ઇન્ટરનેટ

ઇન્ટરનેટના ભાગથી વિવિધ માર્ગનું કલ્પનાથી ચિત્રણ કરવું.

ઇન્ટરનેટ એ કોમ્પ્યુટર્સ વચ્ચેનું ચ્જ્ઞ્હ્ભ્

નેટવર્ક છે, જેમાં યુઝર વિવિધ ચેનલથી માહિતીની વહેંચે છે. જે કોમ્પ્યુટરનું ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાણ થાય તે ઉપલબ્ધ સર્વર (servers) તેમજ અન્ય કોમ્પ્યુટરમાંથી માહિતી સ્થાનિક કોમ્પ્યુરની મેમરીમાં લઇ શકે છે. આ જ કનેક્શનથી તે કોમ્પ્યુટર નેટવર્કના સર્વરને માહિતી પહોંચાડી શખે છે. આ માહિતી અન્ય જોડાયેલા કોમ્પ્યુટર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. ઇન્ટરનેટમાં જે માહિતી મળતી હોય છે તેમાંની મોટાભાગની ઇન્ટર-લિન્ક્ડ હાઇપર ટેક્સટ (hypertext) ડોક્યુમેન્ટ્સ અને વર્લ્ડ વાઇડ વેબ (World Wide Web) (WWW) ના સાધન ધરાવતી હોય છે. કોમ્પ્યુટર વપરાશકર્તા સામાન્ય રીતે વેબબ્રાઉસર (web browser)થી વિવિધ માહિતીની આપ-લે કરે છે. કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અન્ય સોફ્ટવેરમાં ઇલેક્ટ્રોનિક મેલ (electronic mail), ઓનલાઇન ચેટ (online chat), ફાઇલ ટ્રાન્સફર (file transfer) અને ફાઇલ શેરિંગ (file sharing)નો સમાવેશ થાય છે. 

ઇન્ટરનેટમાંથી ઇન્ટરકનેક્ટેડ કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક (computer network)ની મદદથી માહિતીની આપ-લે થાય છે. જેમાં પેકેટ સ્વિંચિંગ (packet switching), સ્ટાન્ડાર્ડાઇઝડ ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકલ સ્યૂટ (Internet Protocol Suite)(ટીસીપી-આઇપી) દ્વારા ડેટા (data)ની વહેંચણી થાય છે. "નેટવર્ક્સના નેટવર્કમાં" લાખો અંગત અને જાહેર, શૈક્ષણિક, વ્યાવસાયિક તેમજ સરકારી નેટવર્કસ કૂપર (copper), વાયર્સ (fiber-optic), ફાયબર-ઓપ્ટિક (wireless)કેબલ્સ, વાયરલેસ, કનેકશન અને અન્ય તકનીકોનો સમાવેશ થઇ જાય છે.

પરિભાષા

See also: Internet capitalization conventions

ઇન્ટરનેટ અને વલ્ડ વાઇડ વેબ જેવા શબ્દનો ઉપયોગ હવે સામાન્ય બોલચાલમાં થાય છે. જોકે, ઇન્ટરનેટ અને વર્લ્ડવાઇડ વેબ (World Wide Web) એકસમાન નથી. ઇન્ટરનેટ એ ગ્લોબલ ડેટા કોમ્યુનિકેશન્સ સિસ્ટમ છે. બે કોમ્પયુટર વચ્ચે હાર્ડવેર અને સોફટવેર માળખાથી કોમ્પ્યુટર્સ (computers)વચ્ચે જોડાણ થાય છે. બીજી તરફ વેબએ ઇન્ટરનેટથી સંપર્ક સાધતી સેવા છે. ઇન્ટરકનેક્ટટેડ ડોક્યુમેન્ટ્સ અને અન્ય સાધન (resources)હાઇપરલિન્ક (hyperlink), યુઆરએલ સાથે તેનું જોડાણ હોય છે (URLs).

ઇન્ટરનેટ શબ્દ કેપિટલ (capital) સાથે અને કેપિટલ વિના તેમજ ચોક્કસ નિયમ વિના લખી શકાય છે.

ઈતિહાસ

નિર્માણ કરવું

યુએસએસઆરે (USSR) સ્પુટનિક (Sputnik) લોન્ચ કરતાં ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે સરસાઇ મેળવવા ફેબ્રુઆરી, 1958 (1958)માં અમેરિકાએ એડવાન્સ્ડ રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ એજન્સી (એઆરપીએ)નું નિર્માણ કર્યું. સેમિ ઓટોમેટિક ગ્રાઉન્ડ એન્વાર્યમેન્ટ (Semi Automatic Ground Environment) (એસએજીઇ) પ્રોગ્રામ ઉપર સંશોધન કરવા એઆરપીએ દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન પ્રોસેસિંગ ટેક્નોલોજી ઓફિસ (આઇપીટીઓ) (Information Processing Technology Office)શરૂ કરાઇ છે, જેમાં પ્રથમ વાર દેશભરને રડાર સિસ્ટમ (radar) સાથે એક નેટવર્કમાં જોડવામાં આવ્યું છે. જે.સી.આર. લિકલિડેર (J. C. R. Licklider)ની આઇપીટીઓના વડા તરીકે વરણી કરવામાં આવી હતી.

ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (information technology)માં રસ પડ્યા બાદ લિકલિડરે 1950 (1950)માં પોતાની સાયકો-એકોસ્ટિક લેબોરેટરીનું હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી (Harvard University)માંથી એમઆઇટી (MIT)માં સ્થાનાંતર કર્યું. એમઆઇટીમાં તેમણે લિંકન લેબોરેટરી (Lincoln Laboratory) શરૂ કરવાની કમિટિમાં ભૂમિકા સંભાળવા ઉપરાંત એસએજીઇ પ્રોજેક્ટમાં પણ કામ કર્યું હતું. 1957 (1957)માં તે બીબીએન (BBN)ના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બન્યા હતા, જેમાં તેમણે પ્રથમ પ્રોડક્શન પીડીપી-1 (PDP-1) કોમ્પ્યુટર ખરીદ્યું હતું અને ટાઇમ શેરિંગ (time-sharing) માટે જાહેરમા પ્રથમ વાર જાહેરમાં ડેમોસ્ટ્રેશન રજૂ કર્યું હતું.

આઇપીટીઓ ખાત લિકલિડરે લોરેન્સ રોબર્ટ્સ (Lawrence Roberts)સાથે મળી નેટવર્ક બનાવવાનું કામ શરૂ કર્યું. તેમની આ ટેક્નોલોજી પોલ બારન (Paul Baran)ના કામ પર આધારિત હતી. જેમણે યુ.એસ. એરફોર્સ (U.S. Air Force)નો વિસ્તૃત અભ્યાસ કર્યો હતો અને એવી પણ ભલામણ કરી હતી કે પેકેટ સ્વિચિંગ (packet switching) (સર્કિટ સ્વિચિંગ (circuit switching)ની વિરુદ્ધમાં)થી નેટવર્ક વધુ મજબૂત અને ટકાઉ બને છે. ભારે સંશોધન બાદ 29 સપ્ટેમ્બર, 1969ના મેલ્નો પાર્ક (Menlo Park) કેલિફોર્નિયા ખાતે એરપાનેટ (ARPANET)ની શરૂઆત થઇ હતી જે યુસીએલએ (UCLA)અને એઆરઆઇ (SRI) (હવે એસઆરઆઇ ઇન્ટરનેશનલ) સાથે ઇન્ટર કનેક્ટેડ હતું. એરપાનેટ (ARPANET) આજે ઇન્ટરનેટ પહેલાનું નેટવર્ક છે.

