લખાણ પર જાઓ

મનિલા

કડીઓમાં ફેરફાર કરો
વિકિપીડિયામાંથી
મનિલા

મયનિલા
ફિલિપાઈન્સની રાજધાની
મનિલાનું શહેર
Manila skyline
ઇન્ટ્રામુરસથી દેખાતી મનિલાની ક્ષિતિજરેખા
Rizal Monument
રિઝલ સ્મારક
Fort Santiago Gate
સેન્ટિયાગોનો કિલ્લો
San Agustin Church (Manila)
સેન અગસ્ટિન ચર્ચ
Intramuros
ઇન્ટ્રામુરસ
Quiapo Church
ક્વિઆપો ચર્ચ
Malate Church
મલાટે ચર્ચ
Central Post Office
કેન્દ્રિય પોસ્ટ કાર્યાલય
Official logo of મનિલા
લોગો અને વર્લ્ડ માર્ક
સૂત્ર: 
મનિલા, ગોડ ફર્સ્ટ
ગીત:
(Song of Manila)
Country Philippines
Administrative district16 city districts
Established13th century or earlier
Sultanate of Brunei (Maynila)1500s
Spanish ManilaJune 24, 1571
City charterJuly 31, 1901
સરકાર
 • MayorIsko Moreno (Aksyon)
 • Vice MayorChi Atienza (Aksyon)
વિસ્તાર
 • City૪૨.૩૪ km2 (૧૬.૩૫ sq mi)
 • શહેેરી
૬૧૯.૫૭ km2 (૨૩૯.૨૨ sq mi)
 • મેટ્રો
૧,૮૭૩ km2 (૭૨૩ sq mi)
મહત્તમ ઊંચાઇ
૧૦૮ m (૩૫૪ ft)
ન્યૂનતમ ઊંચાઇ
૦ m (૦ ft)
વસ્તી
 • ગીચતા૪૩,૬૧૧.૫/km2 (૧૧૨૯૫૩/sq mi)
 • શહેરી વિસ્તાર
૧,૩૪,૮૪,૪૮૨
 • શહેરી ગીચતા૨૧,૭૬૪.૩/km2 (૫૬૩૬૯/sq mi)
 • મેટ્રો વિસ્તાર
૨,૪૯,૨૨,૦૦૦
 • મેટ્રો ગીચતા૧૩,૩૦૫.૯/km2 (૩૪૪૬૨/sq mi)
ઓળખEnglish: Manileño, Manilan;
ઢાંચો:Langx,[૨] manileño (f. -a)
ઢાંચો:Langx (f. -a), Manilenyo (f. -a), Taga-Maynila
સમય વિસ્તારUTC+8 (ફિલિપાઈન્સ સ્ટાન્ડર્ડ ટાઇમ ઝોન)
ઝિપ કોડ
+900 – 1-096
સ્થાનિક ભાષાફિલિપિનો

    મનિલા, સત્તાવાર રીતે મનિલાનું શહેર, ફિલિપાઇન્સની રાજધાની છે. ફિલિપાઇન્સમાં ક્યુઝોન પછી મનિલા બીજું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જેની વસ્તી ૨૦૨૪માં ૧૯,૦૨,૫૯૦ લોકોની હતી.[૩][lower-alpha ૧] આ શહેર લુઝોન ટાપુ પર મનિલા ખાડી પૂર્વ કિનારે સ્થિત છે તથા તેને અત્યંત શહેરીકૃત શહેર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું છે. પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૧૨,૯૫૩/ચોરસ માઇલ)માં ૪૩,૦૦૦ રહેવાસીઓ સાથે મનિલા વિશ્વની સૌથી વધુ ગીચ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાંનું એક છે.

    મનીલા ફિલિપાઇન્સનું પ્રથમ ચાર્ટર્ડ શહેર હતું, જેને ૩૧મી જુલાઈ ૧૯૦૧ના રોજ ફિલિપાઇન કમિશન એક્ટ નં. 183 દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૮મી જૂન ૧૯૪૯ ના રોજ રિપબ્લિક એક્ટ નં. 409, "ધ રિવાઇઝ્ડ ચાર્ટર ઓફ ધ સિટી ઓફ મનીલા" પસાર થતાં તે સ્વાયત્ત બન્યું. [૪][૫] મનીલાને વિશ્વના મૂળ વૈશ્વિક શહેરોના સમૂહનો ભાગ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેના વ્યાપારી નેટવર્ક્સ પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિસ્તરેલા અને સામુદ્રિક વેપાર દ્વારા એશિયાને સ્પેનિશ અમેરિકા સાથે જોડનારા પ્રથમ હતા. આનાથી પ્રથમ વખત ગ્રહની ફરતે વેપાર માર્ગોની અવિરત સાંકળ સ્થાપિત થઈ હતી. [૬][૭]

