પીલવા ડુંગર

પીલવા ડુંગર
પીલવા ડુંગરનું દૃશ્ય
શિખર માહિતી
ઉંચાઇ	1,115 ft (340 m)
અક્ષાંસ-રેખાંશ	20°38′41″N 73°23′32″E
ભૂગોળ
પીલવા ડુંગર ગુજરાતમાં સ્થાન
સ્થાન	ચોરવણી, વાંસદા, નવસારી, ગુજરાત
પિતૃ પર્વતમાળા	સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા

પીલવા ડુંગર એ દક્ષિણ ગુજરાતના નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકામાં આવેલો એક નાનો પર્વત છે, જે સ્થાનિક લોકો માટે ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે અને એક પ્રાક્રુતિક પર્યટનસ્થળ છે.

ભૌગોલિક સ્થાન

પીલવા ડુંગર સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળાનો એક ભાગ છે, જે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની સરહદ નજીક આવેલો છે. સમુદ્ર સપાટીથી આ ડુંગરની અંદાજિત ઊંચાઈ ૩૧૦ થી ૩૪૦ મીટર જેટલી છે. અહીં કુલ ચાર ડુંગરો સે સિબ્રેરી (સિમરી), નાની ડોલારી, મોટી ડોલારી અને પીલવા જેવા વિસ્તારો તેમજ વાંગણ, નિર્પણ અને મોળા આંબા જેવા ગામો આવેલા છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્ર તરફ ફનાસ્પડા ગામ આવેલું છે. આ ડુંગરની ટોચ પરથી વાંસદા, ઝુઝ ડેમ, અજમલગઢ, વિલ્સન હિલ તથા મહારાષ્ટ્રના પર્વતોનો સુંદર નજારો જોઈ શકાય છે. પીલવા ડુંગરની નજીકમાં વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, જાનકી વન, તોરણિયો ડુંગર, વાંગણ ધોધ (આંકડા ધોધ) અને માન ધોધ જેવા પ્રાકૃતિકસ્થળો આવેલા છે.

મહત્વ

આ ડુંગર પર સ્થાનિક આદિવાસી સંસ્કૃતિનું પરંપરાગત પવિત્ર દેવસ્થાન આવેલું છે, જે પિંડાર દેવ તરીકે પૂજાય છે. પિંડાર દેવના સ્થાનક નજીક ડુંગરની દિશામાં એક નાની ગુફા આવેલી છે. આ ઉપરાંત, ડુંગર પર પથ્થરો કોતરી ને બનાવવામાં આવેલો એક પાણીનો કુંડ પણ પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. અહીં દર વર્ષે દેવ દિવાળી તેમજ ચૈત્ર સુદ પૂનમના દિવસે વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે સ્થાનિક ગ્રામજનો દ્વારા 'માવલી' નૃત્યનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં લોકો પરંપરાગત આદિવાસી વાજિંત્ર 'તરાપા' વગાડીને લોકનૃત્ય કરે છે. દેવને પ્રસાદ સ્વરૂપે શ્રીફળ, મીઠાઈ અને ફળ-ફળાદી ચડાવવામાં આવે છે. અહીં કોઈ પણ પ્રકારની પશુબલી ચડાવવામાં આવતી નથી.

સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ આ દેવસ્થાન મહાભારતકાળ જેટલું જૂનું છે. સ્થાનિક લોકો પિંડાર દેવને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૂપ માને છે. એવી માન્યતા છે કે શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન ગોવાળ તરીકે આ વિસ્તારમાં ગાયો ચરાવવા આવતા હતા. પિંડાર દેવ ભક્તો, ગ્રામજનો અને ગાય-બળદ જેવા પશુધનના દુઃખો દૂર કરે છે તેવી દૃઢ શ્રદ્ધા પ્રવર્તે છે.

જીવવૈવિધ્ય

પીલવા ડુંગર અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર સમૃદ્ધ વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિથી ઘેરાયેલો છે:

• વૃક્ષો: અહીં મુખ્યત્વે સાગ, સીસમ, અર્જુન સાદડો, કેસુડો, નીલગિરિ, મોવડો અને પીપળો જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે.
• જંગલી ફળો: વન વિસ્તારમાં કરમદા, જાંબુ, સીતાફળ અને જંગલી ચીકુ જેવા ફળો થાય છે.
• વિશેષતા: અહીં વાદળી રંગના વિશિષ્ટ કાર્વીના ફૂલ જોવા મળે છે.
• ઔષધિઓ: ડુંગર પર કાટોલા, જંગલી કંદ અને ચવ જેવી આયુર્વેદિક ઔષધિઓ ઉગે છે.
• પ્રાણીઓ: આ જંગલ વિસ્તારમાં દીપડો, વાંદરા, સસલાં, જંગલી ડુક્કર, જંગલી બિલાડી અને વિવિધ પક્ષીઓ વસવાટ કરે છે.

પ્રવાસન માહિતી

પીલવા ડુંગર વાંસદા નગરથી આશરે ૨૫થી ૩૦ કિલોમીટરના અંતરે આવેલો છે. ડુંગરની ટોચ સુધી પહોંચવા માટે આશરે ૪ કિલોમીટર જેટલું સરળ ચઢાણ કરવું પડે છે અથવા ઓફ-રોડિંગ બાઇક દ્વારા જઈ શકાય છે. ડુંગર પર જવાનો માર્ગ કાચો હોવાથી ચોમાસા દરમિયાન ભારે વરસાદના કારણે રસ્તો ખરાબ થઈ જાય છે.

મુલાકાતીઓ માટે ચોમાસા અને શિયાળાની ઋતુ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જેમાં પણ સૂર્યાસ્તનો સમય સૌથી ઉત્તમ છે. ડુંગર ઉપર ખાવા-પીવાની કે પાણીની કોઈ સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી, ફક્ત તળેટીમાં નાની દુકાનો આવેલી છે, તેથી પ્રવાસીઓએ જરૂરી નાસ્તો અને પાણીની બોટલ સાથે રાખવી હિતાવહ છે.

ચિત્રઝાંખી

પીલવા ડુંગરની સચિત્ર ઝાંખી

• 
  પિંડાર દેવને
• 
  ઉનાળામાં પિંડાર દેવને દૃશ્ય
• 
  કાર્વીના ફૂલ
• 
  પથ્થરો કોતરી ને બનાવવામાં આવેલો પાણીનો કુંડ
• 
  પીલવા ડુંગરનો રસ્તો
• 
  પીલવા ડુંગરનું વર્ષાઋતુનું દૃશ્ય
• 
  પીલવા ડુંગરનું ઉનાળુંનું દૃશ્ય
• 
  સાંજના સમયનો નઝારો
• 
  સાંજનું દૃશ્ય

નજીકના જોવાલાયક સ્થળો

• વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન
• જાનકી વન
• અજમલગઢ
• વિલ્સન હિલ