પેકેટ સ્વિચિંગ એઆરપીએનેટમાં ચાલી શકે છે તેવા ડેમોસ્ટ્રેશન બાદ બ્રિટીશ પોસ્ટ ઓફિસે (British Post Office) ટેલનેટ (Telenet), ડેટાપેક (DATAPAC)અને ટ્રાન્સપેકને એકત્ર કરી પ્રથમ ઇન્ટરનેશનલ પેકેટ-સ્વિચ્ડ નેટવર્ક સર્વિસની રચના કરી. 1978 (1978)માંયુકેમાં તે ઇન્ટરનેશનલ પેકેટ સ્વિચ્ડ સર્વિસ (International Packet Switched Service) તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું હતું. X.25 (X.25)ના સંગ્રહ આધારિત નેટવર્કનો ફેલાવો યુરોપ, અમેરિકાથી લઇ 1981 સુધી કેનેડા, હોંગકોંગ (Hong Kong) અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી ફેલાવો વધ્યો હતો. 1976માં X.25 પેકેટ સ્વિચિંગ સ્ટાન્ડર્ડને સીસીઆઇટીટી (હવે આઇટીયુ-ટી (ITU-T)) ખાતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.

ટીસીપી-આઇપી પ્રોટોકલ X.25 કરતાં સ્વતંત્ર હતું. જે એઆરપીએનેટ, પેકેટ રેડીયો નેટ અને પેકેટ સેટેલાઇટ નેટના એકસમાન સમયગાળામાં ડીઆરપીએ (DARPA)નાપ્રયોગાત્મક કામ પર આધારિત હતું. વિન્ટન કર્ફ (Vinton Cerf) અને રોબર્ટ કાન (Robert Kahn) 1973માં ટીસીપી પ્રોટોકોલનું સૌપ્રથમ વર્ણન તૈયાર કર્યું હતું. આ જ વિષય પર આધારિત પેપર મે 1974માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આરએફસી 675 પ્રકાશનમાંથી ડિસેમ્બર 1974ના સિંગલ ગ્લોબલ TCP/IP નેટવર્કનું વર્ણન કરવા ‘ઇન્ટરનેટ’ શબ્દ લેવામાં આવ્યો હતો. ટીસીપીનું સંપૂર્ણ વર્ણન વિન્ટન કેર્ફ, યોગેન દલાલ અને કાર્લ સનશાઇન દ્વારા તે સમયની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આગામી નવ વર્ષ દરમિયાન પ્રોટોકલ્સ મોટી સંખ્યાની ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સમાં વધુ મજબૂત કરવામાં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું.

ટીસીપી/આઇપી (TCP/IP) (TCP/IP)આધારિત પ્રથમ વાઇડ-એરિયા નેટવર્કનું સંચાલન 1 જાન્યુઆરી, 1983ના કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં એરપાનેટનું (ARPANET) જૂના એનસીપી (NCP) એ પ્રોટોકલમાં સ્થાનાંતર થયું હતું. 1985માં અમેરિકાના નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન (National Science Foundation)(એનએસએફ)એ એનએસએફનેટ (NSFNET) (NSFNET) યુનિવર્સિટી (university)"નાં નિર્માણનું આહ્વાન કર્યું જે તેના શોધક ડેવિડ એલ મિલ્સ (David L. Mills) દ્વારા ફઝબોલ (fuzzballs)" કહેવાઇ. 56 કિલોબીટ (kilobit) આ કંપ્યુટરો દ્વારા દ્વિતીય નેટવર્ક કરોડરજ્જુ બની.એક વર્ષ બાદ, એનએસએફે હાઈયર સ્પિડ 1.5   મેગાબાઈટ/સેકન્ડ (megabit/second)નેટવર્કને પ્રાયોજક કર્યું. ડેનિસ જેનિંગ્સ દ્વારા DARPA (DARPA) અને TCP/IP (TCP/IP) પ્રોટોકોલ ઉપયોગ કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.

નેટવર્કને આર્થિક લાભ માટે ખુલ્લી મુકવાની શરૂઆત 1988માં થઇ હતી.યુએસ ફેડરલ નેટવર્કિંગ કાઉન્સિલે એનએસએફનેટના ઇન્ટરકનેક્શનને મૂંજરી આપી હતી. જેનાથી 1989માં કોમર્શિયલ એમસીઆઇ મેલ (MCI Mail) સિસ્ટમની શરૂઆત થઇ હતી. અન્ય કોમર્શિયલ ઇલેકટ્રોનિક ઇ-મેલ સર્વિસનું જોડાણ પણ તુરંતમાં શરૂ થયું હતું, જેમાં ઓનટાઇમ, ટેલિમેલ અને કમ્પસર્વનો સમાવેશ થાય છે. આ જ વર્ષે યુયુનેટ (UUNET), પીએસઆઇનેટ (PSINet) અને સેર્ફનેચ એમ ત્રણ કોમર્શિયલ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર (આઇએસપી) શરૂ કરાયા હતા. અગત્યતા ધરાવતા નેટવર્ક ઇન્ટરનેટનું આ પછી યુસનેટ (Usenet) અને બિટનેટ (BITNET)માં જોડાણ થયું હતું. અન્ય કોમર્શિયલ અને શૈક્ષણિક નેટવર્ક્સ જેવા કે ટેલનેટ (Telenet), ટાઇમનેટ (Tymnet), કમ્પસર્વ (Compuserve) અને જેનેટ (JANET)નું ઇન્ટરનેટનો વ્યાપ વધવાને કારણે અંદરોઅંદર જોડાણ થયું હતું. ટેલનેટ (Telenet) (હવે સ્પ્રિટનેટ) મોટું ખાનગી ભંડોળ ધરાવતું નેશનલ કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક હતું જે અમેરિકના વિવિધ શહેરમાં 1970થી ફ્રી ડાયલઅપ એક્સેસ (dial-up access) આપતું હતું.1980માં આ નેટવર્ક ટીસીપી /આઈપી (TCP/IP) પ્રોટોકોલ તરીકે એકબીજા સાથે સંકળાયેલું હતું જે ઘણું જ લોકપ્રિય થયું હતું. ટીસીપીઆઈપી વર્ચ્યુઅલ રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતા કોમ્યુનિકેશન નેટવર્ક સાથે કામ કરવાની અને તાકાતને કારણે તેનો ઝડપી વિકાસ શક્ય બન્યો, જો કે ઈન્ટરનેટનો ઝ઼ડપી વિકાસ સિસ્કો સિસ્ટમ (Cisco Systems), પ્રોટેઓન અને જ્યુપિટર (Juniper)કંપનીના રાઉટરની ઉપલબ્ધતાને કારણે શક્ય બન્યો. તેમજ લોકલ એરિયા નેટવર્કિંગ અને યુનિક્સ (UNIX)ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પર ટીસીપી/આઈપીના અમલીકરણ માટે ઈથરનેટ (Ethernet)ની સુલભતાને કારણે આ બધુ શક્ય બન્યું.

