શેવાળ

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
Moss
Temporal range: Carboniferous[૧] – recent
"Muscinae" from Ernst Haeckel's Kunstformen der Natur, 1904
વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ
Kingdom: Plantae
Division: Bryophyta
Schimp.
Classes [૨]

શેવાળો નાના, નાજુક છોડ હોય છે, જે સામાન્ય રીતે 1-10 સેન્ટિમીટર (0.4–4 ઈંચ) સુધીના લાંબા હોય છે. તેમ છતાં કેટલીક પ્રજાતિઓ વધારે મોટી હોય છે. તેઓ સામાન્ય રીતે ભીનાશ અથવા છાંયાવાળી જગ્યાએ ઝાડી કે જાજમની જેમ એકબીજાની સાથે વિકસે છે. તેમને ફૂલો કે બીજ હોતા નથી. અને તેમના સમાન્ય પાંદડાઓ નાજુક પાતળી શાખાઓને ઢાંકે છે. પણ કેટલાક સમયે શેવાળ બીજકણ કેપ્સૂલોના રૂપમાં ઉત્પાદન કરે છે જે પાતળા સાંઠા પરની માથે ચાંચની જેમ કેપ્સૂલને નભાવી રાખે તેવુ જોવાઈ શકે છે.

તેઓ બ્રયોફ્યટા માં શેવાળ વર્ગીકરણની લગભગ 12000 પ્રજાતિઓ છે.[૨] બ્રયોફ્યટા વિભાજનમાં ફક્ત શેવાળો જ અગાઉથી સામેલ નથી, પરંતુ લિવર્વર્ટ અને હોર્નવોર્ટ પણ સામેલ છે. બ્રયોફ્યટીસના આ બંને અન્ય સમૂહોને હવે હંમેશા તેમના પોતાના વિભાગોમાં રાખવામાં આવે છે.

શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ[ફેરફાર કરો]

વર્ણન[ફેરફાર કરો]

વનસ્પતિશાસ્ત્રની રીતે શેવાળો બ્રાયોફાઈટ્સ અથવા નલિકારહિત છોડ છે. તેમના બહુ કોષોના બનેલા ર્હિઝોઈડ્સ દ્વારા દેખીતી રીતે લિવર્વોર્ટ (મર્ચન્ટીઓફ્ટા અથવા હેપ્ટીકે)ની જેમ સરખા લાગતા હોવાને કારણે તેમને પ્રખ્યાત કરી શકાયા છે. તમામ શેવાળો અને તમામ લિવર્વર્ટસ માટે અન્ય મતભેદો સાર્વત્રિક નથી, પરંતુ સ્પષ્ટ રૂપે ભેદભાવ “દાંડી“ અને “પાંદડા“ માટે છે, ઉંડાણમાં લટકવાની અથવા વૃતખંડીય પાંદડાઓની ખામી છે, અને પાંદડાઓની ત્રણ પંક્તિઓની ગોઠવણનો અભાવ જેવા તમામ મુદ્દાઓ બતાવે છે કે છોડ એક શેવાળ હોય છે.

આ ઉપરાંત એક નાડીતંત્રની ઉણપવાળુ શેવાળ એક ગેમેટોફ્યાટે - વર્ચસ્વવાળુ જીવન ચક્ર ધરાવે છે, એટલે કે, છોડના કોષો તેમના જીવન ચક્રના અધિકાંશ અગુણિત હોય છે સ્પોરોફ્યેટ્સ (એટલે કે, દ્વિગુણિત શરીર) અલ્પજીવી અને ગેમેટોફ્યાટ પર નિર્ભર રહે છે. મોટા ભાગના “ઉચ્ચ“ છોડ અને મોટા ભાગના પ્રાણીઓ દ્વારા પ્રદર્શિત જાતથી આ વિપરીત હોય છે. બીજ છોડમાં, દાખલા તરીકે અગુણિત વંશની પેઢી પુષ્પપરાગ અને બીજાંડ દ્વારા પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે વખતે દ્વિગુણિત વંશની પેઢી સુપરિચિત ફાલેલા છોડ હોય છે.

