લખાણ પર જાઓ

દીવાળીઘોડો

વિકિપીડિયામાંથી

White wagtail
Adult male M. alba alba
First summer female M. alba alba
પર્યાવરણ સંરક્ષણ સ્થિતિ
વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ e
Unrecognized taxon (fix): Motacilla
Species: Template:Taxonomy/MotacillaM. alba''
દ્વિનામી નામ
Motacilla alba
     Summer range     Year-round range     Winter range

પોતાની પુછડી પટપટાવતા રહેતા ધાનચિડી અને દીવાળીઘોડા કુટુંબનો આ સહુથી સામાન્ય પણે જોવા મળતો દીવાળીઘોડો (મોટાસિલા આલ્બા) મોટાસિલિડે પરિવારનો એક કદમાં નાનો ચટકાકાર સભ્ય પક્ષી છે. આ પ્રજાતિ મોટાભાગના યુરોપ અને એશિયા અને ઉત્તર આફ્રિકા ભાગોમાં પેલેઅર્ક્ટિક ઝોનમાં પ્રજનન કરે છે-તે પશ્ચિમ અલાસ્કામાં પણ જોવા મળે છે પણ ત્યાં એ દુર્લભ છે અને ત્યાં તે તેની શ્રેણીના સૌથી હળવા ભાગોમાં રહે છે, પરંતુ અન્યથા આફ્રિકામાં સ્થળાંતર કરે છે. કુલ મળીને એમ. આલ્બા ની ૯ થી ૧૧ જેટલી પેટાજાતિઓ છે, જેમાં પાઈડ વેગટેલ (એમ. એ. યારેલી) તરીકે ઓળખાતી કાળી પીઠવાળી પેટાજાતિઓનું આયરલેન્ડ અને ગ્રેટ બ્રિટનમાં વર્ચસ્વ છે. ગુજરાતમાં આ પંખી શીયાળું યાયાવર તરીકે જોવા મળે છે.

દીવાળીઘોડાએ ખુલ્લા પ્રદેશનું જંતુભક્ષી પક્ષી છે, જે ઘણીવાર માનવ વસવાટ અને પાણીની નજીક પણ હોય છે. તે ખોરાક માટે પોતાના શિકારને જોઈ, પીછો કરી ને પકડી શકે એવા ખુલ્લા વિસ્તારો પસંદ કરે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં, તે કાર પાર્ક જેવા પાકા વિસ્તારોમાં ઘાસચારાને અનુકૂળ થઈ ગયું છે. તે પથ્થરની દિવાલોમાં અને સમાન કુદરતી અને માનવ સર્જિત માળખામાં તિરાડોમાં માળાઓ બનાવે છે.[૨]

તે લાતવિયા રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે અને કેટલાક દેશોની ટપાલ ટિકિટ પર દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તેને આઇયુસીએન દ્વારા 'ઓછામાં ઓછી ચિંતાનું' તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે.

વર્ગીકરણ અને પ્રણાલીગત

[ફેરફાર કરો]
મુખ્ય જાતિઓની સંવર્ધન શ્રેણીઓ

દીવાળીઘોડા કુટુંબમાં ઘણી પ્રજાતિઓ નો સમાવેશ થાય છે જેનું મૂળ વર્ણન કાર્લ લિનાયસ દ્વારા સિસ્ટેમા નેચુરાએની તેની સીમાચિહ્ન ૧૭૫૮.૧૦th આવૃત્તિમાં કરવામાં આવ્યું હતું, અને તે હજુ પણ તેનું મૂળ નામ મોટાસીલા આલ્બા ધરાવે છે. લેટિન જીનસના નામનો મૂળ અર્થ "લિટલ મૂવર" હતો, પરંતુ કેટલાક મધ્યયુગીન લેખકોએ તેનો અર્થ "વાગ-ટેઈલ" હોવાનું માન્યું હતું, જે "ટેઈલ" માટે નવા ખોટા લેટિન શબ્દ સિલા જન્મ આપે છે. વિશિષ્ટ ઉપનામ આલ્બા "સફેદ" માટે લેટિન છે.[૩]

વર્ણન

[ફેરફાર કરો]
કઝાકિસ્તાનમાં એક કિશોર સાથે પુખ્ત
સ્વીડન એક પુખ્ત વયના તેની ચાંચમાં તેના નાના જંતુઓ સાથે.

