જાપાનનો ઇતિહાસ

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

જાપાનના ઇતિહાસમાં જાપાનનાં દ્વીપો તથા જાપાનના લોકોના ઇતિહાસનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં જાપાનના પ્રાચીન ઇતિહાસથી માંડીને રાષ્ટ્ર તરીકેનો ઇતિહાસ આવે છે. ઈસ. પૂર્વે ૧૨,૦૦૦માં થયેલા છેલ્લા હિમયુગ પછી જાપાની દ્વીપસમૂહની સમૃદ્ધ પર્યાવરણ વ્યવસ્થાને લીધે માનવ વિકાસ અને વસવાટ શક્ય થયા. જાપાનમાંથી મળી આવેલું સૌથી પહેલું કુંભારકામ જોમોન્ કાળમાં બનેલું હતુ. જાપાન વિષેની સૌથી પહેલી લેખિત નોંધ ઇ.સ. પહેલી સદીના ચોવીસ ઇતિહાસો માંથી મળેલી સંક્ષિપ્ત માહિતીમાં મળે છે. જાપાનને સાંસ્કૃતિક અને પ્રાદેશિક રીતે પ્રભાવિત કરનારા દેશોમાં ચીન મુખ્ય છે.[૧]

જાપાનમાં સૌથી પહેલા સ્થાયી પાટનગરની સ્થાપના નારામાં ઇ.સ. ૭૧૦માં થઇ, જે આગળ ચાલીને બૌદ્ધ કલા, ધર્મ અને સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર બન્યું. વર્તમાન રાજવી પરિવારનો ઇ.સ. ૭૦૦માં ઉદ્ભવ થયો, પણ ઇ.સ. ૧૮૬૮ સુધી (કેટલાક અપવાદોને બાદ કરતા) સમાજમાં તેઓની ઉચ્ચ પ્રતિષ્ઠા હોવા છતા થોડી જ સત્તા હતી. ઇ.સ. ૧૫૫૦ પછી રાજકીય સત્તા સેંકડો સ્થાનિક એકમોમાં વિભાજિત થઈ. તે બધા "ડોમેન"નું નિયંત્રણ સ્થાનિક "દાઇમ્યો" (સ્વામી, જાપાની: 大名) કરતા. દરેક દાઇમ્યો પાસે પોતાના સામુરાઈ (જાપાની: 侍)ની સેના રહેતી. તોકુગાવા ઇએયાસુ ઇ.સ. ૧૬૦૦માં સત્તામાં આવ્યા અને તેમણે ત્યારપછી પોતાના સમર્થકોને જમીન આપી, અને પોતાની "બાફુકુ" (સામન્તી સરકાર)ની એદો (હાલના ટોક્યો)માં સ્થાપના કરી. "તોકુગાવા યુગ" સમૃદ્ધ અને શાંતિપૂર્ણ રહ્યો અને તે ગાળા દરમ્યાન જાપાને ખ્રિસ્તી મિશનોને સમાપ્ત કર્યા અને બહારની દુનિયાથી લગભગ સમ્પૂર્ણપણે સંપર્ક કાપી નાખ્યો.

ઇ.સ. ૧૮૬૦ના દાયકામાં મેઇજી યુગ શરુ થયો અને નવા રાષ્ટ્રીય નેતાઓ પદ્ધતિસર સામંતવાદનો અંત લાવ્યા. તેઓએ આખી દુનિયાથી અલગ પડી ગયેલા એક ટાપુ દેશને પશ્ચિમના મોડેલ પર આધારિત મહાસત્તા બનાવી. લોકશાહીનું સર્જન કરવું ઘણું અઘરું હતું, કેમ કે જાપાનની શક્તિશાળી સેના તે સમયે અર્ધ-સ્વતંત્ર હતી અને સામાન્ય નાગરિકોની વાત નામંજૂર કરી દેતી - ઇ.સ. ૧૯૨૦-૩૦ ના દાયકા દરમ્યાન તો તે નાગરિકોને મારી પણ નાખતી. જાપાનના લશ્કરે ઇ.સ. ૧૯૩૧થી ચીનમાં પ્રવેશ કરવાની શરુઆત કરી અને ઇ.સ. ૧૯૩૭માં ચીન સામે જાહેર યુદ્ધનું એલાન કર્યું. જાપાને ચીનના સમગ્ર દરિયાકાંઠા તથા મુખ્ય શહેરો પર કબ્જો મેળવી લીધો અને કઠપૂતળી શાસન સ્થાપિત કર્યું, તેમ છતાં ચીનને પરાસ્ત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું. ડીસેમ્બર ૧૯૪૧માં પર્લ હાર્બર પરના હુમલાને કારણે તે અમેરિકા અને તેના મિત્ર દેશો સામે યુદ્ધમાં મુકાઈ ગયું. ૧૯૪૨ના મધ્ય સુધી ઘણાં નૌકાયુદ્ધોમાં શ્રેણીબદ્ધ વિજય પામ્યા પછી જાપાનનું લશ્કર વધારે પડતું ખેંચાઈ ગયું અને તેનો ઔદ્યોગિક આધાર જોઈએ તેટલા પ્રમાણમાં વહાણ, શસ્ત્ર અને તેલ પૂરા ન પાડી શક્યું. પોતાના નૌકાદળના ડૂબવા અને મુખ્ય શહેરોનો હવાઈ હુમલાઓ દ્વારા વિનાશ થવા છતાં સમ્રાટ શોવાએ વળતી લડત આપી. પણ ઓગસ્ટ ૧૯૪૫માં બે અણુ બોમ્બ અને સોવીએટના આક્રમણે જાપાનને શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે મજબૂર કરી દીધું.

ઇ.સ. ૧૯૫૨ સુધી જાપાન અમેરિકાના કબ્જા હેઠળ રહ્યું. ૧૯૫૫ પછી જાપાનનો ખુબ જ ઝડપથી આર્થિક વિકાસ થયો અને તે આખી દુનિયામાં અગ્રણી બની ગયું, ખાસ કરીને ઇજનેરી, ઓટોમોબાઇલ અને ઈલેક્ટ્રોનિક ક્ષેત્રમાં. ઇ.સ. ૧૯૯૦ પછી આર્થિક નિષ્ક્રિયતા જાપાન માટે ચિંતાનું મુખ્ય કારણ રહી છે. વર્ષ ૨૦૧૧માં થયેલા ભુકંપ અને ત્યારપછીના સુનામીના લીધે ભારે આર્થિક અવ્યવસ્થા થઇ અને અણુશક્તિનું નુકસાન થયું.

જાપાનનો પૂર્વ-ઈતિહાસ[ફેરફાર કરો]

પાષાણ યુગ[ફેરફાર કરો]

જોમોન કાળ પહેલાની, ઈ.પૂ.૩૦,૦૦૦, પથ્થરની કૂહાડીઓ, હિનાતાબાયાશી બી નામક પુરાતત્વીય સ્થળેથી મળેલી.

જાપાનના પાષાણ યુગમાં છેક ઇસ. પૂર્વે ૫૦,૦૦૦થી લઈને ઇ.પૂ. ૧૨,૦૦૦ની આજુબાજુ છેલ્લા હિમયુગના અંત સુધીનો લાંબો કાળ આવે છે. ઇ.પૂ ૩૮,૦૦૦થી પણ જુના મળી આવેલા અવશેષોને સામાન્ય રીતે પુરાતત્વજ્ઞો સ્વીકારતા નથી, જેથી મોટાભાગના ઇતિહાસકારો માને છે કે જાપાનમાં પાષાણયુગની શરૂઆત ૪૦,૦૦૦ વર્ષ પછી થઇ હતી.[૨]

જાપાની દ્વીપસમૂહ ઇ.પૂ. ૧૧,૦૦૦ની આજુબાજુ એશિયાની મુખ્યભુમીથી અલગ પડી જવાનો હતો. શિનિચિ ફુજીમુરા નામના એક શીખાઉ સંશોધક દ્વારા મોટી શોધનો દાવો પોકળ હોવાનો જાહેર ખુલાસો થયા પછી,[૩] ફુજીમુરા અને તેના સહયોગીઓ દ્વારા નોંધાયેલા પહેલા અને મધ્ય પાષાણ યુગના પુરાવા સંપૂર્ણ પુનઃ તપાસ બાદ ફગાવી દેવામાં આવ્યા.

બનાવટી શોધના ખુલાસા પછી થયેલી ચર્ચાઓને કારણે હવે ફક્ત થોડા (ફુજીમુરા છોડીને) પછીના પાષાણ યુગના પુરાવા જ સારી રીતે સ્થાપિત થયેલા ગણી શકાય.

પ્રાચીન જાપાન[ફેરફાર કરો]

જોમોન્ કાળ[ફેરફાર કરો]

મધ્ય જોમોન્ કાળનું પાત્ર (ઈ.પૂ. ૩૦૦૦-૨૦૦૦

જોમોન્ કાળ લગભગ ૧૪,૦૦૦ થી ૩૦૦ બી.સી સુધી ચાલ્યો. સંસ્કૃતિ અને સ્થિર વસવાટના સૌથી પહેલા ચિન્હો ૧૪,૦૦૦ બી.સી ની આજુબાજુ જોમોન્ સંસ્કૃતિ ના રૂપમાં પ્રકટ થયા, જેમાં મેસોલિથિક થી નીઓલિથિક અર્ધ-બેઠાડુ શિકારી-ભેગુ કરનારની જીવનશૈલી, ખાડાઓમાં નિવાસ અને કૃષિના અવિકસિત સ્વરૂપ સમાવિષ્ટ હતા. વણવું તે સમયે હજી અજ્ઞાત હતું અને કપડા મોટાભાગે પશુઓની રુવાંટીથી બનતા. જોમોન્ કાળના લોકોએ માટીના વાસણ બનાવવાની શરુઆત કરી, જે ભીની માટીને વીંટાયેલા અને સીધા દોરડાં અને લાકડીઓ દ્વારા દબાવીને બનાવેલી પેટર્નથી સુશોભિત હતા. જાપાનમાંથી હજી પણ કુમ્ભારકામના દાખલા ખંજર, જેડ, શંખથી બનેલા દાંતિયા અને બીજી ઘણી ઘરેલું ચીજવસ્તુઓ સાથે મળી આવે છે જે રેડિયો-કાર્બન ડેટિંગ પ્રમાણે ૧૧મી સદી બી.સી જેટલા જુના છે.[૪]

તાજેતરમાં ૧૯૯૮માં ઓદાઇ યામામોતો ૧ સ્થળથી ૧૪,૫૦૦ બી.સી (૧૬,૫૦૦ બી.પી ની આજુબાજુ) ના એક જ પાત્ર ના ઘણા બધા ટુક્ડાઓ મળી આવ્યા; આ હાલ જાપાન નું જુનામાં જુનું જ્ઞાત કુંભારકામ છે.[૫][૬][૭] આના સિવાય, ફુકુઇ ગુફામાંથી (૧૨૫૦૦ ± ૩૫૦ બી.પી) અને ૧૨૫૦૦ ± ૫૦૦ બી.પી ( કામાકી અને સેરિઝાવા ૧૯૬૭), શિકોકુ માં કામીકુરોઇવા રોક આશ્રય ૧૨ માંથી ૧૬૫ ± ૩૫૦ વર્ષ બી.પી જેટલા રેડિયોકાર્બન માપનું કાર્બનયુક્ત પદાર્થ પણ જુની શોધોમાં સામેલ છે, જોકે ચોક્કસ તારીખ વિવાદાસ્પદ છે.[૮]

પછીના જોમોન્ કાળના સમયના દોગૂ તરીકે જાણીતા ઝીણવટભર્યાં માટીના પૂતળાં મળી આવ્યા છે.