વિકાસ

આમ છતાં, ઈન્ટરનેટને શક્ય બનાવતી પ્રાથમિક એપ્લિકેશન અને ગાઈડલાઈન બે દાયકા પહેલા અસ્તિત્વમાં આવી, જ્યારે લોકોના ધ્યાનમાં આ નેટવર્ક તો છેક 1990માં આવ્યું. 6 ઓગસ્ટ 1991ના રોજ પાર્ટિકલ સંશોધન માટેની યુરોપિયન સંગઠન સીઈઆરએન (CERN) નવો વર્લ્ડ વાઈડ વેબ (World Wide Web)પ્રોજેક્ટ લોકો સમક્ષ મુક્યો મુળ અંગ્રેજ (English) એવા વૈજ્ઞાનિક ટીમ બર્નર્સ-લી (Tim Berners-Lee)એ 1989માં વેબની શોધ કરી હતી.

પહેલાના સમયે વેબ બ્રાઉઝર (web browser) ViolaWWW (ViolaWWW) પ્રખ્યાત હતું તે હાઈપરકાર્ડ (HyperCard) પધ્ધતિ અને એક્સ વિન્ડો સિસ્ટમ (X Window System)દ્વાર બનાવવામાં આવ્યું. આ બાદ મોસેઈક (Mosaic) વેબ બ્રાઉઝર પ્રચલિત બન્યું. 1993માં યુનિવર્સિટી ઓફ ઈલિનોઈસ (University of Illinois)માં નેશનલ સેન્ટર ફોર સુપર કોમ્યુટિંગ એપ્લિકેશન (National Center for Supercomputing Applications)દ્વારા મોસેઈકનું 1.0 વર્ઝન રીલીઝ કરવામાં આવ્યું. અને 1994ના અંત ભાગમાં ઈન્ટરનેટમાં લોકોનું ધ્યાન વધતું ગયું હતું. 1996 સુધી વિશ્વમાં ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ વધુ વ્યાપક બન્યો. વર્લ્ડ વાઈડ વેબનો ઉપયોગ ત્યારે એક અલંકાર (synecdoche)તરીકે વપરાશ થતો હતો.

દરમિયાન, દાયકાઓ દરમિયાન ઈન્ટરનેટ જુના પબ્લિક કમ્પ્યુટર નેટવર્કને પોતાનામાં સમાવેશ કરવામાં સફળ રહ્યું હતું. (જો કે કેટલાક નેટવર્ક જેવા કેફિડોનેટ (FidoNet)અલગ જ રહ્યા હતા. )1990માં એવો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો કે ઈન્ટરનેટ 100 %ના દરે વિકાસ પામશે. જ્યારે 1996 અને 1997ના વર્ષો દરમિયાન તેનો વિકાસ વિસ્ફોટકની કક્ષાએ થયો હતો. આ વિકાસનું એક કારણ એ પણ હતું કે ત્યારે કેન્દ્રમાં કોઈ વહીવટીમંડળ ન હતું જેથી નેટવર્ક વધુ ઝડપે વિક્સ્યુ તેમજ કોઈની માલિકી ન હોવાથી ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલનો લોકો વપરાશ કરવા લાગ્યા, જેથી એકબીજા પર નિર્ભર રહેવાનું પ્રમાણ વધ્યું જેથી કોઈ એક કંપની નેટવર્કનો વધુ પડતો કંટ્રોલ લઈ શકતી ન હતી.

વિવિધ આંકડાઓની સહાય લઈને એએમડીએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે જાન્યુઆરી 2009 સુધીમાં ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ 1.9 બિલિયનની સંખ્યાએ પહોંચશે.

યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓની શંકા અને ફાળો

1960, 1970, 1980ના ગાળામાં કોમ્યુનિકેશનના ફિલ્ડમાં નવા નવા સંશોધનો થયા જેને ઉત્તર અમેરિકાની વિવિધ યુનિવર્સિટીઓએ અપનાવી લીધા.

આરંભકાળમાં યુનિવર્સિટી ઈન્ટરનેટ કમ્યુનિટીનો ઉદાહરણ ક્લેવલેન્ડ ફ્રિનેટ, બ્લેકબર્ગ ઈલેક્ટ્રોનિક વિલેજ (Blacksburg Electronic Village) અને એનએસટીએન ઈન નોવો સ્કોટીયા હતા. વિદ્યાર્થીઓએ મફત વાર્તાલાપ કરવાની આ તક ઝડપી લીધી અને તેઓ આને આઝાદીના શસ્ત્ર તરીકે જોવા લાગ્યા. અંગત કમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટે તેમને કોર્પોરેશન અને ગવર્મેન્ટથી મુક્ત કરાવ્યા(નેલ્શન, જેનિંગ્સ, સ્ટોલમેન)

1960માં એઆરપીએનેટ (ARPANET)ની રચનામાં ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓએ મોટાભાગ ભજવ્યો હતો.^{(સંદર્ભ આપો)}નેટવર્ક વર્કિંગ ગ્રુપ કે જેણે એઆઈપીએનેટના પ્રોટોકોલ ડીઝાઈન કર્યા હતા તેમાં મોટાભાગના ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ હતા.

આજનું ઇન્ટરનેટ

ધ માય ઓપેરા કોમ્યુનિટી (My Opera Community) સર્વર રેકઉપરથી લઈને યુઝર ફાઈલ સ્ટોરેજ(માયઓપેરા.કોમની ફાઈલની વિષયવસ્તુ), "બિગ્મા"( ધ માસ્ટર માયએસક્યુએલ (MySQL) ડેટાબેઝ (database)સર્વર અને અન્ય બે આઈબીએમ સેન્ટરમાં બહુહેતુક મશીન હતા. ( અપાચે (Apache)ફ્રન્ટ એન્ડ અને અપાચે બેક એન્ડએ માયએસક્યુએલ ડેટાબેઝ સર્વર, લોડ બેલેન્સર (load balancer) ફાઈલ સર્વર (file server)અને કેચ સર્વર અને સિંક માસ્ટર).

ઈન્ફ્રાસ્ટ્કચર ઉપરાંત ઈન્ટરનેટ બે કે વધુ કમર્શિયલ કોન્ટ્રાક્ટ દ્વારા સુવિધા કરી આપી હતી.(દાત.પીયરિંગ એગ્રીમેન્ટ (peering agreement)) અને ટેક્નિકલ સ્પેશિફિકેશન અને પ્રોટોકોલ (protocol) દ્વારા કે જે નેટવર્ક દ્વારા ડેટા (data)ને કેવી રીતે ફરબદલ કરી શકાય છે તે દર્શાવતા હતા. ખરેખર તો ઈન્ટરનેટ તેના ઈન્ટરકનેક્શન અને રાઉટિંગ પોલિસીને કારણે ઓળખાય છે.

ઈન્ટરનેટ વર્લ્ડ સ્ટેટના અહેવાલ મુજબ 30 જુન 2008 સુધીમાં 1.463 બિલિયન લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે.

ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ

ઈન્ટરનેટનું માળખું હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેરના સ્તરો વચ્ચે વહેંચાયેલું છે જે વિવિધ ભાગો પર કંટ્રોલ કરે છે. જ્યારેકે હાર્ડવેર સોફ્ટવેર સિસ્ટમને મદદ કરવા ઊપયોગી છે, સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચરની ડિઝાઈન અને સખત સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન પ્રક્રીયા એ ઈન્ટરનેટની લાક્ષણિકતા છે.

ઈન્ટરનેટની સોફ્ટવેર સિસ્ટમની આર્કિટેક્ચરલ ડીઝાઈન માટે ઈન્ટરનેટ એન્જિનિયરિંગ ટાસ્ક ફોર્સ (Internet Engineering Task Force) (આઈઈટીએફ)જવાબદાર છે. આઈઈટીએફ એક વ્યવસ્થિત વર્ક ગ્રુપ બનાવે છે જે વ્યકિતઓ માટે ખુલ્લા હોય છે જે ઈન્ટરનેટના માળખાના વિવિધ ભાગો માટે રચાવામાં આવે છે. ચર્ચાનું પરિણામ અને નક્કી કરવામાં આવેલું પ્રમાણ આઈઈટીએફની વેબ સાઈટ પર ઉપલબ્ધટીપ્પણી માટેની વિનંતી (Requests for Comment)ના પેજ પર પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.

ઈન્ટરનેટને યોગ્ય બનાવે તે માટેના નેટવર્કિંગના જે મુખ્ય પદ્ધતિ છે તે આરએફસી છે જે દ્વારા ઈન્ટરનેટ સ્ટાન્ડર્ડ (Internet Standard) બને છે. આ સ્ટાન્ડર્ડને ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ (Internet Protocol Suite)કહેવાય છે. પ્રોટોકોલની સ્તર આધારિત પદ્ધતિને આ એક આદર્શ માળખામાં ભાગી દે છે. (આરએફસી 1122, આરએફસી1123)સર્વિસ ઓપરેટર કરવી આનાથી સરળ થઈ જાય છે. સોફ્ટવેર એપ્લિકેશનના સૌથી ઉપરના ભાગે (એપ્લિકેશન લેયર (Application Layer)) દા.ત. વેબ બ્રાઉઝર એપ્લિકેશન, અને તેની નીચે ટ્રાન્સપોર્ટ લેયર (Transport Layer) જે વિવિધ હોસ્ટને નેટવર્ક દ્વારા કનેક્ટ કરે છે. (દા.ત. કલાયન્ટ સર્વર મોડેલ (client-server))અંદરના લેયરમાં બે પ્રકારના સત્ર હોય છે. ઈન્ટરનેટ લેયર (Internet Layer)જે કમ્પ્યુટરને એકબીજા નેટવર્ક સાથે જોડે છે જેથી ઈન્ટરનેટવર્કિંગ (internetworking) આ લેયર દ્વારા શક્ય બને છે. અને છેલ્લે નીચે સોફ્ટવેર લેયર હોય છે જે હોસ્ટ અને લોકલ લિંક વચ્ચે જોડાણ કરી આપે છે. (જેને લિંક લેયર (Link Layer) કહે છે.) દા.ત. લોકલ એરિયા નેટવર્ક લેન (LAN)અથવા ડાયલ અપ કનેક્શન (dial-up connection))આ મોડેલને નેટવર્કિંગના ટીસીપી/આઈપી (TCP/IP) મોડલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અન્ય મોડલ પણ વિકસ્યા છે જેમ કે ઓપન સિસ્ટમ ઈન્ટરકનેક્શન (Open Systems Interconnection), (ઓએસઆઈ)જેઓ અમલીકરણમાં અને વિગત આપવામાં એટલા કાર્યક્ષમ નથી.

ઈન્ટરનેટના મોડલનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (Internet Protocol)જે કમ્પ્યુટરને ઈન્ટરનેટ પર એડ્રેસિંગ સિસ્ટમ આપે છે જેથી નેટવર્કિંગના ઈન્ટરનેટવર્કિંગ (internetworking)દ્વારા ઈન્ટરનેટનું જોડાણ શક્ય બને છે. આઈપી વર્ઝન 4( આઈપીવી4 (IPv4))જે પહેલાની પેઢીઓ દ્વારા વાપરવામાં આવતું હતું , જેનો હાલમાં પણ વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. આની ડીઝાઈન 4.3 બિલિયન(10 ⁹ ) સુધીના ઈન્ટરનેટ હોસ્ટ માટે કરવામાં આવી હતી. જોકે ઈન્ટરનેટના વધારે પડતા વિકાસને કારણે આઈપીવી4 સિસ્ટમ ધીમી (IPv4 address exhaustion) પડી ગઈ છે. આને પગલે નવું વર્ઝન આઈપીવી6 (IPv6)વિકસિત કરવામાં આવ્યું છે જે વધુ કાર્યક્ષમ છે અને ડેટા ટ્રાફિકને વધુ સારી રીતે રાઉટિંગ કરી શકે છે. આઈપીવી6 (IPv6) હાલમાં કર્મશિયલી રીતે વિશ્વમાં ડિપ્લોયમેન્ટ (deployment) કરવામાં આવ્યું છે.(પ્રયોગ ચાલી રહ્યો છે)

આઈપીવી6 આઈપીવી4 સાથે સરખાવી શકાય તેવું નથી. આ ઈન્ટરનેટનું સમાનંતર વર્ઝન છે જે આઈપીવી4 સોફ્ટવેર દ્વારા એક્સેસ કરી શકાતું નથી. આનો મતલબ એવો છે કે આઈપીવી6 ઈન્ટરનેટ સાથે કોમ્યુનિકેશન કરવા માંગતા દરેક નેટવર્કિંગ ડિવાઈસનું અપગ્રેડેશન કરવું જરૂરી છે. અત્યારની લેટેસ્ટ કોમ્યુટર ઓપરેટિંગ સિસ્ટમને બન્ને પ્રકારના ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ વર્ઝનમાં કામ કરવા માટે સક્ષમ બનાવાયા છે. નેટવર્ક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રકચરને કારણે હજૂ પણ આમાં વિકાસ સાધી શકાયો નથી.

ઈન્ટરનેટ માળખું

ઈન્ટરનેટ અને તેના માળખાનું ઘણું વિષ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. દાખલા તરીકે, ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ રાઉટિંગ સ્ટ્રકચર અને વર્લ્ડ વાઈડ વેબની હાઈપર ટેક્સ્ટ લિંક સ્કેલ ફ્રી નેટવર્ક (scale-free network)તરીકે કૃતનિશ્ચિયી છે.

કમર્શિયલ ઈન્ટરનેટ પ્રોવાઈડર જે રીતે ઈન્ટરનેટ એક્સચેન્જ પોઈન્ટ (Internet exchange point)દ્વારા કનેક્ટ થાય છે. હવે નેટવર્કના રિચર્સ ઈન્ટરકનેક્ટને મોટા સબનેટવર્ક તરફ ઢાળી રહ્યા છે.આને લગતી યાદી નીચે મુજબ છે.