જીવન ચક્ર[ફેરફાર કરો]

મોટા ભાગના છોડની જાતિઓ પાસે ગુણસૂત્રોમાં તેમની વનસ્પતિના કોષોના બે જુથ હોય છે. જેમને દ્રિગુણિત કહેવાય છે, એટલે કે દરેક ગુણસૂત્રને એક સાથી હોય છે, જે તે જ અથવા તેના જેવો જ આનુવંશિક માહિતીનો સમાવેશ કરે છે. તેનાથી વિપરીત, શેવાળ અને બીજા બ્રાયોફાઈટ્સને ગુણસૂત્રોનોનો ફ્કત એક જ જૂથ હોય છે. અને તેથી તે અગુણિત હોય છે. (એટલે કે, દરેક ગુણસૂત્ર કક્ષની અંદર એક અનન્ય પ્રતિકૃતિમાં કોષો મોજુદ હોય છે.) જ્યારે તેઓ જોડકાં ગુણસૂત્રના બમણાં જુથ બનાવે છે તે અવધિમાં શેવાળ જીવન ચક્ર હોય છે, પરંતુ આ ફક્ત સ્પોરોફ્યેટ તબક્કા દરમિયાન જ સંભવ હોય છે.

એક લાક્ષણિક શેવાળનું જીવન ચક્ર (પોલ્યટ્રિકમ કોમ્યૂન)

એક શેવાળના જીવનની શરૂઆત અગુણિત બીજકણથી થાય છે. એક શેવાળના જીવનની શરૂઆત અગુણિત બીજકણથી થાય છે. બીજકણ અંકૂર ફૂટીને એક પ્રોટોનેમાટાની ઊપજ કરે છે (બહુવચન (પીએલ) પ્રોટોનેમાટા), જે કાં તો દોરાના સમૂહ જેવો તંતુ હોય છે અથવા એક જન હોય છે. (સમાન અને થલ્લુસ જેવું). શેવાળ પ્રટોનેમાટા સામાન્ય રીતે એક પતળુ લીલું જટા જેવું ગુંચળા જેવું લાગે છે, અને ભીની જમીન, ઝાડની છાલ, પથ્થર, કાંકરેટ અથવા લગભગ અન્ય કોઈ પણ વાજબી રીતે સ્થિર સપાટી પર વિકસી શકે છે. એક શેવાળના જીવનમાં આ એક અસ્થાયી તબક્કો હોય છે, પંરતુ ગેમેટોફોરથી પ્રોટોનેમા વિકસે છે (“પરિપક્વ બીજકોષ-વાહક”) કે જે સંરચનાની દ્રષ્ટિએ દાંડીઓ અને પાંદડાઓમાં વિભિન્નીકૃત છે. પ્રોટોનેમાટાની એક એકલી ચટાઈ કેટલાય ગેમેટોફોર અંકૂરનો વિકાસ કરે છે, પરિણામસ્વરૂપ શેવાળોની એક ઝાડી બને છે.

ગેમેટોફોરના છેડામાંથી દાંડી અથવા શાખાઓ શેવાળોના યૌન અંગોનો વિકાસ કરે છે. માદા અંગો એર્ચેગોનિઆ તરીકે જાણીતા છે. (એકવચન .એર્ચેગોનિયમ) અને પેરિચેટમ તરીકે જાણીતા સંશોધિત પાંદડાના સમૂહ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે (બહુવચન, પેરિચેટા). એર્ચેગોનિઆ એક ખુલ્લી ડોક (વેન્ટેર) સાથે નાની બાટલી આકારના કોષોના ઝુંડ નીચે હોય છે, જ્યાં નર શુક્રજંતુઓ તરે છે. નર અંગો એન્થેરિડિઆ તરીકે જાણીતા છે (એકવચન . એન્થેરિડિયમ). અને પેરિગોનિયમ તરીકે જાણીતા સંશોધિત પાંદડાઓ દ્વારા સંગલ્ન હોય છે (બહુવચન . પેરિગુનિઆ). કેટલાક શેવાળોમાં આસપાસના પાંદડાઓ એક છાંટા મારતા વાટકા આકારના હોય છે, જે શુક્રજંતુને વાટકા અંદર લાવી પાડોશના સાંઠા પર પાણીના બિંદુઓ પાડી છંટકાવો દ્વારા અનુમતિ આપે છે.