દીવાળીઘોડા એક પાતળા બાધાનું પક્ષી છે, જે લંબાઈમાં ૧૬.૫ થી ૧૯ સે. મી. (૬.૫ થી ૭.૫ ઇંચ) છે. તેની લાક્ષણિકતા તેની પ્રજાતિની લાંબી, સતત ઠુંમકા મારતી કે પટપટાવવામાં આવતી પૂંછડી ધરાવે છે. તેનું સરેરાશ વજન ૨૫ ગ્રામ (૦.૮૮ ઔંસ) છે અને જંગલીમાં મહત્તમ જીવનકાળ આશરે ૧૨ વર્ષ છે.[૪]

પેટાજાતિઓ

[ફેરફાર કરો]

દીવાળીઘોડાની પેટાજાતિઓના પીંછાના તફાવતો અને વિતરણ વિશેની માહિતી નીચે દર્શાવવામાં આવી છે. નવ પેટાજાતિઓ સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે. અન્ય બે, એમ. એ. દુખુનેન્સીસ અને એમ. એ, પર્સિકા, કેટલાક અન્ય લેખકો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે એમ. એ આલ્બા ના સમાનાર્થી તરીકે ગણવામાં આવે છે. કાળા પીઠવાળી વાગટેલ એમ. એ. લ્યુજેન્સ એક અલગ પ્રજાતિ હોઈ શકે છે.[૫]

પેટા પ્રજાતિઓ રેન્જ નોંધો છબી
એમ. એ. યારેલી ગ્રેટ બ્રિટન અને આયર્લેન્ડના પક્ષીઓ, જે શિયાળાની શ્રેણીના ઉત્તરીય ભાગમાં સ્પેન અને ઉત્તર આફ્રિકામાં રહે છે, જે વધુ દક્ષિણમાં રહે છે.[૬] પાઇડ વેગેટલ. નામાંકિત જાતિ કરતાં ઘણી કાળી પીઠ ધરાવે છે, ગળાનો કાળો રંગ ગરદનની બાજુમાં ચાલુ રહે છે. વિલિયમ યારેલ (૧૭૮૪-૧૮૫૬), બ્રિટિશ પક્ષીઓના ઇતિહાસના લેખક (પ્રથમ આવૃત્તિ. ૧૮૪૩) ના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું.
એમ. એ. આલ્બા યુરોપ ઇબેરિયન દ્વીપકલ્પ લઈને ઉરલ પર્વતો, તુર્કી, લેવન્ટ, આઇસલેન્ડ, ફેરો ટાપુઓ અને ગ્રીનલેન્ડ પૂર્વીય દરિયાકાંઠા સુધી. કેટલાક લોકો દક્ષિણ યુરોપ અને આફ્રિકામાં કેન્યા અને મલાવી સુધી સ્થળાંતર કરે છે. બ્રિટનમાં, તેઓ શેટલેન્ડ અને ક્યારેક અન્યત્ર પ્રજનન કરે છે, અને માર્ગ પર નિયમિત હોય છે (મોટે ભાગે આઇસલેન્ડથી, પણ વસંત અને પાનખરમાં સ્કેન્ડિનેવિયાથી પણ. પેટાજાતિઓ નોમિનેટ કરો
એમ. એ. સબપર્સોનેટા મોરોક્કો બિન-સ્થળાંતર નિવાસી મોરોક્કન વાગટેલ. તેના માથા પર નામાંકિત કરતાં વધુ કાળા રંગનો રંગ હોય છે, અને તે ગ્રે-બેક્ડ, સફેદ ગળાવાળી આફ્રિકન પાઇડ વેજટેલ જેવું લાગે છે [૬]
એમ. એ. પર્સનટા હિંદુ કુશ, તિયાન શાન, અલ્તાય પર્વતો (ઉત્તર ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન, શિનજિયાંગ) માસ્કેડ વેજટેલ. સફેદ ચહેરાના માસ્ક સાથે ઓલ-બ્લેક હેડ
એમ. એ. બૈકાલેન્સિસ બૈકાલ તળાવ વિસ્તારમાં રશિયા, મંગોલિયા, આંતરિક મંગોલિયા એમ. એ. લ્યુકોપ્સિસ ફરીથી ભેગા કરે છે પરંતુ પાછળનો ભાગ ભૂખરા રંગનો અને માથા અને પાંખો પર ઓછો સફેદ હોય છે.
એમ. એ. ઓક્યુલરિસ સાઇબિરીયા, ફાર ઇસ્ટર્ન (રશિયા, મધ્ય સાઇબેરીયન ઉચ્ચપ્રદેશ પૂર્વ તરફ પશ્ચિમ અલાસ્કા વિસ્તરી રહ્યું છે એમ. એ. લુજેન્સ જેમ, પરંતુ સંપૂર્ણ ગ્રે રમ્પ સાથે, સ્પષ્ટ વાદળી-ગ્રે અને ઘાટા ગ્રે બેક સાથે.[૭]
એમ. એ. લુજેન્સ રશિયા ફાર ઇસ્ટ (પ્રિમોર્સ્કી ક્રાઈ, ખાબરોવ્સ્ક ક્રાઈ કામચટકા દ્વીપકલ્પ, કુરીલ ટાપુઓ, સખાલિન, જાપાન (હોક્કાઇડો, હોન્શુ) બ્લેક-બેક્ડ વાગટેલ અથવા કામચટકા/જાપાનીઝ પાઇડ વાગટેલ, એમ. એ. યારેલી જેવી જ છે, પરંતુ તેની કાળી આંખની પટ્ટી અને સફેદ રેમિજીસ એક અલગ પ્રજાતિ રચવાનો દાવો કરી શકે છે.
એમ. એ. લ્યુકોપ્સિસ ચીન, કોરિયન દ્વીપકલ્પ, જાપાન (રયુક્યુ ટાપુઓ, ક્યુશુ જાપાનમાં વિસ્તરી રહ્યું છે (હોન્શુ દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, ભારત અને ઓશનિયા) અમુર વાગટેલ[૮][૯][૧૦]
એમ. એ. એલ્બોઈડ્સ હિમાલય અને તેની આસપાસના વિસ્તારો આ પેટાજાતિમાં કાળી પીઠ અને માથાની આસપાસ ઘણો કાળો રંગ હોય છે, સફેદ પાંખની પટ્ટી અને સેકન્ડરી અને ત્રિભુજ પર સફેદ ધાર હોય છે.
[એમ. એ. પર્સિકા] ઉત્તર મધ્ય અને પશ્ચિમ ઈરાન. એમ. એ. દુખુનેન્સીસ અને એમ. એ હવે સામાન્ય રીતે આલ્બા માં સમાવિષ્ટ સંકરણ અથવા આંતરશ્રેણી વસ્તી હોવાનું જણાય છે.[૬]
[એમ. એ. દુખુનેન્સીસ] પશ્ચિમ સાઇબેરીયન મેદાન પૂર્વ કેસ્પિયન સમુદ્ર (રશિયા, કઝાકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, તુર્કમેનિસ્તાનનો ભાગ) મધ્ય પૂર્વમાં શિયાળો, ભારત અને બાંગ્લાદેશ. હવે સામાન્ય રીતે એમ. એ. આલ્બા માં સમાવેશ થાય છે.[૬] ભારતીય પાઇડ વાગટેલ. આ પેટાજાતિના ઉપલા ભાગો નોમિનેટ કરતાં નિસ્તેજ અને વધુ વાદળી-ભૂખરા રંગના હોય છે, અને તેમાં પાંખના આવરણ પર સતત અખંડ સફેદ પટ્ટી હોય છે. M. a. dukhunensis