• GEANT (GEANT)
• GLORIAD (GLORIAD)
• ધ ઈન્ટરનેટ ટૂ (Internet2)નેટવર્ક(જે ને એલિબેન નેટવર્ક (Abilene Network)તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. )
• JANET (JANET) (યુકેનું રાષ્ટ્રીય સંશોધન અને શૈક્ષણિક નેટવર્ક (national research and education network))

નાના નેટવર્ક માટે તેને બનાવવામાં આવ્યું છે. શૈક્ષણિક કમ્પ્યુટર નેટવર્ક ઓર્ગેનાઈઝેશન માટેની યાદી જુઓ

કમ્પ્યુટર નેટવર્ક ડાયાગ્રામ (computer network diagram)માં ઈન્ટરનેટને ક્લાઉડ સિમ્બોલ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેની અંદર અને બહાર નેટવર્ક કોમ્યુનિકેશન પાસ થાય છે.

ICANN

અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા (California)માં મરિના ડેલ રે (Marina Del Rey)માં આવેલું ICANN હેડક્વાર્ટર.

ઢાંચો:Details ધ કમ્પ્યુટર કોર્પોરેશન ફોર એસાઈન્ડ નેમ એન્ડ નંબર, ઈન્ટરનેટના ડોમેઈન નેમ (domain name), ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ એડ્રેસ અને પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર માટેની સુપ્રિમ સંસ્થા છે જે આ બાબતે કોર્ડિનેશન કરે છે. વૈશ્વિક રીતે નામ(દા.ત. જેમાં એક ધારણ કરનાર સંભવિત નામ માટે અરજી કરી શકે છે.) ઈન્ટરનેટ યોગ્ય રીતે કામ કરે તે માટે જરૂરી છે. કેલિફોર્નિયાના મરિના ડેલ રે (Marina del Rey, California)ખાતે આઈસીએએનએનનું વડું મથક આવેલું છે. પણ તેની આંતરરાષ્ટ્રીય બોર્ડ ઓફ ડીરેક્ટર દ્વારા દેખરેખ રાખવામાં આવે છે. આ ડીરેક્ટરો ઈન્ટરનેટ ટેક્નિકલથી લઈને બિઝનેસ એકેડીમી અને નોન કમર્શિયલ કમ્યુનિટીમાંથી પણ આવે છે. ડોમેઈન નેમ સિસ્ટમમાં રૂટ ઝોન (root zone) ફાઈલમાં બદલાવ માટે હજૂ પણ અમેરિકન સરકારનો મહત્વનો રોલ છે. ઈન્ટરનેટ વિવિધ નેટવર્કો સાથે જોડાઈને બનેલું હોવાથી ઈન્ટરનેટને કોઈ સંચાલકિય સત્તામંડળ નથી. આઈસીએએનએન એ નામ આપવા માટે અને તેની વિવિધ બાબતો માટેની વૈશ્વિક કોર્ડિનેટિંગ બોડી છે પરંતુ તેનું કાર્ય માત્ર ડોમેઈન નેમ , આઈપી એડ્રેસ (IP address), પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર્સ આપવા પૂરતુ જ સિમીત રહ્યું છે.

16 નવેમ્બર 2005ના રોજ ઈન્ફોર્મેશન સોસાયટી અંગે વર્લ્ડ સમિટ (World Summit on the Information Society) ટુનિસ (Tunis)ખાતે યોજાઈ હતી. જેમાં ઈન્ટરનેટને લગતા મુદ્દાઓ માટે ઈન્ટરનેટ ગવર્નન્સ ફોરમ (Internet Governance Forum)ની સ્થાપના કરાઈ હતી.

ભાષા

ઢાંચો:Details ઢાંચો:Details ઢાંચો:Further ઈન્ટરનેટની પ્રચલિત ભાષા અંગ્રેજી (English)છે. આનું કારણ એ હોઈ શકે છે કે ઈન્ટરનેટનો ઉદભવ અંગ્રેજી દેશોમાં થયો છે. તેમજ અંગ્રેજી ભાષાનો રોલ તેમાં મહત્વ (lingua franca)નો છે. આનું કારણ એ પણ હોઈ શકે છે કે અમેરિકામાં પહેલાના જે કમ્પ્યુટર હતા તેઓ અંગ્રેજી ભાષાના લેટિન વર્ણમાળા (Latin alphabet) સિવાયના શબ્દોને હેન્ડલ કરી શકતા ન હતા.

અંગ્રેજી (કુલ મુલાકાતીના 29 %) બાદ વર્લ્ડ વાઈડ વેબ (World Wide Web) પર સૌથી વધુ વિનંતી કરાયેલી ભાષાઓમાં ચીની (Chinese)(19 %), સ્પેનિશ (Spanish)(9 %), જાપાનીઝ (Japanese)(6 %), ફ્રેન્ચ (French)(5 ટકા) અને જર્મન (German)(4 %)નો સમાવેશ થાય છે.

પ્રદેશવાર જોઈએ તો , વિશ્વના 40% ટકા ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ એશિયા (Asia)ના છે. 26% યુરોપ (Europe)ના, 17% ઉત્તર અમેરિકા (North America)ના, 10% લેટીન અમેરિકા (Latin America) અને કેરેબિયન (Caribbean)ના, 4% આફ્રિકા (Africa)ના, 3% મધ્ય પુર્વ (Middle East)ના and 1% ટકા ઓસ્ટ્રેલિયાના છે.

હાલના વર્ષોમાં ઈન્ટરનેટ ટેક્નોલોજી પુરતા પ્રમાણમાં વિકસી છે અને તેમાં પણ યુનિકોડ (Unicode)ના ઉપયોગ બાબતે, યુનિકોડમાં વિશ્વની ઘણી ભાષાઓમાં વાતચીત અને વિકાસ માટેની સુવિધા છે. જો કે, તેમાં કેટલીક તકલીફોનો ઉકેલ હજી શોધી શકાયો નથી જેમ કે મોજિબેક (mojibake) (વિદેશી ભાષાઓને ખોટી રીતે દર્શાવે છે જેને kryakozyabry તરીકે પણ ઓળખાવાય છે.)

ઈન્ટરનેટ અને ઓફિસ

ઈન્ટરનેટ દ્વારા સ્થળ અને કામ કરવાના કલાકોમાં ઘણી લવચીકતા(છુટછાટ) મળે છે અને તેમાં પણ જ્યારે તમારી પાસે ખુબ ઝડપી કનેક્શન અને વેબ એપ્લિકેશન (Web application) હોય છે ત્યારે.

મોબાઈલ પર ઈન્ટરનેટ સર્ફિંગ કરવું

હવે ઈન્ટરનેટને વિવિધ સાધનો દ્વારા એક્સેસ કરી શકાય છે. મોબાઈલ ફોન (Mobile phone), ડેટાકાર્ડ (datacard), હેન્ડહેલ્ડ (handheld), ગેમ કોન્સોલ (game console), અને સેલ્યુલર રાઉટર (cellular router) દ્વારા યુઝર્સ ગમે ત્યાંથી ઈન્ટરનેટને એક્સેસ કરી શકે છે. આ સાધનોમાં સેલ્યુલર નેટવર્કને મદદ કરતી ટેક્નોલોજી હોય છે.