    આધુનિક સમયમાં "મનીલા" નામનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે સમગ્ર મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર, બૃહદ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર અને શહેર માટે થાય છે. મેટ્રો મનીલા, સત્તાવાર રીતે વ્યાખ્યાયિત મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર, ફિલિપાઇન્સનો રાજધાની પ્રદેશ છે, અને તેમાં ઘણા મોટા એવા ક્વેઝોન શહેર અને મકાતી સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટનો સમાવેશ થાય છે.

    વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર

    [ફેરફાર કરો]

    મનિલા શહેરનું ફિલિપિનો નામ "મયનિલા" છે તે "મય-નિલા" શબ્દ પરથી ઉતરી આવ્યો છે. તેનો અર્થ "જ્યાં ગળી મળે છે" થાય છે. [૮] "નીલા" એક સંસ્કૃત શબ્દ છે, જે ગળીના રંગનો ઉલ્લેખ કરે છે. મયનિલા વસાહતની સ્થાપના અને નામકરણ થયાના ઘણા સો વર્ષ પછી, ૧૮મી સદીમાં ગળી રંગનું નિષ્કર્ષણ આ વિસ્તારમાં એક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક પ્રવૃત્તિ બની ગયું. [૮] મયનિલા શબ્દ પર સ્પેનિશ પ્રભાવ પડતા તેનું નામ મનિલા થયું. [૯]

    ઈતિહાસ

    [ફેરફાર કરો]

    પ્રાચીન ઈતિહાસ

    [ફેરફાર કરો]

    હાલના મનીલાની આસપાસ માનવ જીવનના સૌથી જૂના પુરાવા નજીકના એન્ગોનો પેટ્રોગ્લિફ્સ ખાતે છે, જે લગભગ ઇ.સ. પૂર્વે ૩૦૦૦ના છે. ફિલિપાઇન્સના આદિવાસી રહેવાસીઓ નેગ્રિટોસ જ્યાં મનીલા સ્થિત છે તે લુઝોન ટાપુ પર રહેતા હતા.[૧૦]

    મલયો-પોલીનેશિયનો આવ્યા ત્યારબાદ મનિલા ચીનના સોંગ અને યુઆન વંશના રાજાઓના સમયમાં એક સક્રિય વેપારકેન્દ્ર હતું. ચીનના મિંગ વંશના મધ્ય અને અંત શાસન દરમિયાન મનિલા સમૃદ્ધિ પામ્યું.[૧૧]

    ૧૨મી સદીમાં તત્કાલીન હિંદુ બ્રુનેઈએ સારાવાક અને સાબાહ પર રાજ કરતા મલિલુ (હાલનું મનિલા) પર આક્રમણ કર્યું. [૧૨] આ સિવાય બ્રુનેઈએ અન્ય બીજાં ફિલિપાઇન્સના રાજ્યો કબ્જે કર્યાં: બુટુઆન, સુલુ, મા-આઈ (મિંડોરો અથવા લગુના), શાહુચોંગ (હાલનું ઝામ્બોઆંગા ), યાચેન(ઓટોન), અને વેન્ડુલિંગ.[૧૩] બ્રુનેઈના ઇસ્લામમાં ધર્મપરિવર્તન પછી તે ધર્મ ફિલિપાઇન્સમાં પણ પ્રવર્તવા લાગ્યો.

    સ્પેનિશ શાસન

    [ફેરફાર કરો]
    ફર્નાન્ડો બ્રામ્બિલા દ્વારા ૧૭૯૨માં દોરવામાં આવેલું મનિલા કેથેડ્રલ

    ૧૨૫૮ સુધીમાં આધુનિક મનીલાના સ્થળે મયનિલાના નામથી ટાગાલોગ -કિલ્લાવાળી રાજાશાહી અસ્તિત્વમાં હતી. બાંગકુસેનાના યુદ્ધમાં રાજાશાહીના છેલ્લા સ્વદેશી શાસક રાજા સુલેમાનની ૨૪મી જૂન ૧૫૭૧ના રોજ હાર થઈ. સ્પેનિશ વિજેતા મિગુએલ લોપેઝ ડી લેગાઝપીએ જૂની વસાહતના ખંડેર પર ઇન્ટ્રામુરસની દિવાલવાળી કિલ્લેબંધી બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેના નામ પરથી સ્પેનિશ અને અંગ્રેજી નામ મનીલા પડ્યું છે.

