કોચિન શિપયાર્ડ
કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) ભારતમાં સૌથી મોટી જહાજ નિર્માણ અને જાળવણી સુવિધા છે.[૧][૨] કોચિન શિપયાર્ડ વિશ્વની એવી જૂની અને ગણીગાંઠી કંપનીઓમાંથી એક છે જેણે વિમાનવાહક જહાજ નું નિર્માણ કર્યું હોય, અને તે આવા યુદ્ધજહાજો બાંધવાની ક્ષમતા ધરાવતી ભારતની એકમાત્ર સુવિધા છે.[૩] તે ભારતના કેરળ રાજ્યના કોચી બંદર-શહેરમાં દરિયાઈ સેવાઓ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓની શ્રૃંખલાનો એક ભાગ છે.[૪] આ શિપયાર્ડ પ્લેટફોર્મ સપ્લાય વેસલ્સ અને ડબલ-હલ્ડ ઓઇલ ટેન્કર્સનું નિર્માણ કરે છે. તેણે ૧,૨૦,૦૦૦ ડેડવેઇટ ટનેજ (DWT) ની ક્ષમતા ધરાવતા મોટા જહાજોનું પણ નિર્માણ કર્યું છે, જે તેને ક્ષમતાની દૃષ્ટિએ ભારતનું અગ્રણી શિપયાર્ડ બનાવે છે. આ કંપની 'મિનીરત્ન'નો દરજ્જો ધરાવે છે.[૫]
ઇતિહાસ
[ફેરફાર કરો]કોચિન શિપયાર્ડની સ્થાપના ઈ.સ. ૧૯૭૨માં ભારત સરકારની એક કંપની તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને તેના નિર્માણ કાર્યના પ્રથમ તબક્કાની સુવિધાઓ ઈ.સ. ૧૯૮૨માં કાર્યરત થઈ હતી.
ઓગસ્ટ ૨૦૧૨માં, ભારત સરકારે નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં પ્રારંભિક સાર્વજનિક ઓફર (IPO) દ્વારા વધુ વિસ્તરણ માટે ₹૧,૫૦૦ કરોડની મૂડી એકત્રિત કરવાના હેતુથી વિનિયોગ (ડાઇવેસ્ટમેન્ટ) ની યોજનાઓની જાહેરાત કરી હતી.[૬] સરકારે ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૧૫ના રોજ હિસ્સાના વેચાણ અંગે આખરી નિર્ણય લીધો હતો. ૩.૩૯ કરોડ (૩૩.૯ મિલિયન) શેર વેચવાની યોજના હતી, જેમાંથી ૧,૧૩,૦૦૦ શેર સરકાર પાસે હતા જ્યારે બાકીના નવા ઇક્વિટી શેર હતા. જોકે, ઓગસ્ટ ૨૦૧૭ સુધી આ યોજના અમલમાં આવી શકી નહોતી, જ્યારે કંપનીએ તેનો IPO બહાર પાડ્યો અને તેના શેર BSE અને NSE પર સૂચિબદ્ધ (લિસ્ટ) કર્યા.[૫] કંપનીએ ૨૦૨૧ માં 'ટેબમા શિપયાર્ડ્સ' (Tebma Shipyards) નું અધિગ્રહણ કર્યું હતું.
પ્રવૃત્તિઓ
[ફેરફાર કરો]આ શિપયાર્ડ ૧,૧૦,૦૦૦ ડેડવેઇટ ટનેજ (DWT) સુધીના જહાજોનું નિર્માણ કરવાની અને ૧,૨૫,૦૦૦ DWT સુધીના જહાજોનું સમારકામ કરવાની ક્ષમતા અને સુવિધાઓ ધરાવે છે.[૭][૮]
જહાજ નિર્માણ
[ફેરફાર કરો].jpg)
.jpg)
કોચિન શિપયાર્ડમાંથી બહાર પડનારું પ્રથમ જહાજ ઈ.સ. ૧૯૮૧માં 'એમવી રાણી પદ્મિની' હતું.[૯]
આ શિપયાર્ડે શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SCI) ને 'મહર્ષિ પરશુરામ' અને 'અબુલ કલામ આઝાદ' સહિત પ્રત્યેક ૯૫,૦૦૦ DWT ની ક્ષમતા ધરાવતા ભારતના બે સૌથી મોટા ડબલ-હલ 'આફ્રામેક્સ' ટેન્કર્સ બનાવીને સુપ્રત કર્યા છે.
કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) એ યુરોપ અને પશ્ચિમ એશિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રખ્યાત કંપનીઓ પાસેથી જહાજ નિર્માણ માટેના ઓર્ડર મેળવ્યા છે. આ શિપયાર્ડ બહામાસના 'ક્લિપર ગ્રૂપ' માટે ૩૦,૦૦૦ DWT ના છ બલ્ક કેરિયર્સનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ જહાજો લોન્ચ કરી દેવામાં આવ્યા છે.[૧૦] આ ઉપરાંત, નોર્વેની 'સીટેન્કર્સ મેનેજમેન્ટ કંપની' માટે આઠ પ્લેટફોર્મ સપ્લાય વેસલ્સનું નિર્માણ કાર્ય પણ ચાલી રહ્યું છે.
કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) એ 'સીમેન્સ ઇન્ડિયા' અને 'એચન્ડિયા'ના સહયોગથી 'કોચી વોટર મેટ્રો' દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી બોટ (ફેરી બોટ્સ) ના કાફલાનું પણ નિર્માણ કર્યું છે.[૧૧][૧૨][૧૩]
શિપયાર્ડે જાન્યુઆરી ૨૦૨૪માં ૩૧૦ મીટર (૧,૦૨૦ ફૂટ) લાંબો ડ્રાય ડોક (સૂકો ગોદી) કાર્યરત કર્યો હતો, જે વાર્ષિક ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) સુધીની લંબાઈ ધરાવતા છ મોટા જહાજોને સમાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ડ્રાય ડોક સુએઝમેક્સ ટેન્કર્સ, કન્ટેનર શિપ્સ અને કેપસાઈઝ બલ્ક કેરિયર્સને સંભાળી શકે છે.[૧૪]
૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ ના રોજ, 'અદાણી પોર્ટ્સ એન્ડ સેઝ'એ તેની સબસિડિયરી કંપની 'ઓશન સ્પાર્કલ લિમિટેડ' દ્વારા CSL પાસેથી આઠ ટગ બોટ્સ (tug boats) નો ઓર્ડર આપ્યો હતો. આ ઓર્ડર આશરે ₹૪૫૦ કરોડનો છે, જે અંતર્ગત 'ઉડુપી કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ' દ્વારા આઠ ૭૦ ટન બોલાર્ડ પુલ એઝિમ્યુથિંગ સ્ટર્ન ડ્રાઇવ ટગ્સ પૂરા પાડવામાં આવશે. તેની ડિલિવરી ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ માં શરૂ થશે અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૮ સુધીમાં પૂરી થવાની ધારણા છે.[૧૫]
૩૦ જૂન ૨૦૨૫ સુધીમાં, CSL પાસે ₹૨૧,૧૦૦ કરોડ (US$ ૨.૨ બિલિયન) ના ઓર્ડર બુક છે, જેમાંથી ૬૬ % ઓર્ડર ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) તરફથી છે. આ હિસ્સો અગાઉના ૮૮% થી ઘટ્યો છે.[૧૬]
૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ, શિપયાર્ડે જર્મની સ્થિત શિપિંગ કંપની 'HS શિફાહર્ટ્સ'ને ૭,૦૦૦ DWT ના આઠ બહુહેતુક જહાજોમાંથી પ્રથમ જહાજ 'HS હાઇન્ઝ' સોંપ્યું હતું. આ જહાજો 'HS ઇકોફ્રાઇટર આઇસ-ક્લાસ' શ્રેણીનો એક ભાગ છે અને તેની પ્રત્યેકની કિંમત ₹૧૧૦ કરોડ (US$ ૧૧ મિલિયન) છે. માર્ચ ૨૦૨૩માં પ્રથમ જહાજના સ્ટીલ-કટિંગ સમારોહ સાથે તેનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ થયું હતું. નેધરલેન્ડ સ્થિત 'ગ્રુટ શિપ ડિઝાઇન' દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલા અને DNV વર્ગીકરણ નિયમોનું પાલન કરતા આ જહાજો પ્રોજેક્ટ અને ભારે માલસામાન, સ્ટીલના કોઈલ, કન્ટેનર, લાકડું (ટિમ્બર), કાગળ, કોલસો અને અનાજ જેવી શુષ્ક બલ્ક સામગ્રી તેમજ જોખમી પદાર્થોની હેરફેર માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. આ જહાજમાં પરિવહન કરવાના માલસામાનના આધારે ફેરફાર કરી શકાય તે માટે છ ફેરબદલ કરી શકાય તેવા પાટિયાં (મુવેબલ પાર્ટીશન્સ) સાથેનો એક મોટો કાર્ગો હોલ્ડ (માલસામાન રાખવાની જગ્યા) છે. તેમાં 'ટ્વીન ડેક' ગોઠવણની સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે.[૧૬][૧૭][૧૮]
નૌકાદળના જહાજો
[ફેરફાર કરો]INS વિક્રાંત
[ફેરફાર કરો]કોચિન શિપયાર્ડે ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી વિમાનવાહક જહાજ - INS વિક્રાંત (અગાઉ, પ્રોજેક્ટ ૭૧ "એર ડિફેન્સ શિપ") નું નિર્માણ કર્યું છે. આ એરક્રાફ્ટ કેરિયર CSL દ્વારા બનાવવામાં આવેલું સૌથી મોટું યુદ્ધજહાજ છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં, તમામ મુખ્ય માળખાકીય અને આઉટફિટિંગ કામગીરી પૂર્ણ જાહેર કરવામાં આવી હતી.[૧૯] અંતે ૪ ઓગસ્ટના રોજ દરિયાઈ પરીક્ષણો શરૂ થયા હતા.[૨૦] ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૧ ના રોજ પાંચ દિવસ સુધી ચાલેલા દરિયાઈ પરીક્ષણો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા હતા.[૨૧] આ જહાજને ૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ ના રોજ ભારતીય નૌકાદળમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું.[૨૨]
INS અન્વેશ
[ફેરફાર કરો]CSL એ સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) ના સહયોગથી 'INS અન્વેશ'નું નિર્માણ કર્યું છે. આ એક મિસાઇલ રેન્જ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન જહાજ છે, જેનો ઉપયોગ ભારતના બિલિસ્ટિક મિસાઇલ ડિફેન્સ પ્રોગ્રામ માટે 'ફ્લોટિંગ ટેસ્ટ રેન્જ' (તરતા પરીક્ષણ કેન્દ્ર) તરીકે કરવામાં આવે છે.[૨૩][૨૪] આના નિર્માણનો ઓર્ડર ૨૦૧૫ માં CSL ને આપવામાં આવ્યો હતો અને ૨૦૧૬ સુધીમાં તેનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ થઈ ગયું હતું. ૧૧ માર્ચ ૨૦૨૨ના રોજ આ જહાજને ભારતીય નૌકાદળની સેવામાં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું.[૨૫]