શેવાળો કાં તો એકલિંગી (બીજ છોડોમાં એકલિંગાશ્રયી(ડાયોશિયસ) સાથે તુલના) અથવા દ્વિલિંગી કરી શકાય છે (ઉભયલિંગાશ્રયી સાથે તુલના). ડાયોસિઅસ શેવાળોમાં, નર અને માદા યૌન અંગો ભિન્ન ગેમેટોફ્યેટ છોડ પર વહન કરે છે. મોનોસિઅસમાં (જે ઓટોસિઅસ પણ કહેવાય છે) શેવાળના બંને અંગો એક જ છોડ પર વહન કરે છે. પાણીની હાજરીમાં, એન્થરાઈડિયાથી શુક્રજંતુ તરીને અર્ચેગોનિઆ કરવા માટે ફલિત હોય છે, એક દ્વિગુણિત સ્પોરોફિયેટના ઉત્પાદન માટે તે આગેવાન હોય છે. શેવાળોના શુક્રજંતુઓ બિફ્લગ્લેટ હોય છે, એટલે કે, તેઓ બે ફ્લગ્લૈ હોય છે જે આગળ ધકેલવામાં મદદ કરે છે. કારણ કે પાણી વગર ફલન થઈ શકતું નથી, શુક્રજંતુ અર્ચેગોનિયમ કરવા માટે તરવુ જરૂરી છે. ફલનના બાદ, અપરિપક્વ સ્પોરોફ્યેટ પોતાની રીતે અર્ચોગોનિઅલત વેન્ટરને બહાર ધક્કો મારે છે. તે સ્પોરોફયેટનેપરિપક્વ કરવા લગભગ એકાદ વર્ષના અડધાથી ત્રિમાહી જેટલો સમય લે છે. સ્પોરોફ્યેટ શરીર એક લાંબા સાંઠાનું બનેલું હોય છે, જેને એક નાનો વાળ કહેવામાં આવે છે, અને ઓપેરક્યુલમ તરીકે જાણીતી એક ટોપીથી ઠંકાયેલી એક કેપ્સૂલનું બનેલું હોય છે. કેપ્સૂલ અને ઓપેરક્યુલમ એક અગુણિત ક્લેયપ્ટ્રા દ્રારા આવરણ ચડાવેલામાં ફેરવાય છે, જે અર્ચેગોનિઅલ વેન્ટેરના અવશેષો છે. જ્યારે કેપ્સૂલ પરિપક્વ હોય છે ત્યારે સામાન્ય રીતે ક્લેયપ્ટ્રા બંધ થઈ જાય છે. કેપ્સૂલની અંદર બીજકણ ઉત્પાદક કોશિકાઓ પસાર થઈને અર્ધસૂત્રિવિભાજનથી અગુણિત બીજકણનો આકાર આપે છે, જેની પર ત્યાં ફરી તે રૂપમાં ચક્ર શરૂ થઈ શકે છે. કેપ્સૂલનું મોઢું સામાન્ય રીતે પેરિસ્ટોસ તરીકે બોલાતા દાંતના એક સમૂહના વર્તુળથી ઘેરાયેલું હોય છે. કેટલાક શેવાળોમાં તેની ગેરહાજરી હોઈ શકે છે.

કેટલાક શેવાળોમાં, દાખલા તરીકે ઉલોટા સાયલન્ટ , ગેમૈ તરીકે બોલાવાતી લીલી વનસ્પિતિના જેવી રચના પાંદડાઓ અથવા શાખાઓ પર ઊપજ કરે છે, જે ફલન ચક્રના માધ્યમથી જવાની જરૂરિયાત વગર દૂર તોડીને અને નવા સયંત્રોને આકાર આપી શકે છે. અજાતિય પ્રજનનનો એક આ અર્થ છે, અને આનુવંશિક સમાન એકમો ક્લોનલ વસ્તીના સંગઠનું નેતૃત્વ કરી શકે છે.

વર્ગીકરણ[ફેરફાર કરો]

પરંપરાગત રીતે, શેવાળ બ્ર્યાઓફ્યેટા (બ્ર્યાયોફ્યેટીસ) વિભાગમાં લિવર્વર્ટ અને હોર્નવોર્ટેસ સાથે સંગઠનકૃત છે, અંદર જ્યાં શેવાળો મુસી વર્ગને ઉભો કરે છે. બ્ર્યાઓફ્યેટાની આ વ્યખ્યા છે, તેમ છતાં, પેરાફ્યાલેટિક અને હવે ત્રણ વિભાગોમાં વિભાજીત થઈ જાય છે. એક આવી પ્રણાલીમાં, ડિવિઝન બ્ર્યાઓફ્યેટા સંપૂર્ણપણે શેવાળોમાં સામેલ થાય છે.

હવે બ્ર્યાઓફ્યેટા નામે ઓળખીતા શેવાળો એક વ્યક્તિગત વિભાજન રૂપમાં વર્ગીકૃત કરે છે, અને આઠ વર્ગોમાં વિભાજીત થાય છે.