જો કે, તેમાં કેટલીક મર્યાદા છે જેમ કે નાનું સ્ક્રીન કે પછી અમુક ચોક્કસ જ સુવિધાઓ આ ખિસ્સામાં રહી શકે તેવી આ ડિવાઈસમાં હોય છે, ઈન્ટરનેટની મોટાભાગે બધા જ પ્રકારની સુવિધાઓ જેમા ઈમેલ અને વેબ બ્રાઉઝીંગની પણ સામેલ છે તે સુવિધા આ ડિવાઈસ દ્વારા મેળવી શકા છે. જો કે સર્વિસ પ્રોવાઈડર તેમાંની કેટલીક સર્વિસને નિયંત્રિત પણ કરી શકે છે અને ડેટા એક્સેસ પર પૈસા પણ વસુલ કરે છે. જ્યારે ઘરે વપરાશમાં વધુ પૈસા લાગતા નથી.

સામાન્ય વપરાશ

ઈ-મેલ

ઢાંચો:Details ઈન્ટરનેટનું આગવું સંશોધન ઈમેલ છે. ઈમેલ દ્વારા બે પક્ષો એક બીજાને ઈલેક્ટોનિક ટેક્સ્ટ મેસેજ મોકલી શકે છે જે દ્વારા તેઓ પત્રો અને મેમો પણ મોકલાવી શકે છે. આજની તારીખે પણ, ઈન્ટનેટ અને ઈન્ટરનેટ ઈ-મેલ સિસ્ટમનો ભેદ પારખવો જરૂરી છે. ઈન્ટરનેટ ઈમેલ મોકલનાર અને મેળવનારના કંટ્રોલ બહાર ઘણા બધા નેટવર્કમાંથી પસાર થાય છે. અને તેને ત્યાં સંગ્રહિત પણ કરવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન ઈ-મેલને વાંચી પણ શકાય છે અને ત્રીજા પક્ષ દ્વારા તેમાં છેડછાડ પણ શક્ય બને છે. ઈન્ટરનેટ મેલ સિસ્ટમ કે જ્યા કોર્પોરેટ કે સંસ્થાના નેટવર્ક પર માહિતી છોડી દેવામાં આવતી નથી ત્યા ઈમેલ વધુ સુરક્ષિત છે. જો કે ઘણા બધા સગંઠનોમાં આઈટી (IT)અને અન્ય લોકો કે જેઓની નોકરી મોનિટરિંગ કરવાની અને ક્યારેક આ માહિતી એક્સેસ કરવાની છે તેઓ આ માહિતી વાંચી શકે છે. અત્યારે લોકો ઈમેલમાં ચિત્ર અને ફાઈલ જોડીને મોકલી શકે છે. અત્યારના ઈ-મેલ સર્વર વિવિધ ઈમેલ એડ્રેસ (e-mail addresses)ને ઈમેલ મોકલી શકવા માટે સક્ષમ હોય છે.

વર્લ્ડ વાઈડ વેબ

WWW (WWW)નું ગ્રાફિક રીપ્રેઝેન્ટેશન હાઈપરલિંક (hyperlink) દર્શાવે છે.

ઘણા લોકો ઈન્ટરનેટ અને વર્લ્ડ વાઈડ વેબ(અને ઘણી વખત માત્ર વેબ) તરીકે સંબોધે છે, પરંતુ આપણે ઉપર ચર્ચા કરી તેમ આ બન્ને એકબીજાના સમાનાર્થી (synonymous)નથી.

વર્લ્ડ વાઈડ વેબ એ એકબીજા સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજો (documents), ઈમેજ (images) અને વિવિધ સાધનસામગ્રીનો સેટ છે જે હાઈપર લિંક (hyperlink)અને યુઆરએલ (URLs) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. આ હાઈપર લિંક અને યુઆરએલ એચટીટીપી (HTTP)(હાઈપર ટેક્ષટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ) દ્વારા વેબ સર્વર (web servers)કે અન્ય મશીનમાં સંગ્રાહેલી માહિતી અને સાધનસામગ્રીને જોવાની પરવાનગી આપે છે. ઈન્ટરનેટ માટે કોમ્યુનિકેશન કરવા માટે માત્ર એચટીટીપીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

બિઝનેસ લોજિક અને ડેટાની હેરફેર માટે વેબ સર્વિસ (Web service)એચટીટીપીનો ઉપયોગ કરે છે જેથી સોફ્ટવેર સિસ્ટમ વ્યવસ્થિત કોમ્યુનિકેટ કરી શકે છે.

હાલમાં વેબસાઈટ પરથી માહિતી મેળવવા માટે જે સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ થાય છે તેને યુઝર્સ એજન્ટ (user agent)કહેવાય છે. સામાન્ય વપરાશમાં, વેબ બ્રાઉઝર (web browsers) જેવા કે ઈન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર (Internet Explorer), ફાયરફોક્સ (Firefox)અને એપલ સફારી (Apple Safari) દ્વારા વેબ પેજ એક્સેસ કરી શકાય છે જેથી યુઝર્સ એક થી બીજા વેબ પર હાઈપરલિંક દ્વારા જઈ શકે છે. વેબ દસ્તાવેજોમાં કમ્પ્યુટર ડેટા (computer data)કે જેમાં ગ્રાફિક્સ, સાઉન્ડ, વાક્યો (text), વિડીયો (video), મલ્ટીમિડીયા (multimedia) અને અન્ય ઈન્ટરએક્ટીવ કન્ટેન્ટ જેમ કે ગેમ્સ (games), ઓફિસ એપ્લિકેશન (office applications)તેમજ અન્ય સાઈન્ટિફિક ડેમોસ્ટ્રેશનનો, સમાવેશ થાય છે.

કીવર્ડ (keyword)વડે Yahoo (Yahoo!)અનેGoogle (Google)જેવા સર્ચ એન્જિન (search engine) ઈન્ટરેનેટમાં સંશોધન (Internet research)કરી શકે છે. કરોડો લોકો આ દ્વારા વિવિધ પ્રકારની માહીતી ઓનલાઈન મેળવે છે. પરંપરાગત લાઈબ્રેરી (libraries) અને એન્સાયક્લોપેડિયા (encyclopedia)ની સરખામણીમાં ઈન્ટરનેટ વિવિધ જગ્યાઓએ પડેલી માહિતી અને ડેટા મેળવી શકાય છે.

વિવિધ જગ્યાએ રહેલા શ્રોતાજનો (audience) માટે સંસ્થાઓ અને વ્યકિતઓ વડે ઈન્ટરનેટના માધ્યમ દ્વારા ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના આઈડિયા અને માહિતી પ્રસિદ્ધ (publish)કરવી પહેલા કરતા વધુ સરળ બની ગયું છે. વેબ પેજ પર , બ્લોગ (blog)પર કે ખુબ જ નાની કિંમતે (cost) બનાવાયેલી વેબસાઈટ પર પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવેલી માહિતી કોઈ પણ શોધી શકે છે. જો કે, હાલમાં પણ મોટી વ્યવસાયી વેબસાઈટને વધુ આકર્ષક, ભિન્ન અને અપ ટુ ડેટ રાખવા માટે ઘણા બધા પૈસાની જરૂર પડે છે.