માહે-ક્લાસ કોર્વેટ
[ફેરફાર કરો]કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) અને ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ & એન્જિનિયર્સ (GRSE) એ ભારતીય નૌકાદળ માટે ASW-SWC શ્રેણીના જહાજોનું નિર્માણ કરી રહ્યા છે. CSL દ્વારા કોચી ખાતે બનાવવામાં આવી રહેલા જહાજોને 'માહે ક્લાસ' (Mahe class) અને GRSE દ્વારા બનાવવામાં આવી રહેલા જહાજોને 'અર્નાલા ક્લાસ' (Arnala Class) કહેવામાં આવે છે. ૩૦ એપ્રિલ ૨૦૧૯ ના રોજ, સંરક્ષણ મંત્રાલય અને CSL એ ૮૪ મહિનાની સમયમર્યાદામાં આઠ જહાજોના નિર્માણ માટે ₹૬,૩૧૧ કરોડના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.[૨૬][૨૭] ૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ ના રોજ, CSL એ પ્રથમ ASW-SWC જહાજ, 'INS માહે' ના સ્ટીલ-કટિંગ સાથે આ પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કાર્ય શરૂ કર્યું હતું.[૨૮]
આદેશ-ક્લાસ પેટ્રોલીંગ વેસલ
[ફેરફાર કરો]CSL એ ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ માટે ૨૦ ફાસ્ટ પેટ્રોલ વેસલ્સ (FPVs) નું નિર્માણ કર્યું છે. આ જહાજોની ડિઝાઇન કોચી સ્થિત 'મેસર્સ સ્માર્ટ એન્જિનિયરિંગ અને ડિઝાઇન સોલ્યુશન્સ' (SEDS) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે.[૨૯][૩૦]
નેક્સ્ટ જનરેશન મિસાઇલ વેસલ્સ =
[ફેરફાર કરો]૩૦ માર્ચ ૨૦૨૩ ના રોજ, સંરક્ષણ મંત્રાલયે ₹૯,૮૦૫ કરોડ (US$ ૧.૨ બિલિયન) ના ખર્ચે CSL પાસેથી છ નેક્સ્ટ જનરેશન મિસાઇલ વેસલ્સ (NGMV) હસ્તગત કરવાની મંજૂરી આપી હતી. ૧૬ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ ના રોજ, પ્રથમ NGMV જહાજનો સ્ટીલ-કટિંગ સમારોહ કોચિન શિપયાર્ડ ખાતે યોજાયો હતો. આ જહાજોની ડિલિવરી માર્ચ ૨૦૨૭ થી શરૂ થવાનું નિર્ધારિત છે.
જહાજ સમારકામ
[ફેરફાર કરો]શિપયાર્ડે ઈ.સ. ૧૯૮૨માં સમારકામ સેવાઓ આપવાનું શરૂ કર્યું હતું અને તેણે તેલ ઉત્ખનન ઉદ્યોગના જહાજો સહિત તમામ પ્રકારના જહાજોના અપગ્રેડેશન અને સમારકામની કામગીરી હાથ ધરી છે. આ ઉપરાંત, તેણે ભારતીય નૌકાદળ, ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લક્ષદ્વીપ, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, કોચિન પોર્ટ ટ્રસ્ટ, SCI અને ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) ના જહાજોની નિયમિત જાળવણી અને આયુષ્ય વધારવાના કાર્યો કર્યા છે. તેણે વિમાનવાહક જહાજ 'INS વિરાટ' ના મોટા વ્યાપક સમારકામની કામગીરી પણ સફળતાપૂર્વક પાર પાડી છે.
કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) ને ONGC તરફથી મોટા સમારકામ અને અપગ્રેડેશનના ઓર્ડર પ્રાપ્ત થયા હતા. આમાં વર્ષ ૨૦૦૫-૦૬ માં ત્રણ રિગ્સનું વ્યાપક સમારકામની કામગીરી સામેલ હતી, જે પૈકી 'સાગર વિજય' (મોબાઇલ ઓફશોર ડ્રિલિંગ યુનિટ - MODU), 'સાગર ભૂષણ' (MODU) અને જેકઅપ રિગ 'સાગર કિરણ' નો સમાવેશ થાય છે.[૩૧]
તેણે ઈ.સ. ૨૦૧૬ અને ૨૦૨૪ માં વિમાનવાહક જહાજ 'INS વિક્રમાદિત્ય' ના મોટા સમારકામની કામગીરી પણ કરી હતી.[૩૨][૩૩]
૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ ના રોજ, CSL એ લાર્સન એન્ડ ટુબ્રોના કટ્ટુપલ્લી શિપયાર્ડ અને મઝગાંવ ડૉક શિપબિલ્ડર્સ પછી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નેવીના મિલિટરી સીલિફ્ટ કમાન્ડ ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ્સના સમારકામ માટે તેની સાથે 'માસ્ટર શિપ રિપેર એગ્રીમેન્ટ' (MSRA) પર હસ્તાક્ષર કરનાર ત્રીજું ભારતીય શિપયાર્ડ બન્યું હતું.[૩૪][૩૫][૩૬] MSC દ્વારા સંચાલિત આ જહાજો નાગરિક કર્મચારીઓ (સિવિલિયન ક્રૂ) ધરાવતા અને "USNS" પૂર્વગ (પ્રિફિક્સ) ધરાવતા નોન-કમિશન્ડ ગેર-યુદ્ધપોત 'સપોર્ટ વેસલ્સ' છે. આ કરાર હેઠળ, યુએસ નેવીના સેન્ટ્રલ કમાન્ડના પ્રવાસ પર રહેલા જહાજોનું સમારકામ ભારતમાં કરવામાં આવશે.[૩૭][૩૮]
અન્ય
[ફેરફાર કરો]આ શિપયાર્ડ મરીન એન્જિનિયરિંગમાં સ્નાતક ઇજનેરોને પણ તાલીમ આપે છે.[૩૯]દર વર્ષે લગભગ સો વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપવામાં આવે છે.
સંદર્ભો
[ફેરફાર કરો]- ↑ "Annual Report 2015–16" (PDF). Ministry of Ports, Shipping and Waterways. મેળવેલ 4 September 2022.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Transportation Equipment" (PDF). Department of Public Enterprises, Ministry of Finance. મેળવેલ 4 September 2022.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ Anandan, S. (2022-08-30). "Cochin Shipyard can build follow-on carrier in about 8 years, says CMD". The Hindu (Indian Englishમાં). ISSN 0971-751X. મેળવેલ 2025-10-02.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "List of ship building centres in India". Shipping Ministry of India. મેળવેલ 18 July 2008.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - 1 2 Mudgill, Amit (12 August 2017). "Cochin Shipyard rallies over 20% on D-Street debut". The Economic Times. મેળવેલ 13 June 2018.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard Limited firms up plans to go for IPO by year-end". The Times of India. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 23 October 2012 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 23 August 2012.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - the biggest greenfield Shipyard of the Millenium".
- ↑ "Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - the biggest greenfield Shipyard of the Millenium".
- ↑ Priyadershini S. (7 March 2012). "Soft hands handling hard steel". The Hindu. Chennai, India. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 10 March 2012 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 15 August 2013.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Business : CSL launches three new vessels". The Hindu. Chennai, India. 1 March 2006. મૂળ માંથી 23 October 2012 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 15 August 2013.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Marine Battery Solutions by Vessel Type - Echandia". www.echandia.com (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). મૂળ માંથી 2026-03-14 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2026-02-17.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard handovers India's first Water Metro ferry to Kochi Metro". Urban Transport News. મેળવેલ 2026-02-17.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Water Metro boats win Gussies award". The Times of India. 2022-11-18. ISSN 0971-8257. મેળવેલ 2026-02-17.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "$500-million boost for India shipbuilding as Cochin Shipyard, HD Hyundai Group advance JV talks: Report". Moneycontrol. 2026-02-24. મેળવેલ 2026-02-24.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard bags Adani Ports tug boat order, deal value estimated at ₹450 crore | Company Business News". www.livemint.com. મેળવેલ 2026-05-14.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - 1 2 Mishra, Twesh (2026-01-15). "Cochin Shipyard delivers first multi-purpose vessel to Germany's HS Schiffahrts". The Economic Times. ISSN 0013-0389. મેળવેલ 2026-01-19.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "India's Cochin Shipyard Delivers Advanced Multi-Purpose Vessel To German Shipping Firm". Marine Insight (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). 2026-01-16. મેળવેલ 2026-01-19.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard delivers multi-purpose cargo vessel MS Heinz to German shipowner". The Week (અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2026-01-19.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ Gurung, Shaurya Karanbir (2020-02-10). "Structural and outfitting work of India's first indigenous aircraft carrier complete". The Economic Times. મેળવેલ 2020-02-12.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "India's first indigenous aircraft carrier, to be named INS Vikrant, finally begins sea trials". Times of India. મેળવેલ 2021-08-04.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Vikrant successfully completes 5-day maiden sea voyage".