યાયોઇ કાળ[ફેરફાર કરો]

યાયોઇ કાળનું તાંબાનું દોતાકુ (Dōtaku), ઇ.સ ત્રીજી સદી

યાયોઇ કાળ લગભગ ૪૦૦ અથવા ૩૦૦ બી.સી થી ૨૫૦ એ.ડી સુધી ચાલ્યો. આ કાળ જોમોન્ કાળ પછી આવ્યો અને ઘણા ફેરફાર લાવ્યો. આ કાળનું નામ યાયોઇ નગર (જે ટોક્યો ના બુન્ક્યોનો એક ઉપભાગ છે) પરથી પડ્યું છે, જ્યાંથી પુરાતત્વીય તપાસનાં પગલે સૌથી પહેલા જાણીતા અવશેષો મળી આવ્યા.

યાયોઇ કાળની શરુઆત વણાટ, ચોખાની ખેતી અને કાંસ્યના નિર્માણ જેવી નવી પદ્ધતિઓ લઇ આવી. કાંસ્ય અને લોખંડનો પરિચય એક જ સાથે યાયોઇ કાળના જાપાનમાં થયા હોવાની સંભાવના છે. લોખંડ મોટાભાગે કૃષિ માટેના અને ઔદ્યોગિક સાધન બનાવવા માટે વપરાતુ, જ્યારે કાંસ્ય ધાર્મિક અને ઔપચારિક વિધિઓ માં વપરાતી શિલ્પકૃતિઓ બનાવવા માટે વપરાતુ. જાપાનમાં કાંસ્ય અને લોખંડના ઢળાઈકામની શરુઆત કાંઇક અંશે ૧૦૦ બી.સી સુધી થઇ ગઇ, પણ બન્ને ધાતુઓના કાચા માલ એશીયા ખંડથી આવ્યા. યાયોઇ કાળ એ સારા પાકની ખાતરી માટે શિંતો ધર્મનો ઊંજણીથી અને ભવિષ્યકથનથી પરિચય કરાવ્યો.[૯]

જાપાન વિષેની સૌથી પહેલી લેખિત નોંધ ૫૭ એ.ડી ની ચીનની "પછીના હાન્ ની ચોપડી" માં આ પ્રમાણે મળે છે:[૧૦] "લેલાંગ થી મહાસાગરની પેલી પારે 'વા' દેશના લોકો છે. એકસો થી પણ વધારે આદિજાતિઓના બનેલા, તેઓ આવે છે અને વારંવાર ખંડણી ચુકવે છે." ચોપડી માં એમ પણ નોંધ છે કે વા દેશના રાજા, સુઇશો એ હાન્ ના સમ્રાટ આન્ ને ભેંટમાં ગુલામો આપ્યા. ત્રીજી સદીમાં લખાયેલ સાંગુઓ ઝી માં એવી નોંધ છે કે તે દેશ કોઇક ૩૦ આદિજાતિઓ અથવા રાજ્યોનાં એકીકરણથી બન્યો અને યામાતાઇકોકુની હિમિકો નામની ઊંજણી નાખનાર રાણી તેના પર રાજ કરતી.

હાન્ અને વેઇ રાજવંશોના રાજ દરમ્યાન ક્યૂશૂની યાત્રા કરનાર ચીની મુસાફરોએ પોતાની નોંધમાં ઉમેર્યું છે કે ત્યાંના રહેવાસીઓ એવો દાવો કરતા કે તેઓ 'વૂ' ના એક મહાન સભાસદ (તાઇબો) ના વંશજ હતા.(સંદર્ભ આપો) તેઓ પૂર્વ-ચીની વૂ લોકો ના લક્ષણો પણ દર્શાવે છે, જેમ કે શરીર પર છૂંદણા કરવા, દાંત ખેંચવા, અને નાના બાળકોને તેડવાની પ્રથા. સાંગુઓ ઝી માં હાનિવા મૂર્તિઓ થી મળતા ભૌતિક વર્ણનો છે, જેમાં વીંટાયેલા વાળ રાખવાવાળા પુરુષો અને એક જ મોટો કપડાનો ટુક્ડો પહેરવાવાળી સ્ત્રીઓ નો સમાવેશ થાય છે.

ક્યૂશૂમાં આવેલ યોશિનોગારી સ્થળ યાયોઇ કાળનું સૌથી જાણીતું સ્થળ છે જે સાબિત કરે છે કે સેંકડો વર્ષો સુધી એક મોટી વસાહત એ તે વિસ્તારમાં વસવાટ કર્યો. પુરાતત્વીય ખોદકામ કરવાથી જાણવા મળ્યુ કે ત્યાંના સૌથી પ્રાચીન ભાગ ૪૦૦ બી.સી ની આજુબાજુના સમયના છે. એવું લાગે છે કે રહેવાસીઓ મુખ્યભૂમિ સાથે અવારનવાર સંદેશાવ્યવહાર કરતા અને વેપારી સંબંધ પણ રાખતા. આજે પણ, કોઇક પુનઃનિર્મિત ઇમારતો પુરાતત્વીય સ્થળ પરનાં પાર્કમાં ઉભી છે.[૧૧]

કોફુન્ કાળ[ફેરફાર કરો]

દાઇસેન્ર્યો, ઓસાકા, પાંચમી સદી

કોફુન્ કાળની શરુઆત ૨૫૦ એ.ડી. ની આજુબાજુ થઇ, અને એનું નામ તે સમયથી દેખાવાના શરુ થનારા મોટા સ્તૂપનાં આકારવાળા શબને દફનાવવા માટેના ટેકરાઓ પરથી પડ્યું.

કોફુન્ કાળ (જાપાનીમાં "કોફુન્-જિદાઇ") માં જાપાનમાં શક્તિશાળી લશ્કરી રાજ્યોની સ્થાપના થઇ, જેમાનું દરેક રાજ્ય શક્તિશાળી કુળો (ઝોકુ) ની આજુબાજુ કેન્દ્રિત હતું. ત્રીજી થી સાતમી સદી એ.ડી સુધી યામાતો અને કાવાચી પ્રાંતોમાં પ્રભાવશાળી યામાતો રાજ્યવ્યવસ્થાની સ્થાપના કેન્દ્રિત હતી, જેનાથી જાપાની શાહી વંશનો ઉદ્ભવ થયો. અને આમ, બીજા કુળોને દબાણ હેઠળ રાખીને અને વધારે ખેતીની જમીન પર કબ્જો મેળવીને, તેણે પશ્ચિમ જાપાન પર ભારે પ્રભાવ બનાવી રાખ્યો.

જાપાન એ શાહી ચીનને પાંચમી સદી એ.ડી થી ખંડણીઓ મોકલવાનું શરુ કર્યું. ચીનના ઇતિહાસની નોંધ મુજબ, રાજ્યવ્યવસ્થા વા કહેવાતી, અને તેના પાંચ રાજાઓની નોંધ થઇ. તેઓએ ચીની મોડેલ પર આધારિત કેન્દ્રીય વહીવટ અને શાહી સભાની સિસ્ટમ વિકસિત કરી, અને સમાજને વિવિધ વ્યવસાયિક ભાગોમાં આયોજિત કર્યું. આ કાળ દરમ્યાન, ચોથી સદીના અંતની આજુબાજુ, કોરિયાનાં ત્રણ રાજ્યો અને જાપાન વચ્ચેનાં સંબંધો ગાઢ બન્યાં.

શાસ્ત્રીય જાપાન[ફેરફાર કરો]

આસુકા કાળ[ફેરફાર કરો]

તાકામાત્સુઝુકા કબર ની દીવાલ પરનું ભીંત ચિત્ર , આસુકા, નારા, આઠમી સદી

આસુકા કાળ (ઇ.સ ૫૩૮ થી ૭૧૦) દરમ્યાન (પછી જાપાની તરીકે ઓળખાતી) યામાતો રાજ્યવ્યવસ્થા ધીરે-ધીરે તાઇકા સુધારણાઓ અને તાઇહો કોડ જેવા કાયદાઓની વ્યાખ્યા કરી, તેઓને અમલમાં મુક્તા એક સ્પષ્ટપણે કેન્દ્રિત રાજ્ય બની ગઈ.[૧૨] આ જ સમય દરમ્યાન, જાપાની લોકો એ કોરિયાના નૈઋત્ય કિનારા પર રહેવાવાળા પૈક્ચે અથવા બૈકજે લોકો સાથે મજબૂત આર્થિક સંબંધો બનાવ્યા. બૈકજે લોકો સાથેનાં સારા સંબંધોની શરૂઆત ઈ. સ ૩૯૧ માં થઇ જયારે નવા પ્રદેશોની શોધખોળ કરતા એક જાપાની દળ એ બૈક્જે રાજા અને લોકોની કોરિયા દ્વીપકલ્પના ઉત્તરીય ભાગમાં રહેવાવાળા તેઓના શત્રુઓ - કોગુરિયો લોકો - થી રક્ષા કરી.[૧૩] ચોથી સદીના દ્વીતીયાર્ધ પછી, કોરિયાના ત્રણ રાજ્યો માં પરસ્પર સહકાર અને સંઘર્ષના કાળ જોવા મળ્યાં. સમ્રાટ કોતોકુ ના શાસન દરમ્યાન, ગોગુર્યો, બૈક્જે and સિલ્લા રાજ્યોનાં દૂતો એ ઘણી વાર જાપાનની મુલાકાત લીધી.

જાપાનનો બૌદ્ધ ધર્મ થી પરિચય બૈક્જે લોકોએ કરાવ્યો, જેમને જાપાન એ સૈન્ય સહાય આપવાનું ચાલુ રાખ્યું.[૧૪] બૌદ્ધ ધર્મ પ્રચાર મોટાભાગે શાસક વર્ગો પોતાના હેતુઓ માટે કરતા.(સંદર્ભ આપો) તદનુસાર, પ્રારંભિક તબક્કાઓમાં, જાપાનની સામાન્ય પ્રજામાં બૌદ્ધ ધર્મ લોકપ્રિય ન હતો.[૧૫] જોકે, બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર વધવાથી મોટા કોફુનોમાં શબોને દફનાવવાની પ્રથાનો અંત આવ્યો.