ઓનલાઈન ડાયરી જે સમય સમયે અપડેટ કરી શકાય છે તે માટે ઘણા બધા લોકો અને કંપનીઓ વેબ બ્લોગ કે બ્લોગ (blog) નો મોટાપાયે વપરાશ કરે છે. કેટલાક વ્યવસાયીક સંસ્થાઓ તેમના કર્મચારી (staff)ઓને સલાહ આપે છે કે પોતાના વિચારો, પોતાની વિશિષ્ટતા, અને માહિતી બ્લોગ દ્વારા અભિવ્યકત કરે, જેથી મુલાકાતી આ પ્રકારની માહિતીથી ખુશ થાય છે અને અંતે તે કોર્પોરેશન તરફ આકર્ષિત થાય છે. આનું એક ઉદાહરણ છે માઈક્રોસોફ્ટ (Microsoft), આ કંપનીના પ્રોડ્કટ ડેવલપર (product developers) પોતાના કાર્યમાં લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા માટે અંગત બ્લોગ પર કાર્યક્રમને લગતી માહિતી પ્રસિદ્ધ કરે છે.

મોટા સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ દ્વારા પબ્લિશ કરાયેલા અંગત વેબ પેજીસ ઘણા લોકપ્રિય નિવડ્યા છે અને તેમાં વધુને વધુ સોફિસ્ટિકેશન પણ આવી રહ્યું છે. વેબના આરંભકાળથી એન્જલફાયર (Angelfire)અને જીઓસીટીઝ (GeoCities) અસ્તિત્વમાં છે, આ ઉપરાંત તેના જેવા જ ફેસબુક (Facebook)અને માયસ્પેસ (MySpace) જે હાલમાં ઘણા લોકપ્રિય છે. આ ઓપરેશનો સામાન્ય વેબ પેજ હોસ્ટની જગ્યાએ સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ (social network service)તરીકે ઓળખાવાય છે

લોકપ્રિય વેબ પેજીસ પર એડવર્ટાઈઝિંગ (Advertising) આકર્ષક હોઈ શકે છે અને ઈ-કોમર્સ (e-commerce) અને વેબ સાઈટ દ્વારા સેવાઓ અને વસ્તુઓનું વેચાણ સતત વધી રહ્યું છે.

હાલના દિવસોમાં વેબ સર્વસમાં સંગ્રહિત કરાયેલા વેબ પેજ એચચટીએમએલ (HTML)ટેક્ષ ફાઈલમાં બનાવવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, વેબસાઈટ કન્ટેન્ટ મેનેજમેન્ટ (content management)અને વિકી સોફ્ટરવેર (wiki)નો ઉપયોગ કરે છે જેમાં શરૂઆતમાં ઘણું ઓછું કન્ટેન્ટ હોય છે. આ સિસ્ટમના સહાયક કે જે સ્ટાફ કે કોઈ કલ્બના મેમ્બર કે પછી સંગઠનના સભ્ય અથવા સામાન્ય પ્રજામાંથી કોઈ પણ હોઈ શકે છે, તેઓ આ હેતુ માટે ડીઝાઈન કરવામાં આવેલા એડીટ પેજીસમાં આપવામાં આવેલા ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે સામાન્ય મુલાકાતી અંતિમ એચટીએમએલ ફોર્મને જ જુએ છે. ટાર્ગેટ વિઝિટર્સ માટે આ વસ્તુ ઉપલબ્ધ બને તે માટે ઘણી વખત એપ્રુવલ કે સિક્યુરિટી સિસ્ટમ બનાવાય છે અને ઘણી વખત નથી બનાવવામાં આવતી.

રીમોટ એક્સેસ

Further information: Remote access

વિશ્વમાં ગમે તે ખુણામાં બેઠેલો યુઝર્સ ઈન્ટરનેટના માધ્યમ દ્વારા અન્ય કમ્પ્યુટર સાથે જોડાઈ શકે છે અને માહિતીનો સંગ્રહ કરી શકે છે. આવું કરવા ઈચ્છતો વ્યકિત તેની જરૂરિયાત મુજબ સિક્યુરીટી (security)ઓથેન્ટીકેશન અને એન્સ્ક્રીપ્શન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી પણ શકે છે અને નથી પણ કરતો.

ઘરે બેઠા જ કામ કરી શકાય તેવો આ નવતર પ્રકારનો રસ્તો છે જે વિવિધ ઉદ્યોગોમાં એકબીજા સાથે મળીને અને માહીતીના આદાનપ્રદાન વડે કામ કરાય છે. ઘરે બેઠેલો હિસાબનીશ(એકાઉન્ટન્ટ) (accountant) બીજા દેશમાં સ્થિત કંપનીનું ઓડીટ (audit) ત્રીજા જ દેશમાં સ્થિત સર્વર (server) વડે તપાસી શકે છે, વળી પાછું આ સર્વર કોઈ ચોથા જ દેશના આઈટી નિષ્ણાતો દ્વારા ચલાવવામાં આવતું હોય છે. તેમજ આ એકાઉન્ટ કોઈ ઘરે બેઠા કામ કરતા કોઈ બુકકિપર દ્વારા બનાવવામા આવ્યા હોય છે જેને વિશ્વભરમાંથી વિવિધ માહિતીઓ ઈમેલ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આમાની ઘણા કાર્યો ઈન્ટરનેટનો વપરાશ વધ્યો તે પહેલા કરવામાં આવતા હતા, પરંતુ પ્રાઈવેટ લીઝ લાઈન (leased line)નો ખર્ચ ઘણો આવતો હતો જેથી તે બધા જ લોકો માટે શક્ય ન હતી.

રજા માટે કે પછી બિઝનેશ ટ્રીપમાં બહાર ગયેલી વ્યકિત તેના ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટરથી દુર હોય છે ત્યારે તે પોતાના ઓફિસના કમ્પ્યુટરને રીમોટ ડેસ્કટોપ (remote desktop)ને, ઈન્ટનેટના વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નેટવર્ક (Virtual Private Network)દ્વારા સુરક્ષિત રીતે ખોલી શકે છે. આના દ્વારા ઓફિસથી દુર વ્યકિત તેના કમ્પ્યુટરમાં રહેલી સામાન્ય ફાઈલો અને ડેટાને એકસેસ કરી શકે છે જેમા ઈમેલ અને અન્ય એપ્લિકેશનનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે.

જો કે કેટલીક નેટવર્ક સિક્યુરીટી કંપનીઓ આને વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નાઈટમેર(દુઃખદ સ્વપ્ન) પણ ગણે છે. કારણ કે ઓફિસના સુરક્ષિત વિસ્તાર બહાર કર્મચારીના ઘરે પણ આ દ્વારા કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

સહયોગ

See also: Collaborative software

કેટલાક ઓછી કિંમતમાં ફળીભૂત થાય તેવા આઈડીયા દ્વારા, માહીતી અને સ્કિલનું આદાનપ્રદાન અને સહયોગ (collaborative)ઘણું જ સરળ બની ગયું છે. પોતાના આઈડિયા એકબીજા સાથે શેર કરવાની સાથે સાથે વાતચીત કરવા ઉપરાંત, ઈન્ટરનેટના વિશાળ વ્યાપને કારણે આવા ગ્રુપની રચના પણ સરળ રીતે થઈ શકે છે. આના ઉદાહરણ છે ફ્રી સોફ્ટવેર ચળવળ (free software movement), જેણે લીનક્સ (Linux)મોઝીલા ફાયરફોક્સ (Mozilla Firefox) અને ઓપનઓફિસ.ઓઆરજી (OpenOffice.org) જેવી વસ્તુઓ બનાવી છે.