બ્ર્યોફ્યટા વિભાગ
ટકકિઓપ્સિડ વર્ગ
સ્ફગ્નોપ્સિડા વર્ગ
એન્ડ્રેઓપ્સિડા વર્ગ
એન્ડ્રેઓબ્ર્યોપ્સિડા વર્ગ
ઔડિપોડિઓપ્સિડાવર્ગ
પોલ્ય્ટ્રીકોપ્સિડાવર્ગ
ટેટ્રાફિડોપ્સિડાવર્ગ
બ્ર્યોપ્સિડા વર્ગ


liverworts






hornworts



vascular plants



Bryophyta

Takakiopsida



Sphagnopsida




Andreaeopsida



Andreaeobryopsida




Oedipodiopsida




Tetraphidopsida



Polytrichopsida



Bryopsida









બ્ર્યોફ્યટાની રચના અનેફ્યલોજેનીવર્તમાન છે.[૨][૩]


અલેઘેની નેશલન ફોરેસ્ટ, પેન્ન્સ્લવેનિઆ, યુ.એસ.એ (USA)માં શેવાળ.

છથી આંઠ વર્ગોમાંથી ફક્ત એક અથવા બે જાતિ સામેલ હોય છે. પોલ્યટ્રીકોપ્સિડામાં 23 જાતિનો પણ સમાવેશ થાય છે, અને વૈવિધ્ય શેવાળો સાથે આ વર્ગની સંબંધિત શેવાળ પ્રજાતિની 95 ટકાની બહુમતિ પણ બ્ર્યોપ્સિડામાં સામેલ હોય છે.

સ્પાગ્નોપ્સિડા જે કહોવાયેલા ભાગ-શેવાળો હોય છે તે બે જીવંત જાતિ અબ્યુકાનાનિઆ અને સ્ફોગ્નુમ નો સમાવેશ કરે છે, સાથો સાથ ટેક્સા જીવાષ્મનો પણ સમાવેશ કરે છે. તેમ છતાં, અછડતી જાતિસ્ફાગ્નુમ એક વિવિધ, વ્યાપક, અને આર્થિક રીતે એક મહત્વપૂર્ણ છે. આ વિશાળ શેવાળો કહોવાયેલી વનસ્પતિના કાદવમાં વ્યાપક તેજાબી કળણના રૂપમાં હોય છે. સ્ફોગ્નુમ ના પાંદડાઓ વિશાળ મૃત કોષો અને વૈકલ્પિક સાથે જીવંત કૃત્રિમછાયાચિત્રના કોષો હોય છે. સ્ફોગ્નુમના પાંદડાઓ વિશાળ મૃત કોષો જીવંત કૃત્રિમછાયાચિત્રના કોષોના વિકલ્પ સાથે હોય છે. મૃત કોષો પાણી સંગ્રહ કરવામાં મદદ કરે છે. એક તરફ આ વિશિષ્ટ લક્ષણ, અદ્વિતીય શાખાઓ બનાવે છે, થાલોસ (સપાટ અને વિસ્તીર્ણ) પ્રોટોનેમા, અને અન્ય શેવાળોથી સ્ફોટક રીતે ભાંગીને વેરવિખેર સ્થળોમાં અલગ અલગ કરે છે.

બિસેરિએટ (કોષોની બે પંક્તિઓ) હ્રિઝોઈડ્સ દ્વારા એન્ડ્રેઓપ્સિડા અને એન્ડ્રઓડ્રયોપ્સિડા પ્રસિદ્ધ છે, મલ્ટીસેરિએટ (કોષોની ઘણી પંક્તિઓ) પ્રોટોનેમા, અને સ્પોરેન્ગિઅમ કે જે ઉભી લંબાઈને સમાંતર પંક્તિઓની સાથે વિભાજન કરે છે. મોટા ભાગના શેવાળો મથાળેથી ખુલ્લા હોય છે.

પોલ્યટ્રીકોપ્સિડાને સમાંતર લેમેલ્લાના સમૂહ સાથેના પાંદડા હોય છે કે જે એક ગરમ સિંક પર પાંખ જેવા લાગતા ક્રોરોપ્લાસ્ટવાળા કોષોનો ખુલ્લો લટકતો ભાગ હોય છે. આ સંશ્ર્લેષણોને બહાર લઈ જવા અને આંશિક રૂપે ઘેરેલી વાયુ વિનિમય સપાટીઓ દ્વારા ભીનાશથી બચાવી રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. અન્ય શેવાળોમાં તેમના વિકાસ અને શરીરરચનાની અન્ય બાબતોમાંથી પણ પોલ્યટ્રીકોપ્સિડા અલગ હોય છે, અને આ પણ મોટાભાગના અન્ય શેવાળો કરતા વિશાળ બની શકે છે. દાખલા સાથે,પોલ્યટ્રીકમ જૂથ 40 સેન્ટિમીટર (14 ઈન્ચ)થી ઉપર તકીયાની ગોઠવણ કરી શકે છે. સૌથી ઊંચો શેવાળ પ્રદેશ જે પોલ્યટ્રીકિડેનો એક સભ્ય છે તે સંભાવ્ય પણે ન્યુઝીલેન્ડ મૂળના એક પ્રદેશ ડાવસોનિઆ સુપર્બા છે અને ઓસ્ટ્રેલિયાના કેટલાક ભાગો છે.