રાજકુમાર શોતોકુ ઇ.સ ૫૯૪ માં સામ્રાજ્ઞી સુઇકોનાં કારભારી તરીકે સત્તામાં આવ્યા. મહારાણી સુઇકો ગત સમ્રાટ, સુજુન્ (ઇ.સ ૫૮૮-૫૯૩, જેમની ૫૯૩માં હત્યા કરવામાં આવી હતી) નાં ભત્રીજી હોવાથી ગાદી પર આવ્યા હતાં. તેમનાં લગન પહેલાનાં એક સમ્રાટ, બિદાત્સુ (ઇ.સ ૫૭૨-૫૮૫) જોળે પણ થયા હતા, પણ તેઓ સુપ્રસિદ્ધ માતૃપ્રધાન સમય પછીનાં જાપાનનાં સૌથી પહેલા મહિલા શાસક હતા.[૧૬]

સામ્રાજ્ઞી સુઇકોનાં કારભારી તરીકે, રાજકુમાર શોતોકુ એ જાપાનમાં બૌદ્ધ ધર્મ અને ચીની સંસ્કૃતિનાં ફેલાવા માટે પોતાનાં પ્રયાસો સમર્પિત કર્યા.[૧૬] તેઓ એ સત્તર-લેખનાં બંધારણની ઘોષણા કરીને શાંતિની સ્થાપના કરી. સત્તર-લેખનો બંધારણ એક કોન્ફ્યુશીયન-શૈલી દસ્તાવેજ હતી, જે સરકારી અધિકારીઓ અને સમ્રાટની પ્રજાથી અપેક્ષિત નૈતિકતા અને મૂલ્યો પર કેન્દ્રિત હતી. બૌદ્ધ ધર્મ પાછળથી જાપાની સંસ્કૃતિનો એક કાયમી ભાગ બન્યો.

ઇ.સ ૬૦૭ માં જાપાનથી એક દૂત દ્વારા ચીનને પત્ર મળ્યો જેમાં લખેલું હતું કે 'ઉગતા સૂરજનો દેશ (જાપાન) આથમતા સૂરજના દેશ (ચીન) ને પત્ર મોકલે છે'[૧૭] જેનાથી જાપાન ચીનની બરાબર હોવાનાં સંકેત મળવાથી ચીની સમ્રાટ રોષે ભરાઇ ગયા.[૧૮]

નારા કાળ[ફેરફાર કરો]

નારા નાં વિશાળ બુદ્ધ, ઇ.સ ૭૫૨

આઠમી સદીનો નારા કાળ એક શક્તિશાળી જાપાન રાજ્યના ઉદ્ભવનો સાક્ષી હોવાથી તે એક સુવર્ણ કાળ તરીકે ઓળખાય છે. ઇ.સ ૭૧૦ માં જાપાનની રાજધાની આસુકાથી નારા ખસેડાઇ ગઇ.[૧૯] હોલ (ઇ.સ ૧૯૬૬) ના તારણ પ્રમાણે "જાપાન પાંચમી સદીના ઉજિ ના એક નબળા સંઘ માંથી આઠમી સદી માં શાહી ચીનને ટક્કર આપે તેવા સામ્રાજ્યમાં પલ્ટાઇ ગયું હતું. રાજ્યના નવા સિદ્ધાંત અને સરકારની નવી સંરચના એ જાપાની સાર્વભૌમને એક નિરપેક્ષ શાસકની શૈલી અને સત્તાથી સહાયતા કરી."[૨૦] પારંપરિક, રાજકીય અને આર્થિક પદ્ધતિઓ હવે તાર્કિક રીતે સંરચિત પ્રક્રિયાઓ દ્વારા આયોજિત કરાતી જે કાયદેસર જુદા-જુદા કાર્યો અને વિધિઓની વ્યાખ્યા કરતી. જમીનનું સર્વેક્ષણ થતુ અને રાજ્ય સાથે નોંધણી થતી. એક શક્તિશાળી અને નવા ઉચ્ચતમ વર્ગનો જન્મ થયો. આ ઉચ્ચતમ વર્ગ રાજ્યનું શાસન કરતું અને કાર્યક્ષમ રીતે વસૂલ કરાયેલા કર તેને ટેકો આપતા. સરકાર એ કચેરીઓ, મંદિર, રસ્તા અને સિંચાઇ સિસ્ટમ જેવાં ઘણાં બાંધકામ કર્યાં. ગ્રામીણ વસ્તી વચ્ચે જમીન માલિકી ફેલાવવા માટે રચાયેલ જમીન હક અને કરની એક નવી પદ્ધતિ શરુ થઇ. આવી ફાળવણીઓ સામાન્યપણે લગભગ એક એકર જેટલી મોટી રહેતી. જોકે, તેઓ એકરના દસમાં ભાગ જેટલી નાની પણ હોય શકતી. તેમ છતાં, દર પાંચ વર્ષે જ્યારે વસ્તીગણતરી કરવામાં આવતી ત્યારે ગુલામો માટેની ફાળવણીઓની સમીક્ષા કરવામાં આવતી.[૨૧]

આ કાળ દરમ્યાન ઘણો સાંસ્કૃતિક વિકાસ થયો.[૧૯] ટૂંક સમયમાં, ચાર સદીઓ સુધી ચાલવાવાળા નારા કાળના લક્ષણ તરીકે પછી પ્રસિદ્ધ થનારી કેટલીક નવી અદ્ભુત અભિવ્યક્તિઓ બહાર આવી.[૨૨]

સામ્રાજ્ઞી ગેમ્મેઇ દ્વારા એક શાહી જાહેરનામા નાં પગલે, ઇ.સ ૭૧૦ માં હાલના નારામાં સ્થિત હેઇજો-ક્યો (હેઇજો મહેલ) ને પાટનગર બનાવવામાં આવ્યું. આ શહેરની સંરચના ચીની તાંગ રાજવંશ ની રાજધાની ચાંગાન્ (હાલ ઝિઆન્) પર આધારિત હતી.

નારા કાળ ની રાજનીતિક ગતિવિધિઓમાં જાપાની શાહી પરિવારના બૌદ્ધ પાદરીઓ સાથે,[૨૧] તથા તેઓના કારભારીઓ—ફુજીવારા કુળ—સાથેના સંઘર્ષનો સમાવેશ થાય છે. જાપાન એ પોતાના પરંપરાગત શત્રુઓ—કોરિયન દ્વીપકલ્પ અગ્નેય કિનારા પર રહેવાવાળા સિલ્લા લોકો —સાથે શાંતિપૂર્ણ સંબંધો માણ્યા. જાપાન એ ચીનના તાંગ રાજવંશ સાથે પણ ઔપચારિક સંબંધો બાંધ્યા.[૨૩]

ઇ.સ ૭૮૪ માં, બૌદ્ધ પાદરીઓથી છટકવા માટે રાજ્ધાની ફરીથી નાગાઓકા-ક્યો ખસેડાઇ ગઇ; અને ઇ.સ ૭૯૪ માં હેઇઆન્-ક્યો ખસેડાઇ, જે હાલનું ક્યોતો છે. તે પછી ઇ.સ ૧૮૬૮ સુધી પાટનગર ક્યોતો જ રહેવાનું હતુ.[૨૪] ક્યોતો નાં ધાર્મિક શહેરમાં, બૌદ્ધ ધર્મ અને શિંતો ધર્મમાંથી એક સમધર્મી સિસ્ટમ બનવાનું શરુ થયું.[૨૫]

જાપાનમાં ઐતિહાસિક લખાણ પ્રારંભિક આઠમી સદી માં કોજિકી (પ્રાચીન બાબતો ની નોંધ, ઇ.સ ૭૧૨) અને નિહોન્ શોકિ (જાપાનની ગાથાઓ, ઇ.સ ૭૨૦) જેવી મોટી નોંધોની રચનાથી પોતાના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહુંચ્યું. આ નોંધો જાપાનના શરુઆતના સમયનું દંતકથારૂપ વર્ણન આપે છે, જે આજના સમયમાં જાપાની પૌરાણિક કથાઓ તરીકે જાણીતી છે. આ નોંધોમાં રહેલી દંતકથાઓ અનુસાર, જાપાન ની સ્થાપના ઇ.પૂ ૬૬૦ માં વડીલોપાર્જિત સમ્રાટ જિમ્મુ દ્વારા થઇ હતી, જે શિંતો કુળદેવી આમાતેરાસુ (સુર્ય દેવી) નાં સગા વંશજ હતા. દંતકથાઓ એ નોંધ કરી કે જિમ્મુ એ સમ્રાટોની એક શ્રેણીની શરુઆત કરી જે આજ સુધી ચાલતી આવે છે. ઇતિહાસકારો એવી ધારણા કરે છે કે આ દંતકથાઓ કંઈક અંશે ઐતિહાસિક તથ્યોનું વર્ણન કરે છે, પણ હકીકતમાં ખરા અસ્તિત્વમાં સૌથી પહેલા સમ્રાટ ઓજિન્ હતા, જોકે તેઓના શાસનની તારીખ હજુ અનિશ્ચિત છે. નારા કાળથી લઇને છેક અત્યાર સુધી, અસલી રાજનીતિક સત્તા સમ્રાટના હાથમાં નથી રહી, પણ, જુદા-જુદા સમયે સભાના અમીર વર્ગ, લડાકૂ સરદારો, લશ્કર, અને, વધુ તાજેતરમાં, જાપાનના વડાપ્રધાનનાં હાથમાં રહી છે. ૪૫૦૦ કવિતાઓ ના સંગ્રહ, માન્યોશુ, નું સંકલન પણ આ કાળના અંતમાં ઇ.સ ૭૫૯ માં થયુ હતુ.

હેઇઆન્ કાળ[ફેરફાર કરો]

હેઇઆન્-ક્યો નો એક લઘુચિત્ર નમૂનો

ઇ.સ ૭૯૪ થી ૧૧૮૫ સુધી ચાલવાવાળો હેઇઆન્ કાળ શાસ્ત્રીય જાપાની ઇતિહાસનો છેલ્લો તબક્કો છે. તે જાપાની શાહી સભાનો ટોચ ગણવામાં આવે છે અને તેની કલા, કવિતઓ અને સાહિત્ય માટે જાણીતો છે. ૧૧મીં સદીના પ્રારંભમાં પ્રસિદ્ધ શાહી સેવિકા મુરાસાકી શિકિબુ એ જાપાનની (અને દુનિયાની) સૌથી જુની ટકી ગયેલી નવલકથા, "ગેંજીની કથા", લખી.[૨૬] જાપાની કવિતાઓનાં સંગ્રહોમાં જુનામાં જુનો એક સંગ્રહ, કોકિન્ વાકાશુ,[૨૭] આ કાળ દરમ્યાન સંકલિત થયો.

