લખાણ પર જાઓ

ઓપન સોર્સ સોફ્ટવેર

વિકિપીડિયામાંથી
ડેબિયન લિનક્સ પર ચાલતા સિનામોન ડેસ્કટોપ પર્યાવરણનો એક સ્ક્રીનશોટ, જેમાં ફાયરફોક્સ (જે મીડિયાવિકીનો ઉપયોગ કરતા વિકિપીડિયાને ચલાવી રહ્યું છે), લિબ્રેઓફિસ રાઇટર, વિમ, વીએલસી અને નેમો ફાઇલ સંચાલક (અંગ્રેજી: ફાઇલ મેનેજર) દર્શાવવામાં આવ્યા છે, જે તમામ ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર છે.

ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર (ઓએસએસ) એ એવું કમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર છે જેનો સોર્સ કોડ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ હોય છે. તે વપરાશકર્તાઓને તેનો ઉપયોગ કરવાની, અભ્યાસ કરવાની, તેમાં ફેરફાર કરવાની અને તેનું વિતરણ કરવાની મંજૂરી આપે છે — જે માલિકીના (અંગ્રેજી: પ્રોપ્રાઇટરી અથવા ક્લોઝ્ડ-સોર્સ) સોફ્ટવેર કરતાં વિપરીત છે. આ અધિકારો સામાન્ય રીતે ઓપન-સોર્સ લાઇસન્સ દ્વારા અથવા, જૂજ કિસ્સાઓમાં, તેને પબ્લિક ડોમેનમાં સમર્પિત કરીને આપવામાં આવે છે. ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેરનો વિકાસ ઉત્પાદનના વિકેન્દ્રિત માળખા એવા ઓપન કોલેબોરેશન પર આધારિત હોઈ શકે છે. તેની વ્યાખ્યા સામાન્ય રીતે ઓપન સોર્સ ઇનિશિયેટિવની ઓપન સોર્સ ડેફિનેશન અનુસાર કરવામાં આવે છે, પરંતુ "ઓપન સોર્સ" નો ચોક્કસ અર્થ હજુ પણ વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે.

ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર અનેક લાભો પ્રદાન કરે છે, પરંતુ તેની સાથે ચોક્કસ જોખમો અને પડકારો પણ રહેલા છે.[૧] તે નીચા અને સહિયારા ખર્ચ દ્વારા વધુ સારી સુલભતા, જરૂરિયાત મુજબના ફેરફાર (અંગ્રેજી: કસ્ટમાઇઝેશન) દ્વારા વધુ અનુકૂલનક્ષમતા, તપાસી શકાય તેવા કોડ (અંગ્રેજી: ઓડિટેબલ કોડ) દ્વારા પારદર્શિતા, ઓપન સ્ટાન્ડર્ડ્સ દ્વારા બહેતર આંતરક્રિયાશીલતા (અંગ્રેજી: ઇન્ટરઓપરેબિલિટી) અને વેન્ડર લોક-ઇન માંથી સ્વતંત્રતા જેવા લાભો આપી શકે છે. આધુનિક સોફ્ટવેરમાં તેની સર્વવ્યાપકતાને કારણે, ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર સાયબર સુરક્ષા અંગેની ગંભીર ચિંતાઓ તેમજ જાળવણીના મોટા પડકારો ઊભા કરે છે.

વેબ સર્વર, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, સુપરકમ્પ્યુટર, મોબાઇલ ઉપકરણો, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (અંગ્રેજી: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) અને ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ જેવા ક્ષેત્રોને સંચાલિત કરીને ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર વૈશ્વિક ડિજિટલ માળખાની કરોડરજ્જુ બની ગયું છે. ૨૦૨૨ નો એક અંદાજ સૂચવે છે કે આજે બજારમાં ઉપલબ્ધ સોફ્ટવેર (પ્રોપ્રાઇટરી સોફ્ટવેર સહિત) બનાવતા કોડનો ૮૦ થી ૯૬ ટકા હિસ્સો ઓપન-સોર્સ મૂળનો છે.[૨] સાયબર સુરક્ષા, ડિજિટલ સાર્વભૌમત્વ અને પ્રોપ્રાઇટરી સોફ્ટવેરમાંથી સ્વતંત્રતા જેવા હેતુઓથી પ્રેરાઈને જાહેર સંસ્થાઓ, ખાનગી ક્ષેત્ર અને શિક્ષણ જગતમાં તેનો સ્વીકાર સતત વધ્યો છે, જેના નોંધપાત્ર ભૂ-રાજકીય પ્રભાવો પણ છે. સંસ્થાઓ તેમની વ્યૂહરચનાઓના સંચાલન માટે ઓપન સોર્સ પ્રોગ્રામ ઓફિસોની સ્થાપના વધુને વધુ કરી રહી છે.

ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેરના મૂળ ૧૯૫૦ ના દાયકામાં કમ્પ્યુટિંગની શરૂઆતના સમયથી ચાલી આવતી સોર્સ કોડની આપ-લે કરવાની સંસ્કૃતિમાં રહેલા છે. ૧૯૮૦ ના દાયકામાં શરૂ થયેલી ફ્રી સોફ્ટવેર ચળવળના અનુગામી તરીકે, ૧૯૯૮ માં ઓપન સોર્સ ઇનિશિયેટિવની સ્થાપના સાથે આ શબ્દને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વેપાર જગતને વધુ આકર્ષવા માટે "ફ્રી" શબ્દની દ્વિઅર્થી સંદિગ્ધતા — જેનો અર્થ સ્વતંત્રતા અને વિનામૂલ્યે એમ બંને થાય છે — તેને દૂર કરવાનો હતો.

તેના મુખ્ય ઉદાહરણોમાં લિનક્સ કર્નલ, ફાયરફોક્સ વેબ બ્રાઉઝર અથવા બિટકોઇનનો સમાવેશ થાય છે. વિકિપીડિયાને સંચાલિત કરતું સોફ્ટવેર મીડિયાવિકી પોતે જ ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેરનું એક ઉદાહરણ છે.

સંદર્ભો

[ફેરફાર કરો]
  1. ↑ Morgan, Lorraine; Finnegan, Patrick (2007). "Benefits and Drawbacks of Open Source Software: An Exploratory Study of Secondary Software Firms". Open Source Development, Adoption and Innovation. IFIP — the International Federation for Information Processing. ખંડ  234. Springer. pp. 307–312. doi:10.1007/978-0-387-72486-7_33. ISBN 978-0-387-72485-0.
  2. ↑ Pannier, Alice (2022). Software Power: The Economic and Geopolitical Implications of Open Source Software. Études de l'Ifri. ISBN 979-10-373-0641-8.