    મનીલાનો ઉપયોગ સ્પેનિશ ઇસ્ટ ઇન્ડીઝના કેપ્ટનસી જનરલની રાજધાની તરીકે થતો હતો. સ્પેનિશ ઇસ્ટ ઇન્ડીકઝમાં મારિયાનાસ, ગુઆમ અને અન્ય ટાપુઓનો સમાવેશ થતો હતો, અને તેને ન્યૂ સ્પેનની વાઇસરોયલ્ટીમાં મેક્સિકો શહેર દ્વારા સ્પેનિશ તાજ માટે નિયંત્રિત અને સંચાલિત કરવામાં આવતું હતું.

    અમેરિકન સમયગાળો

    [ફેરફાર કરો]

    ૧૮૯૮માં મનિલાના યુદ્ધમાં કારમી હાર ભોગવ્યા પછી સ્પેને આ શહેરને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાને સોંપી દીધું. ત્યારબાદ પાસના બુલાકાન ખાતે પહેલાં ફિલિપાઇન ગણરાજ્યની સ્થાપના થઈ જેની ૧૯૦૧માં અમેરિકાની સામે હાર થઈ.[૧૪] ૧૯૦૧માં મનિલાનું ચાર્ટર બનાવતા સમયે અમેરિકાએ મનિલા શહેરમાં ઇન્ટ્રામુરસ તથા આસપાસના વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે તે જાહેર કર્યું.

    અમેરિકનોના શાસન હેઠળ, ગવર્નર-જનરલ વિલિયમ હોવર્ડ ટાફ્ટની આગેવાની હેઠળની એક નવી નાગરિક સરકારે શહેર આયોજક ડેનિયલ બર્નહામને મનીલા શહેરને આધુનિક સમયની જરૂરિયાતો પ્રમાણે વિકસિત કરવા માટે બોલાવ્યા.[૧૫] ૧૯૦૫ માં બર્નહામે મનીલા માટે જે યોજના તૈયાર કરી, તેમાં શહેરની વચ્ચોવચ નવા નાગરિક વિસ્તારમાંથી બહારના વિસ્તારો સુધી ત્રાંસી રસ્તાઓ બનાવીને પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું. આ યોજનામાં રસ્તાઓનો વિકાસ, વહાણ ચલાવવા માટે પાણીના માર્ગોનો ઉપયોગ, દરિયા કિનારાનો વિકાસ અને બગીચાઓ, પાર્કો તથા ઇમારતો બાંધીને મનીલાને સુંદર બનાવવાનો સમાવેશ થતો હતો. [૧૬]

    આયોજિત ઇમારતોમાં એક સરકારી કેન્દ્રનો પણ સમાવેશ હતો, જે આખા વોલેસ મેદાન પર બનવાનું હતું - રિઝાલ પાર્કથી લઈને હાલના ટાફ્ટ એવન્યુ સુધી. ફિલિપાઇન્સની રાજધાનીનો આ વિસ્તાર ટાફ્ટ એવન્યુના છેડેથી સમુદ્ર તરફ લંબાવાનો હતો. સરકારી વિભાગો અને કચેરીઓની ઇમારતો સાથે, તે એક ચોરસ આકારનું કેન્દ્ર બનાવવાનું હતું, જેની વચ્ચે એક તળાવ અને છેડે જોસ રિઝાલનું સ્મારક બાંધવાનું હતું.[૧૭] લુનેટા વિસ્તારમાં બર્નહામે જે સરકારી કેન્દ્રની કલ્પના કરી હતી, તેમાંથી બીજા વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું ત્યાં સુધીમાં માત્ર ત્રણ ઇમારતો જ પૂરી થઈ હતી - વિધાનસભા ભવન અને નાણા તથા કૃષિ વિભાગની ઇમારતો.

    મનીલા શહેર લુઝોન ટાપુના પશ્ચિમ કિનારે, મનીલા ખાડીના પૂર્વ કિનારા પર આવેલું છે, જે મુખ્ય એશિયા ખંડથી લગભગ ૧૩૦૦ કિલોમીટર દૂર છે.[૧૮] મનીલા જે સુરક્ષિત બંદર પાસે વસેલું છે, તે એશિયાના શ્રેષ્ઠ બંદરોમાંનું એક ગણાય છે.[૧૯] પેસિગ નદી શહેરની વચ્ચોવચમાંથી વહે છે અને તેને ઉત્તર અને દક્ષિણ બે ભાગમાં વહેંચે છે.[૨૦] શહેરના મધ્યભાગના વિકસિત વિસ્તારોની સામાન્ય ઊંચાઈ કુદરતી જમીનની સપાટીની સાથે લગભગ સરખી છે, જેમાં સામાન્ય રીતે માત્ર થોડો જ ફરક જોવા મળે છે.[૨૧]

    આ શહેરમાં ૧૬ વહીવટી જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે. છ રાજકીય જિલ્લાઓ ફિલિપાઇન્સની સંસદ(કોંગ્રેસ)માં પ્રતિનિધિત્વ અને શહેર પરિષદના સભ્યોની ચૂંટણીના હેતુ માટે છે.

    અર્થતંત્ર

    [ફેરફાર કરો]

    મનીલા વેપાર, બેંકિંગ અને નાણાકીય સેવાઓ, છૂટક વેચાણ, પરિવહન, પર્યટન, રિયલ એસ્ટેટ, નવા અને પરંપરાગત મીડિયા, જાહેરાત, કાનૂની સેવાઓ, હિસાબ-કિતાબ, વીમા, થિયેટર, ફેશન અને કલા જેવા અનેક ક્ષેત્રોનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. શહેરમાં આશરે ૬૦૦૦૦ કંપનીઓ અને સંસ્થાઓ કામ કરે છે.[૨૨] ૨૦૨૪માં મનીલા ફિલિપાઇન્સનું ચોથું સૌથી મોટું આર્થિક કેન્દ્ર છે, જે દેશના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં ૪.૭% યોગદાન આપે છે, જે કુલ ₱૧.૦૪ ટ્રિલિયન જેટલું થાય છે.[૨૩]

    ૨૦૧૮માં ગ્લોબલાઇઝેશન એન્ડ વર્લ્ડ સિટીઝ રિસર્ચ નેટવર્કે મનીલાને "આલ્ફા-" વૈશ્વિક શહેર તરીકે સૂચિબદ્ધ કર્યું,[૨૪] અને તેને વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક કામગીરીમાં સાતમા અને પ્રાદેશિક રીતે બીજા ક્રમે રાખ્યું.[૨૫] જ્યારે ગ્લોબલ ફાઇનાન્સિયલ સેન્ટર્સ ઇન્ડેક્સ મુજબ મનીલા વિશ્વમાં ૭૯મા ક્રમે છે.[૨૬] મનીલા વિશ્વનું બીજું સૌથી વધુ કુદરતી આપત્તિગ્રસ્ત શહેર પણ છે,[૨૭] છતાં તે દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના સૌથી ઝડપથી વિકાસશીલ શહેરોમાં પણ છે.[૨૮]

    મનીલા બંદર ફિલિપાઇન્સનું સૌથી મોટું દરિયાઈ બંદર છે અને દેશમાં માલસામાન લાવવા-લઈ જવા માટેનો મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગ છે. ફિલિપાઇન પોર્ટ્સ ઓથોરિટી દેશના તમામ બંદરોના સંચાલન અને વ્યવસ્થાપનની દેખરેખ રાખે છે.[૨૯]

    1. ↑ ઢાંચો:Langx, IPA: [luŋˈsod nɐŋ maɪˈniː.lɐʔ]