એશિયાની બીજી સંસ્કૃતીઓથી (સ્વદેશી લેખન પદ્ધતિ, કાના, અને બીજા કેટલાક કારણો ને લીધે) ઘણી ભિન્નતાઓ દેખાવા માંડી. તાંગ રાજવંશના પતન ના કારણે,[૨૮] ચીની પ્રભાવ પોતાની ટોચે પહોંચ્યો, અને છેવટે ઇ.સ ૮૩૮માં જાપાનના તાંગ ચીનમાં અંતિમ મિશન સાથે અંત પામ્યો, જોકે વેપાર પ્રવાસો અને બૌદ્ધ પવિત્ર યાત્રાઓ ચાલતી રહી.[૨૯]

ઇ.સ ૧૧૩૦ ની આજુબાજુના સમયનું પટચિત્ર, જે "ગેંજીની કથા" નાં "વાંસની નદી" નામના પાઠમાંથી એક દૃશ્યનું વર્ણન કરે છે

શાહી સભામાં રાજકીય સત્તા શક્તિશાળી ઉચ્ચતમ વર્ગો "(કુગે)"ના હાથમાં રહી, ખાસ કરીને ફુજીવારા કુળ, જે સેશ્શો અને કામ્પાકુ (શાહી કારભારીઓ) ના શીર્ષક સાથે રાજ કરતા. ફુજીવારા કુળ એ શાહી પરિવાર પર લગભગ સંપૂર્ણ અંકુશ મેળવી લિધો. જોકે, શાહી સભાને સલાહ આપવાવાળો ફુજીવારા કુળ શાહી વંશથી જ પોતાની સત્તા મેળવવામાં સંતુષ્ટ હતો. આનો અર્થ એમ હતો કે ફુજીવારા કુળની સત્તા ક્યારેય પણ કોઇ જોશીલો સમ્રાટ પડકારી શકતો હતો. શાહી સભા પર ઇ.સ ૮૫૮ થી લગભગ ૧૧૬૦ સુધીના વર્ચસ્વને લીધે આ કાળ "ફુજીવારા કાળ" તરીકે જાણાતો.[૩૦] ફુજીવારા કુળ એ શાહી પરિવાર સાથેની લગ્ન કડીઓના કારણે આ સ્વામિત્વ પામ્યું.[૩૧] ખરેખર, ફુજીવારા માતાઓ થી જન્મ પામેલા સમ્રાટોની સંખ્યાના લીધે, ફુજીવારા કુળની ઓળખ શાહી પરિવારના એટલા નજીકથી થવા માંડી, કે લોકોને શાહી પરિવારના "સીધા શાસન" અને ફુજીવારા કારભારીઓના શાસન વચ્ચે કોઇ અંતર જ ન દેખાતો.[૩૨] તદનુસાર, જ્યારે સરકાર સામેનો અસંતોષ હોગેન્ બળવો (ઇ.સ ૧૧૫૬-૧૧૫૮), હેઇજી બળવો (ઇ.સ ૧૧૬૦) અને ગેમ્પેઇ યુદ્ધ (ઇ.સ ૧૧૮૦-૧૧૮૫) માં પરિવર્તન પામ્યો, ત્યારે ફુજીવારા કારભારીઓ અને શાહી પરિવારને જવાબદાર ગણવામાં આવ્યા. ગેમ્પેઇ યુદ્ધનો અંત ઇ.સ ૧૧૮૫ માં દાન્-નો-ઉરાના નૌકાયુદ્ધ સાથે થયો જેમાં મિનામોતો કુળ એ તાઇરા કુળને હાર આપી. ઇ.સ ૧૧૯૨ માં મિનામોતો કુળના યોરિતોમો ને શાહી સભા તરફથી સરકારમાં ઘણાં ઉચ્ચ હોદ્દા આપવામા આવ્યા. આ હોદ્દાઓ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા અને યોરિતોમો સેઈ-તાઇ-શોગુન્ અથવા "શોગુન્" નો હોદ્દો પ્રાપ્ત કરવાવાળો સૌથી પહેલો માણસ બન્યો.[૩૩] યોરિતોમો એ તે પછી ફુજીવારા કુળને જાપાનના ઉત્તરમાં એક સૈન્ય અભિયાનમાં હરાવ્યા. આની સાથે કુજીવારા કાળ અને સરકાર પરના ફુજીવારા કુળના વર્ચસ્વનો અંત આવ્યો.

હેઇઆન્ કાળ એ ઘણાં સૈન્ય કુળો નો ઉદય જોયા. સૌથી શક્તિશાળી ચાર કુળોમાં મિનામોતો કુળ, તાઇરા કુળ, ફુજીવારા કુળ અને તાચિબાના કુળ આવે છે. બારમીં સદીનાં અંત તરફ, આ કુળો વચ્ચેની તકરારો હોગેન્ બળવા (ઇ.સ ૧૧૫૬-૧૧૫૮) જેવા આંતરયુદ્ધોમાં પરિણામી. હોગેન્ બળવાનું જાપાન માટે ખાસ મહત્વ હતું, કારણ કે તેણે જાપાનમાં સામંતવાદના વિકાસનાં પ્રારંભિક તબક્કાઓ માટેનો રસ્તો સાફ કર્યો.[૩૪] ઇ.સ ૧૧૬૦ નો હેઇજી બળવો પણ આ કાળ દરમ્યાન થયો[૩૫] અને તે પછી ગેમ્પેઇ યુદ્ધ થયું, જેનાથી શોગુન્ ના રાજકીય શાસન હેઠળ સામુરાઈ કુળો દ્વારા નેતૃત્વ કરાયેલ સમાજનો ઉદ્ભવ થયો—જાપાનમાં સામંતવાદની શરુઆત થઇ.

બ્યોદો-ઇન્ (ઇ.સ ૧૦૫૩) કુકાવતી બૌદ્ધ ધર્મ નું એક મંદિર છે. તેની યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સ ની યાદીમાં નોંધ થઇ હતી.

હેઇઆન્ કાળ દરમ્યાન બૌદ્ધ ધર્મના ફેલાવાની શરુઆત થઇ. જોકે, બૌદ્ધ ધર્મનું બે સંપ્રદાય વચ્ચે વિભાજન થઇ ગયું—તેન્દાઇ સંપ્રદાય જે સાઇચો (ઇ.સ ૭૬૭-૮૨૨) દ્વારા ચીનથી જાપાન લાવવામાં આવ્યું અને શિંગોન્ બૌદ્ધ સંપ્રદાય જેનો ચીનથી કૂકાઇ (ઇ.સ ૭૭૪-૮૩૫) દ્વારા લાવીને પરિચય કરાવાયો. એક બાજુ, તેન્દાઇ સંપ્રદાય બૌદ્ધ ધર્મનું મઠવાસી રૂપ હતું જેમાં પર્વતોની ટોચ પર એકાંતમાં મઠ સ્થાપિત કરવામાં આવતા,[૩૬] જ્યારે બીજી બાજુ બૌદ્ધ ધર્મનું શિંગોન્ સંસ્કરણ ઓછું દાર્શનિક, વધુ વ્યવહારુ અને વધારે લોકપ્રીય હતું.[૩૭] કુકાવતી બૌદ્ધ ધર્મ (જોદો-શૂ, જોદો શિન્શૂ) બૌદ્ધ ધર્મનું એક રૂપ હતું જે બંને તેન્દાઇ અને શિંગોન્ સંસ્કરણો કરતા સરળ હતું. તે જાપાનમાં ૧૧મીં સદીના ઉતરાર્ધમાં અવનતિ અને મુશ્કેલીના સમયે ઘણું પ્રચલિત થયું.[૩૮]

સામંતવાદી જાપાન (ઇ.સ. ૧૧૮૫-૧૫૭૩/૧૬૦૦)[ફેરફાર કરો]

ઇ.સ ૧૧૮૫ થી ૧૮૬૮ સુધી ચાલવાવાળા જાપાની ઇતિહાસના "સામંતી" કાળ દરમ્યાન શક્તિશાળી પ્રાદેશિક કુળો (દાઇમ્યો) નું પ્રભુત્વ તથા લડાકૂ સરદારો (શોગુન્) નું લશ્કરી શાસન રહ્યું. સમ્રાટ પણ પોતાની જગ્યાએ રહ્યાં, પણ કાયદાથી કેવળ નામનાં શાસક તરીકે, અને વેપારીઓની સત્તા નબળી હતી. આ કાળ સત્તાધીશ શોગુન્ ના કુટુંબના નામ પ્રમાણે અલગ-અલગ સમયગાળાઓમાં વિભાજિત છે.

કામાકુરા કાળ[ફેરફાર કરો]

ઇ.સ ૧૧૮૫ થી ૧૩૩૩ સુધી ચાલવાવાળો કામાકુરા કાળ કામાકુરા શોગુનો અને જાપાનની પ્રાચીન યુગમાંથી મધ્યકાલીન યુગ તરફની સંક્રાંતિને ચિહ્નિત કરે છે. ૭૦૦ વર્ષ લાંબા આ કાળ દરમ્યાન સમ્રાટ, શાહી સભા અને પારંપરિક કેન્દ્રીય સરકારને અકબંધ રાખવામાં આવ્યાં, પણ તેઓની સત્તા માત્ર ઔપચારિક કાર્યો સુધી સીમિત હતી. નાગરિક, લશ્કરી અને ન્યાયિક બાબતો બુશી (સામુરાઈ) વર્ગ દ્વારા નિયંત્રિત હતી, જેમાં સૌથી શક્તિશાળી હતો અસલ રાષ્ટ્રીય શાસક, શોગુન્. જાપાનમાં આ કાળ જુની શોએન્ વ્યવસ્થા કરતા વ્યાપક સૈન્યને વધુ મહત્વ આપવાના કારણે અલગ હતો.

ઇ.સ ૧૧૮૫માં, મિનામોતો કુળના યોરિતોમો અને તેના નાના ભાઇ યોશિત્સુને એ દાન્-નો-ઉરા ના નૌકાયુદ્ધમાં તાઇરા કુળને હરાવ્યા.[૩૯] દાન્-નો-ઉરા ન યુદ્ધના પરિણામનાં કારણે યોદ્ધા અથવા સામુરાઈ વર્ગનો વિકાસ થયો. જાપાનમાં ઉભા થતા બંધારણ પ્રમાણે, સામુરાઈ સમ્રાટને લશ્કરી સેવા આપવા અને સમ્રાટને વફાદાર રહેવા માટે ઋણી રહેતા. આની સામે, સામુરાઈ ને ખેડૂતોથી વફાદારી અને કામ કરાવવાની જરૂર પડતી, જે તેમની પાસેથી જમીન ભાડે લેતા અને તેઓની સેવા કરતા. ક્યારેક, સામુરાઈ એકબીજા સામે યુદ્ધ કરતા, જેનાથી સમાજમાં ભંગાણ પડતું. ઇ.સ ૧૧૯૨માં, યોરિતોમો સમ્રાટ દ્વારા સેઈ-તાઇ-શોગુન્ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો. શોગુન્ થી સમ્રાટ વતી સરકારનું રોજનું કામકાજ ચલાવવાની તથા સામુરાઈને નિયંત્રણમાં રાખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી. આ સમય દરમ્યાન શાહી સભા પોતાની રાજધાની ક્યોતો માં જ ભરાતી. ક્યોતોની પ્રજા બાકીનાં દેશની પ્રજા કરતા વધુ શુદ્ધ અને સંસ્કારી માનવામાં આવતી.[૪૦] જોકે, યોરિતોમો એ બાકુફુ નામના પોતાની સત્તાનો આધારની સ્થાપના દરિયા કિનારે આવેલા કામાકુરા ના શહેરમાં કરી. યોરિતોમો કામાકુરાથી શાસન કરવાવાળા શોગુનોની શ્રેણીમાં સૌથી પહેલા શોગુન્ બન્યાં. એટલા માટે, ઇ.સ ૧૧૮૫ થી ૧૩૩૪ સુધીનો કાળ કામાકુરા શોગુનો ના કાળ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો. કામાકુરા ના લશ્કરી અથવા સામુરાઈ પાટનગરનાં સમાજને અસભ્ય અને અજ્ઞાની માનવામાં આવતું.[૪૦] જોકે, યોરિતોમો પોતાની સરકારને ક્યોતોના અધિકારી તંત્રના વાંધાજનક પ્રભાવથી દૂર રાખવા ઇચ્છતા હતા, માટે તેઓ કામાકુરામાં જ રહ્યા. કામાકુરા ના શોગુનો એ ક્યોતોની અમલદારશાહી કરતા આ વધતા વર્ગનાં હિતોને પોતાનાં આધાર બનાવ્યાં. તદનુસાર, શોગુનો માટે રાજધાની તરીકે કામાકુરાની પસંદગી આ નવા યોદ્ધા વર્ગ માટે યોગ્ય હતી.

