મેનકા

મેનકા
વિશ્વામિત્રને લોભાવતી મેનકા, રાજા રવિ વર્માનું પેઇન્ટિંગ
જોડાણો	અપ્સરા
રહેઠાણ	સ્વર્ગ
વ્યક્તિગત માહિતી
બાળકો	વિશ્વામિત્ર દ્વારા શકુંતલા વિશ્વવસુથી પ્રમદ્વારા

મેનકા (સંસ્કૃત: मेनका) એ હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં અપ્સરા છે.

દંતકથા

મનકાનો જન્મ દેવો અને અસુરો દ્વારા સમુદ્ર મંથન દરમિયાન થયો હતો. તેઓ ત્રણેય વિશ્વમાં સૌથી વધુ મંત્રમુગ્ધ કરી દે તેવી અપ્સરા (સ્વર્ગીય નંદિનીઓ) પૈકીની એક હતી, જેની પાસે તેજ બુદ્ધિ અને જન્મજાત પ્રતિભા હતી, પરંતુ તેણીની એક પરિવાર ઇચ્છતી હતી.

મેનકા, વિશ્વામિત્રને તેમની પુત્રી શકુંતલાને દેખાડે છે

વિશ્વામિત્ર એક પ્રમુખ હિન્દુ ઋષિ હતા, જેમણે પોતાની શક્તિઓથી દેવોને ડરાવ્યા હતા. દેવોના રાજા ઇન્દ્રએ આ રીતે મેનકાને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર મોકલી હતી જેથી તેમને (વિશ્વામિત્રને) ભ્રમિત કરી શકાય અને તેમનું ધ્યાન ભંગ કરી શકાય. મેનકાએ સફળતાપૂર્વક વિશ્વામિત્રની વિષય ઈચ્છાઓ અને જુસ્સાને ઉશ્કેર્યો, અને તેમનું ધ્યાન ભંગ કર્યું. જો કે, તેણી પોતે જ તેમના પ્રેમમાં પડી ગઈ હતી અને તેમને ત્યાં એક બાળકીનો જન્મ થયો હતો, જે પાછળથી કણ્વ ઋષિના આશ્રમમાં ઉછરી હતી અને શકુંતલા તરીકે જાણીતી બની હતી. પાછળથી શકુંતલા રાજા દુષ્યંતના પ્રેમમાં પડી અને તેણે ભરત નામના બાળકને જન્મ આપ્યો, જેણે હિન્દુ પરંપરામાં દેશને પોતાનું નામ આપ્યું.

જ્યારે વિશ્વમિત્રને ખ્યાલ આવ્યો કે તેઓ ઇન્દ્ર દ્વારા છેતરાયા છે, ત્યારે તેઓ ક્રોધિત થઈ ગયા. પરંતુ તેણે માત્ર મેનકાને શ્રાપ આપ્યો હતો કે તેણી તેમનાથી કાયમ માટે અલગ થઈ જાય. જોકે તેઓ પોતે પણ તેણીને પ્રેમ કરતા હતા અને જાણતા હતા કે તેણીએ તેમના પ્રત્યેના બધા જ કપટી ઇરાદાઓ ગુમાવી દીધા છે.

મહાભારતના પૌલોમા પર્વમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મેનકાને ગાંધર્વ વિશ્વવસુ દ્વારા એક પુત્રી હતી. બાળકને જન્મ આપતાં તેને શરમ આવતી હતી, તેથી તેણે તેને ઋષિ સ્થુળકેશના આશ્રમની સામે છોડી દીધી. ઋષિએ બાળકને દત્તક લીધું અને તેનું નામ પ્રમદ્વારા રાખ્યું, જેણે પાછળથી ભૃગુના વંશજ રુરુ સાથે લગ્ન કર્યા.