વિતરણ અને નિવાસસ્થાન

[ફેરફાર કરો]
સ્પ્રુસમાં બેઠેલી અને દૂર ઉડતી સફેદ વાગટેલ્સ તેમની લાક્ષણિક ઉડાન પેટર્ન દૃશ્યમાન છે. કોર્વેમા, એસ્ટોનિયા, વસંત ૨૦૨૧

પ્રજનન

[ફેરફાર કરો]
ઇંડા, સંગ્રહ સંગ્રહાલય વીસબાડેન, જર્મની
ઉત્તર નોર્વેમાં કિશોર એમ. એ. આલ્બા, જેમાં તેનો ચહેરો અને છાતી ભૂખરા રંગની દેખાય છે

સંદર્ભો

[ફેરફાર કરો]
  1. ↑ BirdLife International (2019). "Motacilla alba". IUCN Red List of Threatened Species. 2019 e.T22718348A137417893. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22718348A137417893.en. મેળવેલ 8 August 2021. {{cite journal}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
  2. ↑ સંદર્ભ ત્રુટિ: અયોગ્ય <ref> ટેગ; :2નામના સંદર્ભ માટે કોઈ પણ સામગ્રી નથી
  3. ↑ "Latin Definitions for: Alba (Latin Search)". latin-dictionary.net. મેળવેલ December 2, 2018. white, pale...(adjective#1, definition 3) {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
  4. ↑ "Latin Definitions for: Alba (Latin Search)". latin-dictionary.net. મેળવેલ December 2, 2018. white, pale...(adjective#1, definition 3) {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
  5. ↑ Nakamura, Kazue (1985). "Historical change of the geographical distribution of two closely related species of the genus Motacilla in the Japanese Archipelago: a preliminary note". Bulletin of the Kanagawa Prefecture Museum of Natural Science (જાપાનીઝમાં). 16.
  6. 1 2 3 4 Tyler, S. (2004). "Family Motacillidae (Pipits and Wagtails)". In del Hoyo, J.; Elliot, A.; Christie, D. (સંપાદકો). Handbook of the Birds of the World. ખંડ  9. pp. 777–778. ISBN 978-84-87334-69-6.
  7. ↑ "Latin Definitions for: Alba (Latin Search)". latin-dictionary.net. મેળવેલ December 2, 2018. white, pale...(adjective#1, definition 3) {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
  8. ↑ British Ornithologists' Union Records Committee; British Birds Rarities Committee (22 July 2009). "Changes to Category A of the British List". BOU News. British Ornithologists' Union. મેળવેલ 22 July 2009. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
  9. ↑ "Latin Definitions for: Alba (Latin Search)". latin-dictionary.net. મેળવેલ December 2, 2018. white, pale...(adjective#1, definition 3) {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
  10. ↑ Rowlands, Adam (May 2010). "Proposed criteria for BBRC assessment of claims of 'Amur Wagtail'". British Birds. 103 (5): 268–275. ISSN 0007-0335.

બાહ્ય કડીઓ

[ફેરફાર કરો]
"https://gu.wikipedia.org/w/index.php?title=દીવાળીઘોડો&oldid=898786" થી મેળવેલ