- ↑ "INS Vikrant, 1st India-Made Aircraft Carrier, Commissioned By PM". NDTV.com. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 4 September 2022 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2 September 2022.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard to build secret vessel for DRDO". The Hindu (Indian Englishમાં). 2015-11-20. ISSN 0971-751X. મેળવેલ 2025-07-09.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Sea trials for floating missile test range INS Anvesh begin this month". Hindustan Times (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). 2021-09-07. મૂળ માંથી 2025-03-17 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2025-07-09.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ Menon, Adithya Krishna (2023-04-25). "India Conducts First Test of New Ship-Based BMD System". Naval News (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2025-07-09.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "GRSE Signs Contract for 08 Anti-Submarine Warfare Shallow Watercraft". PSU Watch (અંગ્રેજીમાં). 2019-04-29. મેળવેલ 2025-06-07.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard gets Rs 6,311 crore contract for anti submarine warfare ships - BusinessToday". Business Today (અંગ્રેજીમાં). 2019-04-30. મેળવેલ 2025-06-07.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Indian ASW corvette programme cuts first steel | Shephard". www.shephardmedia.com (અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2025-06-07.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "First fast patrol vessel for Coast Guard delivered". Zee News (અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2025-06-07.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "CSL launches Fast patrol vessel | IRCLASS | Indian Register of Shipping". www.irclass.org (અંગ્રેજીમાં). મૂળ માંથી 2015-06-11 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2025-06-07.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified - The biggest greenfield Shipyard of the Millenium". cochinshipyard.in. મેળવેલ 2025-08-20.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "CSL completes refit of Indian Navy's aircraft-carrier INS Vikramaditya". NavalTechnology.com. 14 November 2016. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 16 November 2016 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 15 November 2016.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "MoD inks contract worth ₹1207 Cr with Cochin Shipyard Limited for Short Refit and Dry Docking of INS Vikramaditya". Press Information Bureau. 2024-11-30. મેળવેલ 2024-11-30.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Peri, Dinakar (2024-04-08). "Cochin Shipyard signs ship repair agreement with U.S. Navy". The Hindu (Indian Englishમાં). ISSN 0971-751X. મેળવેલ 2024-09-27.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Third Indian Shipyard Wins U.S. Navy Approval for Ship Repairs". The Maritime Executive (અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2024-09-27.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard signs master ship repair agreement with US Navy". ddnews.gov.in. મેળવેલ 2024-09-27.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "ASSESSING INDIA-US "MASTER SHIP REPAIR AGREEMENTS" (MSRAs)". maritimeindia.org. મેળવેલ 2024-09-27.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Mazagon Dock Shipbuilders inks pact with US Navy to service its fleet - CNBC TV18". CNBCTV18 (અંગ્રેજીમાં). 2023-09-07. મેળવેલ 2024-09-27.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Cochin Shipyard – Marine Engineering Training Website". મૂળ માંથી 17 January 2008 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 17 January 2008.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ)