કૃષ્ણદેવરાય

શ્રીકૃષ્ણદેવરાય
મહારાજાધીરાજ કન્નડ રાજ્ય રામ રમણ આંધ્ર ભોજ દક્ષિણ સમુદ્રાધિશ્વર હિન્દુ ધર્મોધારક ગૌબ્રાહ્મણ પ્રતિપાલક
શ્રીકૃષ્ણદેવરાય
વિજયનગર સામ્રાજ્ય
શાસન	26 July 1509 – 17 October 1529
રાજ્યાભિષેક	23/24 January 1510
પુરોગામી	વિરનરસિમ્હારાય
અનુગામી	અચ્યુતદેવરાય
જન્મ	(1471-01-17)૧૭ જાન્યુઆરી ૧૪૭૧ વિજયનગર સામ્રાજ્ય (modern day હમ્પી, કર્ણાટક, ભારત)
મૃત્યુ	૧૭ ઓક્ટોબર ૧૫૨૯(૧૫૨૯-૧૦-૧૭) (ઉંમર 58) વિજયનગર સામ્રાજ્ય (modern day હમ્પી, કર્ણાટક, ભારત)
Consort	તિરુમલા દેવી ચિન્ના દેવી અન્નપૂર્ણા દેવી
વંશજ	તિરુમાલંબા (તિરુમલાદેવીના ગર્ભ થકી) વેંગલામ્બા (ચિન્ના દેવીના ગર્ભ થકી) તિરૂમાલરાય (તિરુમલા દેવીના ગર્ભ થકી
વંશ	તુલુવ
પિતા	તુલુવા નરસા નાયક
માતા	નાગલા દેવી
ધર્મ	હિંદુ ધર્મ (વૈષ્ણવ)
સહી
લશ્કરી કારકિર્દી
દેશ/જોડાણ	વિજયનગર સામ્રાજ્ય
સેવાના વર્ષો	1509–1529
યુદ્ધો	See list Krishnadevaraya's Deccan Expedition Battle of Diwani Battle of Koilkonda Capture of Raichur Siege of Gulbarga Siege of Bidar Vijayangara–Gajapati War Siege of Udayagiri Siege of Kondavidu Battle of Meduru Capture of Kondavidu Capture of Kondapalli Conquest of Kalinga Battle of Raichur

કૃષ્ણદેવરાય વિજયનગર સામ્રાજ્ય અને દક્ષિણ ભારતના સૌથી મહાન હિન્દુ સમ્રાટ હતા. તેમનો શાસનકાળ વિજયનગર સામ્રાજ્યનો સુવર્ણ કાળ હતો. તેઓ પડોશી અફઘાન સલ્તનતો અને ઓડિશાના ગજપતિઓને હરાવી ને ભારતીય દ્વીપકલ્પના મહાન પરાક્રમી શાસક બન્યા. તેમના શાસનકાળને નોંધપાત્ર લશ્કરી જીત, વહીવટી સુધારા અને સમૃદ્ધ ધાર્મિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક વાતાવરણ માટે યાદ કરવામાં આવે છે.

૧૪૭૧માં જન્મેલા કૃષ્ણદેવરાયના પિતા તુલુવા નરસા નાયક હતા, જે એક સનાપતિ હતા જેમણે પાછળથી સામ્રાજ્યનો કબજો સંભાળ્યો. કૃષ્ણદેવરાય શાંત અને નમ્ર સ્વભાવના હોવા છતાં તેઓ સત્તા પર આવ્યા અને સામ્રાજ્યને મજબૂત બનાવ્યું. માતા નાગલા દેવીના નામ પરથી નાગલપુર શહેર વસાવ્યું. તેમના વિવાહ તિરુમલાદેવી અને ચિન્નાદેવી સાથે થયા હતા, જેમાં તિરુમલાદેવી તેમને સૌથી પ્રિય હતા, તેમના થકી તેમને બે સંતાનો પ્રાપ્ત થયા હતા.

કૃષ્ણદેવરાયની તેમની તિરુમલા દેવી વગેરે ધર્મપત્નીઓ સહિતની તામ્રમૂર્તિઓ

કૃષ્ણદેવરાય એક પ્રચંડ લશ્કરી નેતા હતા જેમણે બીજાપુર અને ગોલકોંડાના સુલ્તાનો, બહમાની સલ્તનત અને ઓડિશાના ગજપતિઓ સામે, ખાસ કરીને રાયચુરના યુદ્ધમાં નોંધપાત્ર વિજય મેળવ્યો હતો.

તેમના શાસનકાળમાં કાર્યક્ષમ વહીવટ અને તેમના લોકોના કલ્યાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કૃષિ વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપ્યું, બોજારૂપ કર નાબૂદ કર્યા, અને સામ્રાજ્ય પર નિયંત્રણ જાળવવા માટે પોલિગર તરીકે ઓળખાતા નીચલા કક્ષાના સરદારોની એક વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરી. તેમના વડાપ્રધાન ટિમ્મારુસુ એક વિશ્વસનીય સલાહકાર હતા.

કૃષ્ણદેવરાયનો દરબાર

કૃષ્ણદેવરાય કલા અને સાહિત્યના, ખાસ કરીને તેલુગુ અને કન્નડ ભાષાના એક ધર્મનિષ્ઠ આશ્રયદાતા હતા. તેમણે પોતે તેલુગુ મહાકાવ્ય આમુક્તમાલ્યદા અને સંસ્કૃત નાટક જાંબવતી કલ્યાણમ, રાસમંજરી, સીતારામપ્રણયચરિત્રમ્ ની રચના કરી હતી. તેમના દરબારમાં આઠ પ્રખ્યાત કવિઓ અષ્ટદિગ્ગજ સમાવેશ થતો હતો જેમાં અલ્લાસની પેદ્દાના અને પ્રખ્યાત તેનાલી રામનો સમાવેશ થાય છે.

કૃષ્ણદેવરાયના શાસનકાળને વિજયનગર સામ્રાજ્યનો સુવર્ણ યુગ માનવામાં આવે છે, જેણે દક્ષિણ ભારતના રાજકીય, વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક પરિદૃશ્ય પર કાયમી અસર છોડી હતી. તેઓ તેમના સામ્રાજ્યમાં મંદિરોના નિર્માણ અને હિન્દુ ધર્મની પુનઃસ્થાપનના તેમના પ્રયાસો માટે પણ જાણીતા હતા.