    સંદર્ભ

    [ફેરફાર કરો]
    1. ↑ "Manila". City Government of Manila.
    2. ↑ The original form as used by José Rizal in El filibusterismo.
    3. ↑ Pecson & Rebanal, J. & M. "2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President".
    4. ↑ ઢાંચો:Cite PH act
    5. ↑ "Annual Audit Report: City of Manila" (PDF). Commission on Audit. 2014. મૂળ માંથી November 4, 2016 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ November 4, 2016. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
    6. ↑ China and the Birth of Globalization in the 16th Century, by Dennis O. Flynn and Arturo Giráldez
    7. ↑ Frank, Andre G. (1998). ReOrient: Global Economy in the Asian Age. Berkeley: University of California Press. pp. 131. ISBN 9780520214743.
    8. 1 2 Baumgartner, Joseph (March 1975). "Manila – Maynilad or Maynila?". Philippine Quarterly of Culture and Society. 3 (1): 52–54. JSTOR 29791188.
    9. ↑ Thomas, Hugh (August 11, 2015). World Without End: Spain, Philip II, and the First Global Empire (અંગ્રેજીમાં). Random House Publishing Group. ISBN 978-0-8129-9812-2. મેળવેલ March 28, 2022. {{cite book}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
    10. ↑ Mijares, Armand Salvador B
    11. ↑ Wakan Sansai Zue, Pages 202-216
    12. ↑ Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines By Wang Zhenping Page 256.
    13. ↑ Lopez, V.B. (April 1, 1974). "Culture Contact and Ethnogenesis in Mindoro up to the End of the Spanish Rule". The Asian Center. 12 (1): 3 – Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia દ્વારા. {{cite journal}}: Check date values in: |date= (મદદ)
    14. ↑ The text of the amended version published by General Otis is quoted in its entirety in José Roca de Togores y Saravia; Remigio Garcia; National Historical Institute (Philippines) (2003), Blockade and siege of Manila, National Historical Institute, pp. 148–150, ISBN 978-971-538-167-3, https://books.google.com/books?id=lhZ3AAAAMAAJ See also s:Letter from E.S. Otis to the inhabitants of the Philippine Islands, January 4, 1899.
    15. ↑ Moore 1921, p. 162.
    16. ↑ Moore 1921, p. 162B.
    17. ↑ Torres, Cristina Evangelista (2010). The Americanization of Manila, 1898-1921 (અંગ્રેજીમાં). UP Press. p. 169. ISBN 978-971-542-613-8.
    18. ↑ "Geography of Manila". HowStuffWorks. મૂળ માંથી February 2, 2014 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ March 4, 2014. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
    19. ↑ "Environment – Manila". City-Data. મેળવેલ February 26, 2017. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
    20. ↑ "An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area" (PDF). Philippine Institute of Volcanology and Seismology. November 14, 2013. મૂળ (PDF) માંથી June 24, 2016 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ May 16, 2016. {{cite web}}: Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (મદદ)
    21. ↑ Guidelines for Settlement Planning In Areas Prone To Flood Disasters (અંગ્રેજીમાં). UN-HABITAT. p. 77. ISBN 978-92-1-131296-6. મેળવેલ August 21, 2022. {{cite book}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
    22. ↑ Macapagal, Tony (February 8, 2017). "Manila dads hail fast CTO service". The Standard. મૂળ માંથી February 11, 2017 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ February 10, 2017. {{cite news}}: Check date values in: |access-date=, |date=, and |archive-date= (મદદ)
    23. ↑ "Institutionalizing the Provincial Product Accounts: PSA Releases the 2024 Economic Performance of 82 Provinces and 33 Highly Urbanized Cities". Philippine Statistics Authority. September 25, 2025. મેળવેલ September 27, 2025. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
    24. ↑ "GaWC – The World According to GaWC 2018". www.lboro.ac.uk. મૂળ માંથી August 10, 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ February 28, 2020. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
    25. ↑ "Brookings – Global Metro Monitor 2018". www.brookings.edu. November 30, 2001. મેળવેલ April 6, 2020. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
    26. ↑ "The Global Financial Centres Index 27" (PDF). Long Finance. March 2020. મેળવેલ April 5, 2020. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (મદદ)
    27. ↑ Lozada, Bong (March 27, 2014). "Metro Manila is world's second riskiest capital to live in–poll". Philippine Daily Inquirer. મેળવેલ April 9, 2014. {{cite news}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
    28. ↑ "Global Metro Monitor". Brookings Institution. January 22, 2015. મેળવેલ April 12, 2017. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |date= (મદદ)
    29. ↑ "International Container Terminal Services Inc". Philippine Stock Exchange. મૂળ માંથી February 29, 2008 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ October 22, 2008. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= and |archive-date= (મદદ)
    30. Rolfe, R.A. (1886) On the flora of Philippine Islands and its probable derivation. The Journal of the Linnean Society - Botany 21: 285.
    31. Ray, John; Camel, Georg Joseph; Tournefort, Joseph Pitton de (1686). Historia plantarum : species hactenus editas aliasque insuper multas noviter inventas & descriptas complectens. ખંડ  3 ([Large paper issue] આવૃત્તિ). Londini: Typis Mariæ Clark, prostant apud Henricum Faithorne [etc.] p. 86.
    "https://gu.wikipedia.org/w/index.php?title=મનિલા&oldid=894260" થી મેળવેલ