત્રી અથવા પુત્ર તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે અને આમ તે સૂર્ય વંશના સ્થાપક ઇક્ષ્વાકુની બહેન છે. જે સંસ્કરણોમાં ઇલા સ્ત્રી તરીકે જન્મે છે, તે તેણીના જન્મ પછી તરત જ દૈવી કૃપાથી પુરુષ સ્વરૂપમાં પરિવર્તિત થાય છે. પુખ્ત વયે ભૂલથી પવિત્ર વનમાં પ્રવેશ કર્યા પછી, ઇલાને દર મહિને પોતાનું લિંગ બદલવાનો અથવા સ્ત્રી બનવાનો શ્રાપ આપવામાં આવે છે. એક સ્ત્રી તરીકે, ઇલાએ બુધ ગ્રહના દેવ અને ચંદ્ર દેવતા (સોમ) ના પુત્ર બુધ સાથે લગ્ન કર્યા, અને તેમને ચંદ્ર વંશના જનક, પુરૂરવા નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો. પુરુરવાના જન્મ પછી, ઇલા ફરીથી પુરુષમાં પરિવર્તિત થઈ અને ત્રણ પુત્રોનો પિતા બની.
વેદોમાં, ઇલાને વાણીની દેવી ઇદા તરીકે પ્રશંસા કરવામાં આવી છે, અને પુરુરવાની માતા તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે.
ઇલાના પરિવર્તનની વાર્તા પુરાણો તેમજ ભારતીય મહાકાવ્યો, રામાયણ અને મહાભારતમાં કહેવામાં આવી છે.
જન્મ
[ફેરફાર કરો]લિંગ પુરાણ અને મહાભારત અનુસાર, ઇલાનો જન્મ માનવજાતના પૂર્વજ વૈવસ્વત મનુ અને તેમની પત્ની શ્રદ્ધાની સૌથી મોટી પુત્રી તરીકે થયો હતો. જોકે, માતાપિતાને પુત્રની ઇચ્છા હતી અને તેથી મિત્ર અને વરુણ દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા માટે પ્રાર્થના અને તપસ્યા કરી, જેમણે ઇલાનું લિંગ પરિવર્તન કર્યું. તે બાળકનું નામ સુદ્યુમ્ન રાખવામાં આવ્યું.[૧] ભાગવત પુરાણ, દેવી-ભાગવત પુરાણ,[૨] કૂર્મ પુરાણ, હરિવંશ, માર્કંડેય પુરાણ અને પદ્મ પુરાણ આ કથાનું ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારનું વર્ણન કરે છે: ઇલાના માતાપિતા લાંબા સમય સુધી કોઈ સંતાન ન મેળવી શક્યા અને ઉકેલ માટે ઋષિ અગસ્ત્ય પાસે ગયા. ઋષિએ મિત્ર અને વરુણને સમર્પિત એક યજ્ઞ (અગ્નિ યજ્ઞ) કર્યો જેથી દંપતીને પુત્ર પ્રાપ્ત થાય. ધાર્મિક વિધિમાં ભૂલ થવાને કારણે અથવા યોગ્ય યજ્ઞ ન થવાને કારણે, મિત્ર અને વરુણે દંપતીને એક પુત્રી પ્રદાન કરી. એક સંસ્કરણમાં, દંપતીએ દેવતાઓની પ્રાર્થના કરી, જેમણે ઇલાનું લિંગ પરિવર્તન કર્યું. બીજા સંસ્કરણમાં, આ પરિવર્તન ભૂલભરેલા મંત્રોને સુધાર્યા પછી થાય છે અને પુત્રને ઇલા કહેવામાં આવે છે.[૧][૩][૪] એક માન્યતા મુજબ, શ્રદ્ધાએ પુત્રીની ઇચ્છા રાખી હતી; યજ્ઞ કરતી વખતે વશિષ્ઠે તેની ઇચ્છાનું પાલન કર્યું અને આમ, એક પુત્રીનો જન્મ થયો. જોકે, મનુને પુત્રની ઇચ્છા હતી તેથી વશિષ્ઠે વિષ્ણુને તેમની પુત્રીનું લિંગ બદલવાની વિનંતી કરી. ઇલાનું નામ સુદ્યુમ્ન રાખવામાં આવ્યું.[૫] આ અહેવાલોમાં ઇલાને મનુના સૌથી મોટા અથવા સૌથી નાના સંતાન તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. મનુના સંતાન તરીકે, ઇલાને નવ ભાઈઓ હતા, જેમાં સૌથી નોંધપાત્ર ઇક્ષ્વાકુ હતા, જે સૂર્ય વંશના સ્થાપક હતા.[૬][૭][૮] મનુના પુત્ર તરીકે, ઇલા સૂર્યના પૌત્ર છે.[૯] વાયુ પુરાણ અને બ્રહ્માંડ પુરાણમાં મળેલા અન્ય એક વિવરણ મુજબ, ઇલા સ્ત્રી જન્મી હતી અને આખરે તે સ્ત્રીમાં બદલાઈ ગઈ.[૮]
રામાયણમાં, ઇલાનો જન્મ કર્દમના પુત્ર તરીકે થાય છે, જે પ્રજાપતિ હતા અને બ્રહ્માના પડછાયાથી જન્મ્યા હતા. ઇલાની વાર્તા રામાયણના ઉત્તરાકાંડ પ્રકરણમાં કહેવામાં આવી છે, જેમાં અશ્વમેધ - ઘોડાના બલિદાનની મહાનતાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.[૧૦]
સંદર્ભ
[ફેરફાર કરો]- 1 2 Williams, George Mason (2003). Handbook of Hindu mythology. Saint Barbara: ABC-CLIO Inc. p. 156. ISBN 978-1-57607-106-9.
- ↑ For translation, see Swami Vijnanananda (2008) [1921]. The S'Rimad Devi Bhagawatam. ખંડ 1. BiblioBazaar, LLC. pp. 62–6. ISBN 978-1-4375-3059-9.
- ↑ O'Flaherty pp. 303-4
- ↑ Conner & Sparks (1998), p. 183, "Ila/Sudyumna"
- ↑ Hudson, D. Dennis (2008). The body of God: an emperor's palace for Krishna in eighth-century Kanchipuram. Oxford University Press US. pp. 413–4. ISBN 978-0-19-536922-9.
- ↑ Samuel, Geoffrey (2008). The origins of yoga and tantra: Indic religions to the thirteenth century. Cambridge University Press. pp. 67–8. ISBN 978-0-521-69534-3.
- ↑ Shashi, Shyam Singh, સંપાદક (1998). Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh. ખંડ 20 (1 આવૃત્તિ). Anmol Publications PVT. LTD. pp. 517–8. ISBN 978-81-7041-859-7.[હંમેશ માટે મૃત કડી]
- 1 2 Pargiter, F.E. (1972). Ancient Indian Historical Tradition. Delhi: Motilal Banarsidass. pp. 253–4.
- ↑ Shulman p.59
- ↑ Swami Venkatesananda (1988). The concise Rāmāyaṇa of Vālmīki. SUNY Press. pp. 397–9.
ગ્રંથસૂચિ
[ફેરફાર કરો]- O'Flaherty, Wendy Doniger (182) [1980]. Women, androgynes, and other mythical beasts. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-61850-0.
- Pattanaik, Devdutt (2001). The man who was a woman and other queer tales of Hindu lore. Routledge. ISBN 978-1-56023-181-3.
બાહ્ય કડી
[ફેરફાર કરો]
Ila (Hinduism) સંબંધિત દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય માધ્યમો વિકિમીડિયા કૉમન્સ પર