તેઓ સંવહની છોડોના એકદમ નજીકના સંબંધીઓ લાગે છે.

લાલ શેવાલ કેપ્સૂલો, યોર્કશિર ડાલેસ ખરાબાની જમીનનો એક શિયાળાના મૂળનું

ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

શેવાળના જીવાષ્મ રેકોર્ડ છૂટાંછવાયેલા છે, કારણ કે તેમના પડ નાજૂક અને ભંગુર પ્રકૃતિના હોય છે. નિશ્ચિતરૂપે શેવાળ જીવાષ્મ એન્ટાર્કટિકા અને રશિયાના પેર્મિઅન જેવા પહેલાના રૂપમાંથી પાછા મેળવી શકાયા છે. અને એક મામલે કાર્બોનિફેરસ શેવાળોને આગળ પડતા મુક્યા છે.[૪] તેની આગળ પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે,સિલુરિઅનમાંથી આવતા ભૂંગળી જેવા જીવાષ્મ કલ્યપ્ટ્રા શેવાળના નરમ પડેલા અવશેષો છે.[૫]

વસવાટ[ફેરફાર કરો]

એક ઠંડા કિનારા જંગલોમાં ડેન્સે શેવાળ વસાહતો
એક ખડક પર શેવાળનું એક નિકટ છાયાચિત્ર
સામાન્ય શેવાળ ટોર્ટુલા ભીંતના જુવાન સ્ફોરોફ્યટે (દિવાલ સ્ક્રૂ-શેવાળ)
શેવાળમાં ઢંકાયેલી પ્રતિધારણ દિવાલ
ચિત્ર:Michiganmosspatch.jpg
શેવાળની એક નાની ઝાડી.

શેવાળો મુખ્યત્વે ઓછા પ્રકાશ અને ભીનાશવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. શેવાળો જંગલવાળા વિસ્તારો અને પ્રવાહોના કિનારે બધે મળી આવે છે. શેવાળો ભીના શહેરી રસ્તાઓમાં ફરસબંધ પથ્થરોની વચ્ચે તિરાડોમાં પણ મળી આવે છે. કેટલાક પ્રકારની શેવાળ શહેરી પરિસ્થિતિઓને અનુકૂળ હોય છે અને ફક્ત શહેરમાં જ જોવા મળે છે. કેટલીક પ્રજાતિઓ સંપૂર્ણપણે પાણીમાં કે પાણી નજીક હોય છે, જેવી કેફોન્ટીનાલિસ એન્ટીપ્યરેટિકા અને અન્ય જેવી કે કાદવોમાં રહેતી સ્ફગ્નુમ , જે કળણો અને ખુબ જ ધીમી ગતિએ ચાલતા પાણીપ્રવાહોમાં જોવા મળે છે. આવી જલીય અથવા અર્ધ જલીય શેવાળો જમીન પરની શેવાળોમાં દેખાતી સામાન્ય પહોંચની લંબાઈઓને પણ વટાવી શકે છે. દાખલા તરીકે સ્ફાગ્નુમ પ્રજાતિઓમાં વ્યક્તિગત છોડો સહજ 20-30 સેન્ટિમીટર (8-12 ઈન્ચ) અથવા વધારે લાંબાઈના હોય છે.

શેવાળો જ્યાં પણ હોય છે તેમને તેમના નાના આકાર અને કોશમંડળના પાતળાપણાને કારણે જીવતા રહેવા, ત્વચાની ઉપણ (પાણીના નુકશાનને રોકવા માટે મીણ જેવું આવરણ), અને સંપૂર્ણ પરાગાધાન કરવા દ્રવ્યરૂપ પાણીની જરૂરિયાત માટે ભીનાશ જરૂરી છે. કેટલાક શેવાળો ભેજરહીત કરીને જીવતા રહી શકે છે, અને પુન:જલીકરણના થોડા કલાકોની અંદર જીવન પર ફરી આવી શકે છે.