યોરિતોમોના લગ્ન હોજો કુળની હોજો માસાકો સાથે થયા, જે પોતે ક્યુજુત્સુ (ધનુષની કળા) અને કેંજુત્સુ (તલવારની કળા) ની સેન્સેઽ (શિક્ષક) હતી. તેણીએ યોરિતોમોને પ્રભુત્વ મેળવવામાં અને બાફુકુનું આયોજન કરવામાં ઘણી મદદ આપી. જોકે, યોરિતોમોની મૃત્યુ પછી, હોજો નામનો બીજો યોદ્ધા કુળ શિક્કેન્ (શોગુન્ ના કારભારીઓ) તરીકે સત્તામાં આવ્યો.

ઇ.સ ૧૨૮૧ માં મોંગોલ્ વહાણમાં ચઢતા જાપાની સામુરાઈ

આ સમયની બે આઘાતજનક ઘટનાઓ ઇ.સ ૧૨૭૪ અને ૧૨૮૧માં મોંગોલ્ લોકો દ્વારા જાપાન પર આક્રમણ હતી. મોટા મોંગોલ્ સૈન્ય એ ચઢિયાતી નૌકા ટેકનોલોજી અને હથિયાર સાથે ઇ.સ ૧૨૭૪ અને ૧૨૮૧ માં જાપાની દ્વીપો પર સંપૂર્ણ પાયે આક્રમણનો પ્રયાસ કર્યો. પણ, કામિકાઝે (જેનો જાપાનીમાં ભાષાંતર થાય છે દિવ્ય પવન) તરીકે જાણીતા એક પ્રચંડ વાવાઝોડાને મોંગોલ્ સૈન્યનો વિનાશ કરવાનો તથા જાપાનને બચાવવાનો શ્રેય અપાય છે.[૪૧] જાપાની લોકોના મોંગોલ્ સેનાને રોકવા છતાં, આક્રમણના પ્રયાસના લીધે ખરાબ સ્થાનિક અસર પડી, જેના કારણે કામાકુરા શોગુનોનો વિનાશ થયો. જાપાન પરના બીજા નિષ્ફળ આક્રમણના પ્રયાસ પછી બે દાયકાઓ સુધી જાપાની લોકોને એક ત્રીજા મોંગોલ્ પ્રયાસની બીક રહી. (ખરેખર, ઇ.સ ૧૨૯૪ માં કુબ્લાઇ ખાનની મૃત્યુ સુધી જાપાન ચેનના શ્વાસ ન લઇ શક્યું.) પરિણામે, શોગુન્ ને સામુરાઈ દ્વારા ભોગ વિલાસમાં વપરાતા નાણાંની સશસ્ત્ર દળોના વિકાસ માટે જરૂર પડી જેથી તેઓ અપેક્ષિત ત્રીજા મોંગોલ્ આક્રમણ માટે તૈયાર રહે. નાણાંના આ વિશાળ ખર્ચાની જાપાનના અર્થતંત્ર પર વિનાશક અસર પડી. કામાકુરાના શોગુનો કદાચ સતત લશ્કરી સજ્જ્તા અને તેના પરિણામસ્વરૂપ ખરાબ અર્થતંત્ર થવા છતાં ટકી જાત, જો તે એક માત્ર જ સમસ્યા હોત. પણ, ઇ.સ ૧૨૭૨ માં સમ્રાટ ગો-સાગા ની મૃત્યુ પર, શાહી કુટુંબમાં રાજગાદી મેળવવા માટે કડવો વિવાદ ઉભો થયો.

કેમ્મુ પુનઃસ્થાપન[ફેરફાર કરો]

ઇ.સ. ૧૩૩૩ માં, સમ્રાટ ગો-દાઇગો અને તેમનાં અનુયાયીઓ (આશિકાગા તાકાઉજી, નિત્તા યોશિસાદા અને કુસુનોકી માસાશિગે) એ કેમ્મુ પુનઃસ્થાપન તરીકે ઓળખાતા બળવામાં કામાકુરા શોગુનોને ખતમ કરી નાખ્યાં. સમ્રાટ ગો-દાઇગો ઇ.સ ૧૩૧૮ માં ગાદી પર આવ્યા હતાં. શરુઆતથી જ, ગો-દાઇગો એ સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે તેઓ ગાદી છોડીને "વિખુટા સમ્રાટ" નહોતા બનવાના અને તેઓ કામાકુરા શોગુનોથી મુક્ત રહીને ક્યોતોમાં પોતાના મહેલથી શાસન કરવા ઇચ્છતા હતા.[૪૨] ગો-દાઇગો અને તેમના અનુયાયીઓ કામાકુરાનાં શોગુનો સામે યુદ્ધમાં ઉતર્યા, શાહી સભા ફરીથી સત્તામાં આવી, અને કામાકુરા શોગુનોની લશ્કરી સરકારની જગ્યાએ હવે એક બિનલશ્કરી સરકાર આવી. જોકે, એ બહુ વાર ટકી ન શકી. સમગ્ર જાપાનમાં યોદ્ધા વર્ગ ઉત્તેજિત થઈ ગયો હતો.[૪૩] તે ઉપરાંત, ગો-દાઇગો એક મેધાવી અગ્રણી નહોતા, અને તેઓનું અન્ય લોકો સાથે બહુ ન બનતું. ગો-દાઇગો દ્વારા અવગણના કરાયેલ લોકોમાંનો એક હતો તેમનો અગાઉનો સમર્થક, આશિકાગા તાકાઉજી. આશિકાગા તાકાઉજીને ખબર પડી કે તેને જાપાનનાં અન્ય સ્થાનિક લડાકુ સરદારોનું સમર્થન હતું. ઇ.સ. ૧૩૩૫ નાં પ્રારંભમાં, આશિકાગા ક્યોતો છોડીને કામાકુરા જતો રહ્યો.[૪૪] તે પછી, આશિકાગા સમ્રાટ દ્વારા પ્રદાન નહીં કરેલ સત્તા પણ પોતાનાં હાથમાં લેવા લાગ્યો. આનાં કારણે આશિકાગા તાકાઉજી ક્યોતોમાં રહેલ સરકારી અધિકારીઓની સામે સીધા સંઘર્ષમાં આવી ગયો, જેમાં તેના જુના સાથીદારો, નિત્તા યોશિસાદા અને કુસુનોકી માસાશિગે પણ સામેલ હતાં. જોકે, શોગુન જેવી સત્તા પોતાનાં હાથમાં લેવાનાં લીધે, આશિકાગા યોદ્ધાઓની સત્તા ખતમ કરી નાખવાનો ઇરાદો રાખતી હોય તેવી લાગવાવાળી નાગરિક સત્તાની સામે યોદ્ધા વર્ગ તરફથી ઉભો હોય એવો લાગ્યો. તદનુસાર, આશિકાગા સાથે સંખ્યાબંધ સ્થાનિક લડાકુ સરદારો કામાકુરામાં જોડાયા. ૧૭મીં નવેમ્બર, ૧૩૩૫ નાં રોજ, તાકાઉજીનાં ભાઇ, આશિકાગા તાદાયોશી એ (પોતાનાં ભાઇ તાકાઉજીનાં નામે) આખાં દેશનાં સમસ્ત યોદ્ધાઓને "પોતાનાં કુળોને ભેગા કરી જલ્દીથી મારી સાથે જોડાઓ" નું આવાહ્ન કર્યું.[૪૫] ગો-દાઇગો માટેનો અસંતોષ એટલી હદે વધી ગયો હતો કે જાપાનનાં મોટાભાગનાં યોદ્ધાઓ એ આ આવાહ્નને પ્રતિભાવ આપ્યો.[૪૬]

હોન્શૂ નાં મુખ્ય ટાપુ પરનાં શરૂઆતનાં પરાજય બાદ, આશિકાગા અને તેની સેનાએ દક્ષિણમાં આવેલ ક્યૂશૂ નાં ટાપુ તરફ પીછેહઠ કરી, જ્યાં તેણે તરત જ મોટાભાગનાં સ્થાનિક લડાકુ સરદારોને પોતાની તરફ કરી લીધા અને બાકી બચેલાં ગો-દાઇગોને વફાદાર રહેવાવાળાઓને હરાવ્યાં. ક્યૂશૂનાં બધા જ ટાપુઓ પર હવે પોતાનો કબજો રહેતા, આશિકાગા તાકાઉજી એ હોન્શૂના મુખ્ય ટાપુ પર ફરી આક્રમણ કર્યું અને, ઈ. સ. ૧૩૩૬ માં, નિર્ણાયક બનનાર મિનાતોગાવા નાં યુદ્ધ માં નિત્તા યોશિસાદા અને કુસુનોકી માસાશિગેનાં સશસ્ત્ર દળો તથા ગો-દાઇગોને વફાદાર દળોને પરાજય આપ્યો. કામાકુરા નગરની આસપાસ ભેગી થનાર વિજયી યોદ્ધા વર્ગની સેનાઓ "ઉત્તરીય સભા" તરીકે જાણીતી થઈ. વફાદાર સેનાઓ હાર પામવા છતાં પણ લડત આપવા ટકી રહી. તેઓએ "દક્ષિણી સભા" બનાવી અને ઈ. સ. ૧૩૩૯ નાં ઉનાળાના અંતમાં સમ્રાટ કોગોન્ તરીકે સિંહાસન પર બેસાડવામાં આવેલ રાજકુમાર કાઝુહિતોની સાથે ભેગા થતા ગયાં. રાજકુમાર કાઝુહિતો શાહી પરિવારની યુવાન વંશજોની શૃંખલામાંથી આવ્યાં હતાં, તેથી તેમનાં સમર્થકો "યુવાન શ્રેણી" નાં સમર્થક થયાં. ૨૦મી સપ્ટેમ્બર, ૧૩૩૬ ના રોજ, ગો-દાઇગોનો વિરોધ કરનારા આશિકાગા ગઠબંધન એ રાજકુમાર યુતાહિતો ને સમ્રાટ કોમ્યો તરીકે ગાદી ઉપર બેસાડ્યાં.[૪૭] રાજકુમાર યુતાહિતો શાહી પરિવારની વરિષ્ટ શ્રેણીમાંથી આવ્યાં હતાં. તદનુસાર, એક તરફ આશિકાગા કુળ - ઉત્તરીય સભા, અને બીજી તરફ "વફાદાર" દક્ષિણી સભા વચ્ચેનું આંતરયુદ્ધ, શાહી પરિવારની "પ્રવર" શ્રેણી અને "અવર" શ્રેણીનાં અનુયાયીઓ વચ્ચે શાહી ઉત્તરાધિકાર માટેનું આંતરયુદ્ધ બન્યું. એક તરફ, યોદ્ધાઓ અને આશિકાગા કુળ ક્યોતો પર કબજો મેળવીને પોતાની સેનાઓને કામાકુરાથી ક્યોતો ખસેડવા માંડ્યા. જયારે બીજી તરફ, પોતાની રાજધાની ક્યોતોથી પદભ્રષ્ટ કરાયેલી દક્ષિણી સભા હવે યોશિનોમાં સ્થાપિત થઈ.

