જૉન મથાઈ
જૉન મથાઈ | |
|---|---|
 જૉન મથાઈ (૧૯૪૯) | |
| સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના પ્રથમ ચેરમેન | |
| પદ પર ૧ જુલાઈ ૧૯૫૫ – ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૬ | |
| પ્રધાન મંત્રી | જવાહરલાલ નહેરુ |
| પુરોગામી | નવનિર્મિત પદ |
| અનુગામી | એચ. વી. આર. આયંગર |
| કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી | |
| પદ પર ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ – ૧ જૂન ૧૯૫૦ | |
| પુરોગામી | આર. કે. શણમુખમ શેટ્ટી |
| અનુગામી | સી. ડી. દેશમુખ |
| કેન્દ્રીય રેલ્વે મંત્રી | |
| પદ પર ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ – ૨૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ | |
| પુરોગામી | નવનિર્મિત પદ |
| અનુગામી | એન. ગોપાલસ્વામી આયંગર |
| અંગત વિગતો | |
| જન્મ | ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૬ કાલિકટ, મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી, [બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન કોઝીકોડે, કેરલ, ભારત) |
| મૃત્યુ | 1959 (aged 73) |
| રાષ્ટ્રીયતા | બ્રિટીશ ભારતીય (૧૮૮૬-૧૯૪૭) ભારતીય (૧૯૪૭-૫૯) |
| રાજકીય પક્ષ | ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ |
| માતૃ શિક્ષણસંસ્થા | મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલય (મદ્રાસ ક્રિસ્ટીઅન કૉલેજ, મદ્રાસ લૉ કોલેજ)[૧] |
જૉન મથાઈ (૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ – ૧૯૫૯) એક ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી હતા જેમણે સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ રેલ્વે મંત્રી[૨] અને ત્યારબાદ ભારતના નાણામંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી.[૩]
જીવન
[ફેરફાર કરો]તેમનો જન્મ ૧૦ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૬ના રોજ ચલિયાલ થોમસ મથાઈ અને અન્ના થૈયલના પુત્ર તરીકે એક એંગ્લિકન સીરિયન ખ્રિસ્તી પરિવારમાં થયો હતો.[૪] તેમણે મદ્રાસ વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં સ્નાતક થયા. તેમણે ૧૯૨૨ થી ૧૯૨૫ સુધી મદ્રાસ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર અને વડા તરીકે સેવા આપી હતી.[૫] તેમણે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં પણ અભ્યાસ કર્યો હતો. ભારતના નાણામંત્રી તરીકે તેમણે બે બજેટ રજૂ કર્યા, પરંતુ આયોજન પંચ અને પી. સી. મહાલનોબિસની વધતી જતી શક્તિના વિરોધમાં ૧૯૫૦ના બજેટ બાદ તેમણે રાજીનામું આપ્યું.[૬][૭] ૧૯૫૫માં જ્યારે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની સ્થાપના થઈ ત્યારે તેઓ તેના પ્રથમ અધ્યક્ષ હતા. તેઓ નવી દિલ્હીમાં નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) ના ગવર્નિંગ બોડીના સ્થાપક પ્રમુખ હતા, જે ૧૯૫૬ માં સ્થપાયેલી ભારતની પ્રથમ સ્વતંત્ર આર્થિક નીતિ સંસ્થા હતી. તેમણે ૧૯૫૫ થી ૧૯૫૭ સુધી મુંબઈ યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી[૮] અને ત્યારબાદ ૧૯૫૭ થી ૧૯૫૯ સુધી કેરળ યુનિવર્સિટીના પ્રથમ વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી. તેમના ભત્રીજા, વર્ગીસ કુરિયન, સામાન્ય રીતે ભારતની શ્વેત ક્રાંતિના શિલ્પી તરીકે ઓળખાય છે.[૯] તેમના પરિવાર દ્વારા દાનમાં આપેલા વિશાળ પ્લોટ પર સ્થિત ત્રિશૂરનું 'ડૉ. જોન મથાઈ સેન્ટર',નું નામ તેમના માનમાં રાખવામાં આવ્યું છે.[૧૦] તેમની પત્ની, અચમ્મા મથાઈ એક ભારતીય સામાજિક કાર્યકર અને મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તા હતા.[૧૧] ભારત સરકારે તેમને સમાજમાં તેમના યોગદાન બદલ ૧૯૫૪માં ચોથા સર્વોચ્ચ ભારતીય નાગરિક પુરસ્કાર, પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કર્યા હતા.[૧૨]
૧૯૩૪માં જોન મથાઈને કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઈન્ડિયન એમ્પાયર (CIE) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા,[૧૩] અને ૧૯૫૯માં તેમને પદ્મવિભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.[૧૪] નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) એ તેના ગવર્નિંગ બોડીના પ્રમુખ નંદન નીલેકણીના નેતૃત્વમાં અને નીલેકણી ધર્માદા ટ્રસ્ટના સમર્થનથી, ૨૦૧૯માં નવી દિલ્હીમાં તેના કેમ્પસમાં NCAERના નવા ઓફિસ બિલ્ડિંગને જોન મથાઈ ટાવર નામ આપીને જોન મથાઈનું સન્માન કર્યું હતું.
સંદર્ભ
[ફેરફાર કરો]- ↑ "Early Life & Education". John Mathai. મેળવેલ 18 February 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Dominion of India: Distribution of Portfolios in New Govt". Amrita Bazar Patrika. 21 August 1947. p. 6. મેળવેલ 17 January 2023.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Reflections on Finance Education and Society. Motilal Banarsidass Publication. p. 114. ISBN 9788120830752. મેળવેલ 2009-07-22.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ Haridasan, Dr. V. (2000). Dr. John Matthai, 1886-1959 : a biography. Kozhikode: Publication Division, University of Calicut. pp. 1–2, 8–9. ISBN 978-8177480085.
- ↑ "University of Madras: Department of Economics". મૂળ માંથી 2008-10-29 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2009-01-23.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Men who shaped up India's economy". The Economic Times. 2007-02-21. મેળવેલ 2019-04-04.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "The Concept of Collective Ministerial Responsibility in India- Theory and Practice". Rostrum's Law Review (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). 2014-01-02. મૂળ માંથી 4 April 2019 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2019-04-04.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ Matthai, John (1957). "A Message By the Vice-Chancellor". The Bombay Technologist (અંગ્રેજીમાં). 7 (1). ISSN 0067-9925. મૂળ માંથી 12 June 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 12 June 2020.
{{cite journal}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "The Nephew Of Our First Railway Minister Was The Architect Of 'White Revolution'". The Logical Indian (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). 2016-06-14. મૂળ માંથી 4 April 2019 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2019-04-04.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Dr. John Matthai Centre". www.jmctsr.org. મૂળમાંથી અહીં સંગ્રહિત 19 February 2008. મેળવેલ 2019-04-04.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ Bela Rani Sharma (1998). Women's Rights and World Development. Sarup & Sons. ISBN 9788176250153. મેળવેલ 31 March 2015.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Padma Shri" (PDF). Padma Shri. 2015. મૂળ (PDF) માંથી 15 October 2015 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 11 November 2014.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ London Gazette, 4 June 1934
- ↑ "Padma Vibhushan Awardees". The National Portal of India. મૂળ માંથી 2012-02-29 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2009-07-10.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ)
બાહ્ય કડી
[ફેરફાર કરો]- https://web.archive.org/web/20080219015106/http://www.jmctsr.org/ ડૉ. જૉન મથાઈ સેન્ટર