ઉત્તરી અક્ષાંશોમાં, અન્ય બાજુઓ કરતા વૃક્ષો અને ખડકોની ઉત્તર બાજુએ સામાન્ય રીતે સરેરાશ વધુ શેવાળો હશે. (તેમ છતાં દક્ષિણ બાજુ ઉપસી આવેલા ખડકો અજ્ઞાત નથી). વૃક્ષોની સૂર્ય તરફની દિશા પર પ્રજનન માટે પર્યાપ્ત પાણીની ઊણપના કારણે આ માની લેવાયેલું છે. વિષુવવૃતના દક્ષિણ પાછળનું સાચું છે. ઊંડા જંગલમાં જ્યાં સૂર્યપ્રકાશ પ્રવેશ કરતો નથી ત્યાં શેવાળો ઝાડના થડની બધી બાજુઓ પર સમાનરૂપે સારી રીતે ઉછરે છે.(સંદર્ભ આપો)

વાવેતર[ફેરફાર કરો]

શેવાળને ઘાસચારા લોનમાં એક નિંદામણ માની લેવાયું છે, પરંતુ જાપાનની બાગાયત પ્રવત્તિ દ્વારા દ્રષ્ટાંતરૂપ બનાવવા તેને સૌંદર્યશાસ્ત્રના સિદ્ધાંતો હેઠળ ઉછેર કરવા માટે ઈરાદાપૂર્વક પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યું છે. જૂના મંદિર બગીચામાં શેવાળો એક જંગલ દ્રશ્ય જેવી હરિયાળી કરી શકે છે. જંગલ દ્રશ્ય. શેવાળ એક બગીચા દ્રશ્ય માટે શાંત, આયુ અને શાંતિની ભાવનાઓને જોડવા લાગી છે. ખેતીના નિયમો વ્યાપક રૂપે સ્થાપિત થયા નથી. એક પાણી પ્રતિધારક થેલીમાં જંગલમાંથી પ્રત્યાર્પિત નમૂનાઓનો કેટલેક અંશે શેવાળ સંગ્રહનો અનેક દાખલાઓમાં ઉપયોગ શરૂ થઈ રહ્યો છે. તેમ છતાં, શેવાળની વિશિષ્ટ પ્રજાતિઓને હવામાંથી મળતા રક્ષણ, પ્રકાશ, ભેજ વગેરે જેવા તેમના પ્રાકૃતિક સ્થળો સાથેના તેમના અદ્વિતિય સંયોજનોને દૂર રાખવા અત્યંત મુશ્કેલ હોઈ શકે છે.

બીજકણમાંથી શેવાળ વૃદ્ધિ પણ ઓછા પ્રમાણમાં નિયંત્રિત છે. શેવાળ બીજકણો સતત વરસાદમાં ઉજાગર સપાટીઓ પર પડી જાય છે, એ સપાટીઓ જે શેવાળની એક નિશ્ચિત પ્રજાતિઓ માટે અતિથ્યશીલ રહેશે, હવા અને વરસાદથી એકાદ થોડા વર્ષોના ઉઘાડ દરમિયાન એ શેવાળો દ્વારા લાક્ષણિકરૂપે કોલોનિઝ્ડ બને છે. છીદ્રોવાળા, ભેજ રાખવાની વૃત્તિવાળા જેવા કે ઈંટ, લાકડું અને કેટલાક બરછટ કાંકરેટ મિશ્રણ જે શેવાળ માટે અતિથ્યશીલ સામગ્રી છે. સપાટીઓ પણ તેજાબી ઘનતત્વો સાથે તૈયાર કરી શકે છે. જેમાં છાશ, દહી, મૂત્ર, અને શેવાળ નમૂનાઓના ધીમા શુદ્ધ મિશ્રણો, પાણી અને એરિકાકેઓસ ખાતરનો સમાવેશ થાય છે.

શેવાળ વૃદ્ધિ અવરોધ[ફેરફાર કરો]

શેવાળ વૃદ્ધિ પદ્ધતિઓની એક સંખ્યા દ્વારા નિષિદ્ધ કરી શકાય છે:

  • પાણીના મધ્યમથીજલ નિકાસી અથવા સીધા આવેદન બદલાવોની ઉપલબ્ધતાને ઘટાડવું
  • સીધો સૂર્યપ્રકાશ વધારવાથી.
  • ઘાસજેવા સ્પર્ધાત્મક છોડો માટે ઉપલ્બધ સંસાધનો અને સંખ્યામાં વધારો કરવાથી.
  • ચૂનાના લાગુ પાડ્યાની સાથે જમીન પીએચpH વધારી

ભારે આવજા અથવા હાથે કરેલી ખલેલ શેવાળ આધાર સાથે એક પંજેટી પણ શેવાળના વિકાસને અટકાવશે.