આશિકાગા શોગુનો ક્યારેય પણ સરકારને આખા દેશમાં નિયંત્રિત તથા કેન્દ્રિત ન કરી શકયાં. ખરેખર તો તેઓ માત્ર પોતાનું સમર્થન કરનારી એક નાની અને નિરંતર બદલાતી લડાકુ સરદારોની બહુમતીના કારણે જ સત્તામાં રહ્યાં. હંમેશા થોડાંક એવાં સરદારો હતાં જે બંને ઉત્તરીય તથા દક્ષિણી સભાથી સ્વતંત્ર રહીને નિર્ણયો લેતાં. બાદમાં, ઉત્તરાધિકાર માટેના યુદ્ધ દરમ્યાન, આ સ્વતંત્ર લડાકુ સરદારો એ એક ત્રીજા સમ્રાટને ગાદી ઉપર બેસાડ્યા - સમ્રાટ શોકુ. આનાથી ઉત્તરાધિકાર માટેનું યુદ્ધ ત્રણ પક્ષ વચ્ચેનું થઈ ગયું. યુદ્ધ આગળ વધતા ગાદીની પ્રતિષ્ઠા ઓછી થતી ગઈ. જે "શાહી પરિવાર ને રાજનીતિથી હટાવવા જોઈએ" ના વિચાર માટેનું આધાર બન્યું, અને જેથી રોજ-દરરોજ સરકારને ચલાવવા માટે શોગુનને નિમણુક કરવાની જરૂર દેખાઈ આવી.

ઈ .સ. ૧૩૩૮માં, નવા સમ્રાટ દ્વારા આશિકાગા તાકાઉજી શોગુન તરીકે નિમણુક કરવામાં આવ્યાં. તેઓ આશિકાગા શોગુનોની શ્રેણીનાં સૌથી પહેલા શોગુન બન્યાં. કેમ્મુ પુનઃસ્થાપન તરીકે ઓળખાતા ગાદીની સ્વતંત્ર સત્તાના પુનઃસ્થાપન માટેના પ્રયાસનો અંત આવ્યો અને આશિકાગા શોગુનોના યુગની શરૂઆત થઈ ગઈ હતી.

ઉત્તરાધિકાર માટેનુ આંતર્યુદ્ધ છેવટે શમ્યું. કરાર પ્રમાણે, ત્રણેય "સમ્રાટો" એ ૬ એપ્રિલ, ૧૩૫૨ નાં દિવસે ગાદી છોડી દીધી.[૪૮] આશિકાગા ઈ. સ. ૧૩૫૮માં મૃત્યુ પામ્યાં અને આશિકાગા યોશીઆકિરા એ તેમનાં પછી શોગુનનું પદ સાંભળ્યું.[૪૯] જોકે, ઈ .સ. ૧૩૬૮ સુધી આશિકાગા શોગુનોનું વર્ચસ્વ એટલી હદે વધી ગયું હતું કે આશિકાગા યોશિમિત્સુ સમ્રાટના ઉલ્લેખ વગર જાપાન પર રાજ કરી શક્યાં.[૫૦] ઇ.સ. ૧૩૯૨માં, ઉત્તરીય અને દક્ષિણી સભાઓ છેવટે એવા કરારના અંતર્ગત એકમાં ભળી ગઈ, કે ત્યારપછી થી, ગાદી પર વારા ફરતી ઉત્તરીય અને દક્ષિણી સભાઓનાં ઉમેદવાર બેસશે. જોકે, આ કરાર ક્યારેય અમલમાં મુકવામાં ન આવ્યો.

મુરોમાચી કાળ[ફેરફાર કરો]

કિન્કાકુ-જી, કિતાયામા કાળ દરમ્યાન, ક્યોતો, ઈ.સ. ૧૩૯૭

મુરોમાચી કાળ દરમ્યાન, આશિકાગા શોગુનોએ ઈ.સ. ૧૩૩૬ થી ઈ.સ. ૧૫૭૩ સુધી, ૨૩૭ વર્ષ માટે શાસન કર્યું. આ શાસન આશિકાગા તાકાઉજી દ્વારા સમ્રાટ ગો-દાઇગો પાસેથી રાજકીય સત્તા જપ્ત કરીને સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. યોદ્ધા વર્ગનાં મોટા ભાગના યોદ્ધાઓએ આશિકાગા કુળને ઉત્તરાધિકાર માટેનાં યુદ્ધ દરમ્યાન ટેકો આપ્યો. સમ્રાટ ગો-દાઇગો પાસેથી ક્યોતો લઈ લીધા પછી આશિકાગા કુળે ઈ.સ. ૧૩૩૬ના પછીના ભાગમાં ક્યોતોને આશિકાગા શોગુનોનું પાટનગર બનાવ્યું.[૫૧] ક્યોતો ઉત્તરીય સભાનું નવું પાટનગર બન્યું. ગો-દાઇગો, તે પછી, યોશિનો નગર ગયાં, અને ત્યાં તેઓએ દક્ષિણી સભાના નવા પાટનગરની સ્થાપના કરી. આ રીતે, રાજગાદી ની સત્તાના પુનઃસ્થાપનના પ્રયત્ન - કેમ્મુ પુનઃસ્થાપન - નો અંત આવ્યો. મુરોમાચી કાળ નાં પ્રારંભિક વર્ષો ( સન્ ૧૩૩૬ થી સન્ ૧૩૯૨) નામ્બોકુ-ચો (ઉત્તરીય અને દક્ષિણી સભા) કાળ તરીકે ઓળખાય છે કેમ કે શાહી સભા બે ભાગમાં વિભાજિત થઈ ગઈ હતી. સન્ ૧૩૯૨ માં, ઉત્તરીય અને દક્ષિણી સભાઓ છેવટે એક થઈ અને સમ્રાટ કોગોન્ ને ગાદી ઉપર બેસાડવામાં આવ્યાં. એક કરાર થયો, જે પ્રમાણે, ત્યારપછી, ઉત્તરીય અને દક્ષિણી સભાનાં ઉમેદવારને વારા ફરતી ગાદીનો ઉત્તરાધિકાર સોંપવામાં આવવાનો હતો. પણ , તે કરાર ક્યારેય અમલમાં મુકવામાં ના આવ્યો.

આશિકાગા બાકુફુ નું શાસન કામાકુરા બાકુફુ ના શાસન જેવું ઘણું લાગ્યું, કેમ કે આશિકાગા કુળ એ પહેલાની સરકારની કચેરીઓ તેમજ પરિષદોમાં ઘણાં ફેરફારો કર્યાં.[૫૨] જોકે, આશિકાગા શોગુનો એ શાહી ગાદી પર કામાકુરા કાળના કોઈ પણ સમય કરતા વધારે પ્રભુત્વ જમાવ્યું. તેમ છતાં, આશિકાગા શોગુનો ક્યારેય પણ પ્રાદેશિક લડાકુ સરદારો ને પોતાના કેન્દ્રની સત્તા હેઠળ પહેલાંની કામાકુરા સરકાર જેટલા ના લાવી શક્યાં. આશિકાગા શોગુનો દેશમાં આવેલાં વિવિધ પ્રાદેશિક લડાકુ સરદારોની છુટક બહુમતીના ગઠબંધન ઉપર ટેકાયેલા હતાં. પરિણામ સ્વરૂપે, તેઓ પોતાનાં દરિયાકાંઠાની નજીક લુંટફાટ કરતા ચાંચિયાઓની સમસ્યાનું, કોરિયા[૫૩] અને મિંગ રાજવંશના સમયના ચીન[૫૪] એ વારંવાર પ્રયત્નો કર્યા હોવા છતાં, કાંઈ પણ ન કરી શક્યાં. આંતરિક સમુદ્ર ના કિનારા પર રહેવાવાળા કોત્સુના કુળ અને તાઈરા કુળની કિયોમોરી શાખા જેવા લડાકુ સરદારોના કુળો, ચાંચિયાઓથી પૈસા બનાવતાં અને તેઓને ટેકો આપતાં.

સન્ ૧૩૬૮ માં, ચીનમાં મોન્ગોલોના યુઆન રાજવંશ ની જગ્યા મિંગ રાજવંશ એ લીધી. સન્ ૧૨૮૧ ના જાપાન પરના આક્રમણના મોન્ગોલ ચીન દ્વારા કરાયેલા બીજા અને છેલ્લા પ્રયત્ન પછી જાપાન એ ચીન સાથેનો વેપાર રદ્દ કરી દીધો હતો. હવે ચીનના મિંગ શાસકો સાથે એક નવા વેપારના સંબંધની શરૂઆત થઈ. નવા વેપાર માટે ઝેન બૌદ્ધ સંતોનું જાપાનમાં આવવું કાંઈક અંશે કારણભૂત હતું. આશિકાગા શોગુનો ના સમય દરમ્યાન, જાપાનના શાસક વર્ગ ઉપર ઝેન બૌદ્ધ ધર્મનો ઘણો પ્રભાવ પડ્યો.[૫૫]

મુરોમાચી કાળનો સન્ ૧૫૭૩ માં અંત આવ્યો જયારે ૧૫માં અને છેલ્લા શોગુન, આશિકાગા યોશિઆકી ને ક્યોતોના પાટનગરમાંથી ઓદા નોબુનાગા દ્વારા બહાર તગેડી મુકવામાં આવ્યાં.

સાંસ્કૃતિક ઈતિહાસની દ્રષ્ટિએ, કિતાયામા કાળ (૧૪મી સદીનો અંત – ૧૫મી સદીનાં પહેલા ૫૦૦ વર્ષ [૫૬]) અને હિગાશિયામા કાળ (૧૫મી સદીનો દ્વીતીયાર્ધ - ૧૬મી સદીનાં પહેલા ૫૦૦ વર્ષ[૫૬]) મુરોમાચી કાળમાં આવે છે.

સેન્ગોકુ કાળ[ફેરફાર કરો]

મુરોમાચી કાળનાં પછીનાં વર્ષો, સન્ ૧૪૬૭ થી ૧૫૭૩, સેન્ગોકુ કાળ (લડતા રાજ્યોનો કાળ) તરીકે ઓળખાય છે. આ તીવ્ર આંતરિક યુદ્ધના સમય દરમ્યાન, પોર્ટુગલના "નામ્બાન" વેપારીઓના આગમન સાથે, જાપાનનો પશ્ચિમ સાથેનો પહેલો સંપર્ક થયો.

સન્ ૧૫૪૩ માં, ચીનના માર્ગે ભૂલા પડેલા પોર્ટુગલના એક વહાણ એ તાનેગાશિમા ટાપુ પર ઉતરાણ કર્યું. પોર્ટુગલવાસીઓ દ્વારા લઈ આવેલા હથિયાર સેન્ગોકુ કાળની એક પ્રમુખ નવીનતા તરીકે પુરવાર થયાં, જેના પરિણામે નાગાશીનો ના યુદ્ધ માં અહેવાલ મુજબ ૩,૦૦૦ આર્કેબસ બંદુકો (અસલી અંક ૨,૦૦૦ ની આસપાસ કહેવાય છે) એ ધસી આવતી સમુરાઈ સેનાને કાપી નાખી. ત્યારપછીના વર્ષોમાં, પોર્ટુગલ, નેધરલેન્ડ્ઝ , ઇંગ્લેન્ડ અને સ્પેનથી, તેમજ યેસુઈત્, ડોમિનિકન અને ફ્રાન્સિસી ખ્રિસ્તી ધર્મપ્રચારકો આવ્યાં.

આઝુચી-મોમોયામા કાળ[ફેરફાર કરો]

સન્ ૧૫૬૮ થી ૧૬૦૩ ના વચ્ચેના સમયગાળાને આઝુચી-મોમોયામા કાળ કહેવાય છે. પછીના લડતા રાજ્યોના કાળ તરીકે પણ ઓળખાતા આ કાળ દરમ્યાન, જાપાન ને લગભગ પૂરી રીતે સંગઠિત કરનારા ઓદા નોબુનાગા (સન્ ૧૫૩૪-૧૫૮૨) ના લશ્કરી અભિયાનોથી એક જ શાસક નીચે દેશનું લશ્કરી એકીકરણ અને સ્થિરીકરણ થયું. નોબુનાગા એ બૌદ્ધ સંતોની સત્તાને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, અને ખ્રિસ્તી ધર્મને રક્ષણ આપ્યું. તેણે ઘણાં બૌદ્ધ સંતોને મારી નાખ્યાં અને તેઓના કિલ્લેબંધ મંદિરોને કબજે કરી લીધા. તે સન્ ૧૫૮૨ ના એક બળવામાં માર્યો ગયો.[૫૭] છેવટે, નોબુનાગા ના સેનાપતિ, તોયોતોમી હિદેયોશી એ એકીકરણ કરવામાં સફળતા પ્રાપ્ત કરી.

૫ ફેબ્રુઆરી ૧૫૯૭ ના રોજ રોમન કેથોલિક સંતોને અપાયેલા મૃત્યુદંડને દર્શાવતું ચિત્ર

જાપાનનું એકીકરણ કર્યા બાદ, હિદેયોશી એ કોરિયાથી થઈને ચીનના મિંગ રાજવંશ પર વિજય મેળવવા માટેના અભિયાનની શરૂઆત કરી. જોકે, કોરિયા અને ચીનની એકત્રિત થયેલી સેનાઓ સામેના બે નિષ્ફળ પ્રયત્નો અને હિદેયોશીની મૃત્યુ પછી, તેની સેનાઓ પાછી જાપાન આવી ગઈ (બુન્ર્યોકુ-કેઈચો યુદ્ધ). હિદેયોશીની મૃત્યુ પછી, જાપાન એ થોડીક વાર ઉત્તરાધિકાર માટેના યુદ્ધનો સમય જોયો. હિદેયોશીના જુવાન ઉત્તરાધિકારીના કારભારીઓમાંના એક, તોકુગાવા ઈએયાસુ, સેકિગાહારા ના યુદ્ધ માં વિજયી થયા અને તેઓએ રાજકીય સત્તા ઝડપી લીધી.

ખ્રિસ્તી મિશનો[ફેરફાર કરો]

સન્ ૧૫૪૯ માં ફ્રાન્સિસ ઝેવિઅર ની આગેવાની હેઠળ, રોમન કેથોલિક યેસુઈત્ ધર્મપ્રચારકો આવ્યાં અને તેઓનું ક્યોતોમાં સ્વાગત થયું.[૫૮] તેઓના ધર્માંતરણ કરવાના પ્રયાસો ક્યૂશૂમાં સૌથી સફળ રહ્યાં, જ્યાં ઘણાં દાઈમ્યો સહિત, લગભગ ૧૦૦,૦૦૦ થી ૨૦૦,૦૦૦ ધર્માંતરણ થયાં.[૫૯] સન્ ૧૫૮૭ માં, હિદેયોશી એ માર્ગ ઉલટાવીને નક્કી કર્યું કે ખ્રિસ્તીઓની હાજરી વિભાજનવાદી હતી અને યુરોપિયનોને જાપાનમાં ભંગાણ પાડવાની તક આપી શકેત. ખ્રિસ્તી ધર્મપ્રચારકો જોખમ તરીકે જોવાતા ગયાં; પોર્ટુગલના વેપારીઓને પોતાની કામગીરી આગળ વધારવાની અનુમતિ અપાતી ગઈ. ફરમાન તરત અમલમાં મુકવામાં ન આવ્યો પણ તે પછીના ત્રણ દાયકા દરમ્યાન પ્રતિબંધો વધારે અને વધારે સખત થતા ગયાં જેના પછી સરકાર દ્વારા સંપૂર્ણ પાયે ઉપાડાયેલા દમન અભિયાન એ ૧૬૨૦ ના દાયકા સુધીમાં ખ્રિસ્તી સમુદાયનો નાશ કરી નાખ્યો. યેસુઈતોને તગેડી મુકવામાં આવ્યાં, સ્કૂલો અને ચર્ચો તોડી પાડવામાં આવી, અને દાઈમ્યો ના ખ્રિસ્તી બનવા પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો. ધર્માંતરણ થયેલ ખ્રિસ્તી ધર્મનો અસ્વીકાર ન કરવાવાળા માણસોને મારી નાખવામાં આવ્યાં. ઘણાં ખ્રિસ્તીઓ ગુપ્તવાસમાં રહેવા માંડ્યા, અને છુપાયેલા ખ્રિસ્તીઓ (隠れキリシタン કાકુરે કિરિશિતાન?) બન્યાં, પણ તેઓના સમુદાયો નાશ પામ્યાં. જપાનમાં ખ્રિસ્તી ધર્મની પુનઃસ્થાપના ફરીથી સન્ ૧૮૭૦ ના દાયકા સુધી ન થઈ.[૬૦][૬૧]

એદો કાળ (ઈ.સ. ૧૬૦૩-૧૮૬૮)[ફેરફાર કરો]

અર્થતંત્ર[ફેરફાર કરો]

લગભગ ૮૦% લોકો ડાંગરના ખેડૂત હતાં.[૬૨] ચોખાનું ઉત્પાદન સતત વધતું ગયું, પણ વસ્તી સ્થિર રહી, જેથી સમૃદ્ધિ વધી. ડાંગરની ખેતીનો વિસ્તાર ૧૬ લાખ ચો થી વધીને, સન્ ૧૭૨૦માં, ૩૦ લાખ ચો જેટલો થઈ ગયો.[૬૩] ટેકનોલોજીમાં સુધારાઓને લીધે ખેડૂતો પોતાનાં ડાંગરના ખેતરોની સિંચાઈ માટેના પાણીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવામાં સક્ષમ બન્યાં. દાઈમ્યો ઘણાં બધા કિલ્લેબંધ નગરો ચલાવતાં, જે સ્થાનિક વેપારનાં કેન્દ્રો બન્યાં. એદો અને ઓસાકાને કેન્દ્ર બનાવતાં, ચોખાના મોટા પાયાના બજાર વિકસિત થયાં.[૬૪] નગરો અને શહેરોમાં, વેપારીઓ અને કારીગરોના સંઘો વસ્તુઓ અને સેવાઓની વધતી જરૂર ને પૂરી પાડતાં. વેપારીઓનો દરજ્જો નીચો હોવા છતાં, સમૃદ્ધ થયાં, ખાસ કરીને જેઓને પ્રોત્સાહન મળતું. તેઓએ પૈસાના લેણ-દેણ માટે ઉધારના સિદ્ધાંતો બનાવ્યાં, ચલણ સામાન્યપણે વપરાવવા માંડ્યું, અને મજબૂત થતા ઉધારના બજારે ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપ્યું.[૬૫]

ખેતી અને ધંધો કરવાથી પ્રતિબંધિત કરાયેલા, પણ પૈસા ઉધાર ઉપર લેવાની અનુમતિ અપાયેલા સમુરાઈ વર્ગ એ, બહુ વધારે ઉધાર લઈ લીધું. એક વિદ્વાન એ નોંધ કરી છે કે, સંપૂર્ણ લશ્કરી વર્ગ "હોટેલમાં રહેતા હોય તે રીતે રહેતો હતો, એટલે કે, અત્યારે વાપરવું અને પૈસા પછી આપવા".[૬૬] બાફુકુ અને દાઈમ્યો ખેડૂતો પર ટેક્સ લાદતા, પણ ધંધા પર નહીં, એટલે તેઓ પણ કરજમાં પડી ગયાં. સન્ ૧૭૫૦ સુધીમાં વધતા ટેક્સના લીધે ખેડૂતોમાં અશાંતિ વધી અને બળવા કરવા પર પણ ઉતરી આવ્યાં. રાષ્ટ્રને સમુરાઈઓની દરિદ્રતા અને તિજોરીમાં મોટી ખોટ જેવી મુશ્કેલીઓ સામનો કરવો પડ્યો. સમુરાઈઓની આર્થિક સમસ્યાઓને કારણે તેઓની તંત્ર પ્રત્યે વફાદારી ઓછી થઈ, અને ખાલી પડેલી તિજોરીના લીધે તંત્ર ભાંગી પડવાની બીક પણ હતી. એક પ્રત્યાઘાતી ઉપાય હતો—ભોગ-વિલાસ પર પ્રતિબંધ લાદવો. બીજા ઉપાયો આધુનિકીકરણ તરફી હતાં, જેમનો ધ્યેય ખેતીની ઉત્પાદકતા વધારવાનો હતો. આઠમાં તોકુગાવા શોગુન, તોકુગાવા યોશિમુને (ઈ.સ. ૧૭૧૬-૧૭૪૫ સુધી સત્તામાં) ને નોંધપાત્ર સફળતા મળી, જોકે તેઓના કાર્યના મોટા ભાગને શોગુનના મુખ્ય સભાસદ, માત્સુદાઈરા સાદાનોબુ (ઈ.સ. ૧૭૫૯-૧૮૨૯) ને ફરીથી કરવું પડ્યું. બીજા શોગુનોએ કરજ ચુકવવા માટે સિક્કાઓનું મૂલ્ય ઘટાડ્યું, જેના લીધે ફુગાવો થયો..[૬૭]