આ ઘટકદ્રવ્ય લાક્ષણિક રીતે વાણિજ્યિક શેવાળો નિયંત્રણ ઉત્પાદો અને ખાતરો ઉત્પાદોની પ્રસ્તુતતા સમાસિતલોહયુક્ત સલ્ફેટ અથવા લોહયુક્ત એમોનિયમ સલ્ફેટશેવાળને મારી નાખશે, આ ઘટકદ્રવ્યો વાણિજ્યિક શેવાળ નિયંત્રણ ઉત્પાદો અને ખાતરોમાં લાક્ષણિક રીતે હોય છે. ઘાસ જેવા કેટલાક હરીફ છોડો માટે સલ્ફરઅનેલોઢું આવશ્યક પોષક તત્વો છે. જો પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ થઈને તેમના વિકાસને બદલે નહીં તો વિનાશક શેવાળો પુન:વૃદ્ધિને રોકશે નહીં.[૬]

મોસેરિ[ફેરફાર કરો]

19મી સદીના પહેલાના સયમમાં શેવાળ વસુલાત માટે એક નશ્વર તુક્કાએ ઘણાં બ્રિટીશ અને અમેરિકાના બગીચાઓમાં મોસેરિઝના પ્રસ્થાપન માટે નેતૃત્વ કર્યું. મોસેરી સામાન્ય રીતે સ્લેટેડ લાકડાની બહાર, એક સપાટ છાપરા સાથે, ઉત્તર દિશા તરફ ખુલ્લુ હોય તે રીતે નિર્માણ કરે છે(છાંયડો ટકાવી રાખવા). શેવાળના નમૂનાઓ લાકડાની ચીપની વચ્ચે તિરાડોમાં સ્થાપિત હોય છે. સમગ્ર મોસેરિ પછી વિકાસ ટકાવી રાખવા નિયમિત રૂપે સહેજ ભીનું કરતું રહેશે.

વાણિજ્યિક ઉપયોગ[ફેરફાર કરો]

જંગલમાંથી એકત્રિ શેવાળોમાં ત્યાં એક પર્યાપ્ત બજાર છે. મુખ્યત્વે ઘર સજાવટ માટે અને ફુલ વેચાણના વેપારમાં અખંડિત શેવાળ ઉપયોગી છે. અછડતી જાતિ સ્ફેગ્નમ માં બગડી ગયેલા શેવાળ પણ કહોવાયેલી વનસ્પતિના પ્રમુખ અંગભૂત ઘટક છે, જ્યાં તે ખાણ માટે એક ઈંધણ તરીકે, બાગકામ જમીનમાં ઉમેરાતી એક વસ્તુ તરીકે, અને સ્કોચ વિસ્કીના ઉત્પાદનમાં ધુમ્રપાન મલ્ટમાં ઉપગોય થાય છે.

સ્ફગ્નુમ શેવાળ, સામાન્ય રીતે ક્રિસ્ટટમ અને સબનિટેન્સ પ્રજાતિઓ છે. એક છોડના વિકાસના માધ્યમ તરીકે ધરુવાડીઓ અને બાગકામમાં બહાર સુકવેલા અને વિકાસ થતો હોય તેમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. શેવાળ પીટની કાપણીની પ્રસ્થાપિત રીત સાથે પીટ શેવાળની કાપણી સાથે ગુંચવાશે નહીં.

લીલ(પીટ મોસ) ની પુનઃવૃદ્ધિને અવકાશ રહે તેવી ટકાઉક્ષમ રીતે તેની લણણી(ખેતી) તેમ જ વ્યવસ્થાપન કરી શકાય છે, પણ તે સિવાય મોસ પીટ ની લણણી એ સામાન્ય રીતે પર્યાવરણને નોંધપાત્ર હાનિ પહોંચાડતી હોવાનું માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં લીલને એવી રીતે કાપી નાખવામાં આવે છે જેમાં તેની પાછા વિકસવાની નહિવત્ અથવા કોઈ જ શક્યતા રહેતી નથી.

બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં, સૈનિકોના ઘા પર પ્રાથમિક ચિકિત્સા અને મલમપટ્ટીની જેમ સ્ફેગ્નુમ શેવાળોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. કેમ કે આ શેવાળો અત્યાધિક શોષક હોય છે, અને થોડા અંશે જીવાણુવિરોધી ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેની ઉચ્ચ શોષકતાના કારણે કેટલાક લોકોએ પહેલા તેનો એક બાળોતિયા જેમ ઉપયોગ કર્યો.(સંદર્ભ આપો)યુ.કે. (UK)ના ગામડામાં, ફોન્ટિનોલિસ એન્ટિપ્યરેટિકા નો પરંપરાગતરૂપે આગ ઓલવવા માટે ઉપયોગ કરાયો, તે ધીમી ગતીએ ચાલતી નદીઓ અને પ્રસ્થાપિત જથ્થામાં મળી આવે છે, અને શેવાળ પાણીના મોટા જથ્થાને રોકી શકે છે. જેથી જ્વાળાઓ ઓલવવા મદદ કરે છે. આ ઐતિહાસિક ઉપયોગ તેના નિશ્ચિતલેટિન/ગ્રીક નામમાં પરિવર્તિત થયો. લગભગ તેનો અર્થ “આગ વિરુદ્ધ“ છે.

ફિનલેન્ડમાં દુકાળો દમરિયાન પીટ શેવાળોનો બ્રેડ બનાવવા ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. હતો.(સંદર્ભ આપો)

મેક્સિકોમાં શેવાળનો એક ક્રિસમસ સજાવટની જેમ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.


સાયસ્કોસમિટ્રેલ્લા પેટન્સ નોજીવ પ્રૌદ્યોગિકીમાં તેજીથી ઉપયોગ કરાયો. એવાં શેવાળ જનીન તત્વોની ઓળખાણ જે પાક સુધાર અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે અસરકર્તા હોય [૭] અને રાલ્ફ રેસ્કી અને તેના સહકાર્યકરો દ્વારા વિકસીત, શેવાળ જીવપ્રતિક્રિયાકારક(બાયોરિએક્ટર)માં જટિલ જીવઔષધનિર્માણ(બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ)ને લગતા સુરક્ષિત ઉત્પાદન એ તેનાં જાણીતાં ઉદાહરણો છે[૮].

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

  • એબ્ર્યોફ્યટે
  • લિકેન
  • એડિબલ શેવાળ

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. Gensel, Patricia G. (1999). "Bryophytes". In Singer, Ronald. Encyclopedia of Paleontology. Fitzroy Dearborn. pp. 197–204. ISBN 1884964966.
  2. ૨.૦ ૨.૧ ૨.૨ Goffinet, Bernard; William R. Buck (2004). "Systematics of the Bryophyta (Mosses): From molecules to a revised classification". Monographs in Systematic Botany. Molecular Systematics of Bryophytes (Missouri Botanical Garden Press) 98: 205–239. ISBN 1-930723-38-5.
  3. બુક,વિલિયમ આર. એન્ડ બેર્નાર્ડ ગોફિનેટ. (2000). "મોર્ફોલોજી અને શેવાળોનું વર્ગીકરણ", પાનાં 71-123 બ્રાયોફાઈટે બાયોલૉજી માં , એ.જોનાથન શૉ અને બર્નાર્ડ ગોફિનેટ(સંપા.). (કેમ્બ્રિઝ : કેબ્રિઝ યુનિવર્સિટી પ્રેસ). આઇએસબીએન 0-521-66097-1
  4. Thomas, B.A. (1972). "A probable moss from the Lower Carboniferous of the Forest of Dean, Gloucestershire". Annals of Botany 36 (1): 155–161. ISSN 1095-8290.
  5. Kodner, R. B.; Graham, L. E. (2001). "High-temperature, acid-hydrolyzed remains of Polytrichum (Musci, Polytrichaceae) resemble enigmatic Silurian-Devonian tubular microfossils". American Journal of Botany 88 (3): 462–466. doi:10.2307/2657111. JSTOR 2657111. PMID 11250824. http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/88/3/462.
  6. Steve Whitcher, Master Gardener (1996). "Moss Control in Lawns" (Web). Gardening in Western Washington. Washington State University. Retrieved 2007-02-10. 
  7. રાલ્ફ રેસ્કી અને વોલ્ફગ્નગ ફ્રનક (2005): શેવાળ(સાસ્કોમિટ્રેલ્લા પેટન્સ(Physcomitrella patens)) કાર્યાત્મક જીનોમિક્સ(genomics) - પાક ઉત્પાદક છોડો અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે સૂચિતાર્થ સાથેની જનિન શોધ અને ઓજાર વિકાસ. ફંકસ્નલ જીનોસિક અને પ્રોટેઓમિક4, 48-57માં વિવરણ.
  8. એવા એલ. ડેકર અને રાલ્ફ રેસ્કી (2007): સુધારેલા જીવઔષણધિ નિર્માણ(બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ)ને લગતા શેવાળ જીવ પ્રતિક્રિયાકારકો(બાયોરિએક્ટર્સ) બનાવવા અત્યારે જીવપ્રૌદ્યોગિકીમાં અભિપ્રાય 18, 393-398

બાહ્ય લિંક્સ[ફેરફાર કરો]

ઢાંચો:Plant classification