કાતિપ્ સેલેબી દ્વારા લખાયેલ શિહાન્નુમા માં જાપાનનો નકશો મળી આવે છે

ઈ.સ. ૧૮૦૦ થી અર્થતંત્રમાં વેપારીકરણનો ઝડપથી વધારો થવા લાગ્યો, જેથી વધારે ને વધારે ગામો રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં જોડાઈ ગયાં. પૈસાદાર ખેડૂતો ડાંગર કરતા વધારે નફો કરાવવાવાળા રોકડિયા પાકો તરફ જવા માંડ્યા, અને સ્થાનિક નાણાં ધિરાણ, વેપાર તથા નાના પાયે ઉત્પાદનમાં વ્યસ્ત થયાં. થોડાંક ધનવાન વેપારીઓ એ સામુરાઈ વર્ગમાં લગ્ન કરીને સમાજમાં પોતાનો દરજ્જો વધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

ચોઽશૂ અને સાત્સુમા જેવા થોડાંક રાજ્યો એ નવીન પદ્ધતિઓ વાપરીને પોતાની આર્થિક સ્થિતિને ફરીથી વ્યવસ્થિત કરી લીધી, પણ મોટાભાગનાં રાજ્યો વધારે કરજમાં પડી ગયાં. આ નાણાકીય કટોકટી એ મુખ્ય સલાહકાર મીઝુનો તાદાકુની દ્વારા જાહેર કરાયેલ "તેમ્પો સુધારણાઓ" (ઈ.સ. ૧૮૩૦-૧૮૪૩) નાં અંત તરફ એક પ્રત્યાઘાતી ઉકેલ ના રૂપમાં ઉશ્કેર્યો. તાદાકુની એ કર વધાર્યાં, ભોગ-વિલાસ યુક્ત જીવનશૈલીની ટીકા કરી અને વ્યવસાયના વિકાસને અવરોધવાનો પ્રયાસ કર્યો; તેઓ નિષ્ફળ થયાં, અને ઘણાં લોકોને લાગ્યું કે તોકુગાવા તંત્રનું અસ્તિત્વ જ જોખમમાં મુકાઈ ગયું હતું.[૬૮]

સામાજિક સંરચના[ફેરફાર કરો]

જાપાની સમાજની સંરચના વિસ્તૃત હતી, જેમાં દરેક જાણ પોતાના હોદ્દા તથા પ્રતિષ્ઠાના સ્તરથી વાકેફ હતો.સૌથી ઉપર હતાં સમ્રાટ અને સભાસદ, જે પ્રતિષ્ઠામાં અજેય હતાં પણ સત્તામાં નબળા હતાં. એમની પછી આવતાં શોઽગુન્ નાં "બુશિ", દાઈમ્યોઽ અને સામન્ત સ્વામીઓનાં સ્તરો આવતાં જેમનાં દરજ્જાઓ તેઓની તોકુગાવાથીની સમીપતાથી સૂચિત થતાં. તેઓની પાસે સત્તા હતી. "દાઈમ્યોઽ" માં લગભગ ૨૫૦ જેમનાં "હાન્" પ્રાદેશિક હતાં અને જેઓનું વાર્ષિક ઉત્પાદન ૫૦,૦૦૦ કે વધારે ચોખાનાં બશેલ (અનાજનું માપ) નું હતું. સમાજનું આ ઉચ્ચ સ્તર વિસ્તૃત અને ખર્ચાળ વિધિઓમાં લાગ્યું રહેતું, જેમાં ભવ્ય વાસ્તુશિલ્પ, લેન્ડસ્કેપ બગીચાઓ, નો નાટક, કલા ને પ્રોત્સાહન, તથા જાપાનની જગપ્રસિદ્ધ ચા ની વિધિ નો સમાવેશ થાય છે.

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. Jacques Gernet (1996). A History of Chinese Civilization. Cambridge University Press. p. 290. http://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&pg=PA290.
  2. Japanese Palaeolithic Period, Charles T. Keally
  3. Archaeology center sorry for fake finds. Japan Times. November 7, 2000. Retrieved on 2011-10-29.
  4. "The earliest known pottery comes from Japan, and is dated to about 10,600 BC. China and Indo-China followed shortly afterward" ("Past Worlds" The Times Atlas of Archeology. p. 100, 1995).
  5. Habu Junko (2004). Ancient Jomon of Japan (Case Studies in Early Societies). Cambridge University Press. pp. 34–42. ISBN 978-0-521-77213-6.
  6. "大平山元I遺跡 -日本最古の土器出土-" [Ōdaiyamamoto Ichi Site – Excavation of Japan's Earliest Earthenware] (in Japanese). Aomori Prefecture. Retrieved 12 June 2012. 
  7. Kaner, S. (2003). "Jomon pottery, Japan". Current World Archaeology (1). Current Publishing. Retrieved 12 June 2012. 
  8. (Esaka et al. 1967), from "Prehistoric Japan", Keiji Imamura, p. 46.
  9. John Whitney Hall, ed., (1993). The Cambridge History of Japan: Ancient Japan. Cambridge University Press. p. 334. http://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&pg=PA334.
  10. 後漢書, 樂浪海外有東鯷人 分爲二十餘國
  11. Peter G. Stone; Philippe G. Planel (1999). The Constructed Past: Experimental Archaeology, Education and the Public. Psychology Press. p. 66. http://books.google.com/books?id=456jNSMNwrcC&pg=PA66.
  12. R.H.P. Mason and J.G. Caiger (2004) A History of Japan, Tuttle Publishing, ISBN 080482097X
  13. Sansom (1958) p. 41.
  14. See Nihon Shoki, volumes 19, Story of Kinmei. [૧]"Nihon Shoki
  15. Sansom (1958) p. 62
  16. ૧૬.૦ ૧૬.૧ Sansom (1958) p. 50.
  17. Book of Sui (隋書 東夷伝 第81巻列伝46): "日出处天子至书日没处天子无恙" [૨]
  18. general editors, John W. Hall... (1988). The Cambridge history of Japan. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 182–183. ISBN 0-521-22352-0.
  19. ૧૯.૦ ૧૯.૧ Sansom (1958) p. 82.
  20. John W. Hall, Government and Local Power in Japan, 500–1700: A Study Based on Bizen Province (Princeton University Press, 1966) p 63.
  21. ૨૧.૦ ૨૧.૧ Sansom (1958) pp. 83–84.
  22. Hall (1966) p 64
  23. Sansom (1958) p. 128
  24. Sansom (1958) p. 99.
  25. Elmer M. Brown, ed. The Cambridge history of Japan: Ancient Japan: Volume 1 (1993) p. 356 ISBN 0-521-22352-0
  26. Sansom (1958) p. 150.
  27. Sansom (1958) pp. 130–131.
  28. Fairbank, p. 121.
  29. "Heian Period," Metropolitan Museum of Art.
  30. Fairbank, p. 351.
  31. Sansom (1958) p. 155.
  32. Sansom (1958) p. 212.
  33. Fairbank, p. 363.
  34. Sansom (1958) pp. 210–211.
  35. Sansom (1958) p. 257.
  36. Sansom (1958) p. 117.
  37. Sansom (1958) p. 119.
  38. Sansom (1958) p. 224.
  39. Fairbank, p. 362.
  40. ૪૦.૦ ૪૦.૧ Sansom (1958) p. 421.
  41. Rossabi, Morris (1988). Khubilai Khan: his life and times. University of California Press. p. 207. ISBN 0-520-06740-1. http://books.google.com/books?id=sJd-OqqnUBwC&pg=PA207&dq=KAMIKAZE#v=onepage&q=KAMIKAZE&f=false.
  42. Sansom (1961) p. 22.
  43. Sansom (1961) p. 35.
  44. Sansom (1961) p. 37.
  45. Sansom (1961) p. 39.
  46. Sansom (1961) p. 40.
  47. Sansom (1961), p. 55.
  48. Sansom (1961), p. 88.
  49. Sansom (1961), p. 106.
  50. Sansom (1961), pp. 141–142.
  51. Sansom (1961), p. 143.
  52. Sansom (1961), pp. 143–144.
  53. Sansom (1961), pp. 178–179
  54. Sansom (1961), p. 168.
  55. Sansom (1961), pp. 157–158.
  56. ૫૬.૦ ૫૬.૧ (Japanese) About Muromachi Culture. isu.edu.tw.
  57. John Whitney Hall, ed. (1991) The Cambridge History of Japan, Vol. 4: Early Modern Japan ISBN 0521223555.
  58. Robert Richmond Ellis (2003). "The Best Thus Far Discovered": The Japanese in the Letters of St. Francisco Xavier". Hispanic Review 71 (2): 155–169. doi:10.2307/3247185. JSTOR 3247185.
  59. Otis Cary (1909) A History of Christianity in Japan: Roman Catholic and Greek Orthodox missions, pp. 13–241
  60. Jurgis Ellisonas (1991) "Christianity and the daimyo," pp. 301–72 in Hall, ed. The Cambridge History of Japan: Early modern Japan Cambridge University Press, ISBN 0-521-22355-5
  61. George Elison (1988) Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan, University of Michigan ISBN 0-674-19962-6
  62. Susan B. Hanley and Kozo Yamamura (1977) Economic and demographic change in preindustrial Japan, 1600–1868, pp. 69–90 ISBN 0-691-10055-1
  63. એક ચો, અથવા ચોબુ, ૨.૫ એકર બરાબર છે.
  64. Conrad D. Totman (2000). "ch. 11". A history of Japan. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-21447-2. http://books.google.com/books?id=UJLtPR_gMtsC&pg=PA225.
  65. Tetsuji Okazaki (2005). "The role of the merchant coalition in pre-modern Japanese economic development: an historical institutional analysis". Explorations in Economic History 42 (2): 184–201. doi:10.1016/j.eeh.2004.06.005. http://www2.e.u-tokyo.ac.jp/cemano/research/DP/documents/coe-f-33.pdf.
  66. John P. McKay; Bennett D. Hill; John Buckler (1992). A History of World Societies: Since 1500. Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-395-47295-8. http://books.google.com/books?id=9ux63MLJzdAC. પુનર્પ્રાપ્ત 2012-06-08.
  67. Herman Ooms (1975). Charismatic bureaucrat: a political biography of Matsudaira Sadanobu, 1758–1829. The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-63031-1. http://books.google.com/books?id=5yArAAAAIAAJ.
  68. James L. McClain, Japan: A Modern History (2001) pp. 128–29 ISBN 0-393-04156-5