આઈઆરસી (IRC), ચેટ રૂમ, ચેનલ કે પછી ઈન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ (instant messaging)સિસ્ટમ દ્વારા ઈન્ટરનેટ ચેટ(વાતચીત) કરી શકાય છે. આ દ્વારા દિવસ દરમિયાન જ્યારે તેઓ પોતાના ઘરમાં કામ કરતા હોય છે ત્યારે તેમના મિત્રો અને સહયોગી સાથે આસાનીથી વાતચીત કરી શકે છે. ઈમેલ કરતા પણ સરળતાથી અને ઝડપથી મેસેજનું આદાનપ્રદાન કરી શકાય છે. ટીમ મેમ્બર્સ વચ્ચે આ સિસ્ટમ દ્વારા એક વાઈટબોર્ડ અસ્તિત્વમાં આવે છે દ્વારા તેઓ વોઈસ અને વિડીયો દ્વારા કનેક્ટ રહી શકે છે.

વર્ઝન કંટ્રોલ (Version control) સિસ્ટમ દ્વારા શેર્ડ ડોક્યુમેન્ટ પર કામ કરતી વિવિધ ટીમોને સાથે કામ કરવાનો મોકો આપે છે. જેમાં કેટલીક સુવિધાઓ એવી છે જેમ કે એક બીજાનું કામ ઓવર રાઈટ થઈ જતું નથી, તેમજ ડોક્યુમેન્ટ મોકલી દીધા છે ત્યાં સુધી રાહ જોવાની જરૂર પડતી નથી.

બિઝનેશ અને પ્રોજેક્ટ ટીમ માહિતીની સાથે સાથે વિવિધ દસ્તાવેજો અને કેલેન્ડરને પણ શેર કરી શકે છે. આ પ્રકારના સહકાર વિવિધ વૈજ્ઞાનિક રિસર્ચ , સોફ્ટવેર ડેવલોપમેન્ટ, કોન્ફરન્સ પ્લાનિંગ, રાજકીય પ્રવૃતિઓ અને ક્રિએટીવ રાઈટીંગ દરમિયાન થાય છે.

ફાઈલ શેરિંગ

કોમ્પયુટર ફાઈલ (computer file)ને એટેચમેન્ટ (attachment) તરીકે ગ્રાહકો, કોલેજોને, અને મિત્રોને ઈમેલ (e-mailed)ના માધ્યમ દ્વારા મોકલી શકાય છે. અન્ય લોકો આ એટેચ વસ્તુને સરળતાથી ડાઉનલોડ કરી શકે તે માટે તેને વેબસાઈટ (website)અથવા એફટીપી (FTP)સર્વર વડે અપલોડ કરવામાં આવે છે. આ વસ્તુને સાથીદારો યોગ્ય રીતે વાપરી શકે તે માટે શેર્ડ લોકેશન અથવા ફાઈલ સર્વર (file server)માં મુકવામાં આવે છે. જ્યારે ડાઉનલોડની સંખ્યા વધારે હોય ત્યારે ઘણા યુઝર્સ" મિરર સર્વર (mirror)" અથવા "પીઅર-ટુ-પીઅર (peer-to-peer)" નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે.

આમાં કેટલાક કેસમાં, ફાઈલના એક્સેસ હક્કોને યુઝર્સ ઓથેન્ટિકેશન(પ્રમાણભૂતતા (authentication)) દ્વારા કંટ્રોલ કરી શકે છે. આ ફાઈલને શરે કરવા માટે પૈસા માંગવા કે અન્ય કોઈ વિધીઓ પસાર કર્યા બાદ એન્ક્રિપ્શન (encryption) દ્વારા જ આ ફાઈલ મેળવી શકાય છે. વપરાશકરતા હોય તેના દ્વારા આની કિંમત ચુકવવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે ક્રેડીટ કાર્ડ ધારક જેની બધી જ વિગતો પાસ થઈ ચુકી છે તે આ ઈન્ટરનેટ દ્વારા આ ફાઈલો એકસેસ કરી શકે છે.ફાઈલની પ્રમાણભૂતતા અને મુળ ડિજીટલ સિગ્નેચર (digital signature) અથવા એમડી5 (MD5)તેમજ અન્ય રીતો દ્વારા ચેક કરવામાં આવી શકે છે.

ઈન્ટરનેટની આ સામાન્ય લાક્ષ્ણિકતાને કારણે, વિશ્વમાં, ઉત્પાદન, વેચાણ, અને વહેંચણીના ઢાંચાને કમ્પયુટર ફાઈલના ટ્રાન્સમિશન સુધી ઘટાડી દીધો છે. જેમાં બધા જ પ્રકારના પ્રિન્ટ પબ્લિકેશન, સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટ, ન્યુઝ, મ્યુઝીક, વિડીયો, ફિલ્મ, પોર્નોગ્રાફી, ગ્રાફિક અને કળાના અન્ય વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. આને કારણે હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા ઉદ્યોગો કે જેઓ આ પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરતા હતા તેઓની કાર્યરીતમાં અભૂતપૂર્વ પરિવર્તન આવી ગયું છે.

સ્ટ્રીમિંગ મીડિયા

ઘણા રેડિયો અને ટેલીવિઝન બ્રોડકાસ્ટર્સ હવે ઈન્ટરનેટ પર તેમના ઓડિયો અથવા વિડિયોની "ફિડ્સ" પુરી પાડી રહ્યા છે. (દા.ત. બીબીસી (BBC))આ ઉપરાંત તેઓ પ્રિવ્યુ, ક્લાસિક ક્લિપ અને કોઈ ખાસ ક્લિપને ફરીથી જોવાની કે સાંભળવાની સુવિધાઓ આપે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક બ્રોડકાસ્ટર્સ એવા પણ હોય છે જેઓ ખરેખરમાં કોઈ વસ્તુ પ્રસિદ્ધ કરવા માટે એર-લાયસન્સ ધરાવતા નથી. આનો મતલબ એમ કે ઈન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલું સાધન, જેમ કે કમ્પ્યુટર કે બીજું કંઈ, જે દ્વારા તેઓ પહેલા માત્ર ટેલિવિઝન (television), રેડિયો (radio)કે અન્ય દ્વારા જ મેળવી શકતા હતા તેવું મીડિયા તેઓ ઓનલાઈન મેળવી શકે છે. ઈન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ વસ્તુઓમાં તેની સંખ્યા વધુ વિશાળ થઈ છે. અંહી પોર્નોગ્રાફી (pornography)થી લઈને કોઈ ચોક્કસ વસ્તુ અને ટેકનિકલ વેબકાસ્ટ (webcast)સુધીની વસ્તુઓ અંહી ઉપલબ્ધ બને છે. પોડકાસ્ટીંગ (Podcast)એક અલગ પ્રકારની વસ્તુ છે જેમાં સામાન્ય રીતે ઓડિયો મટીરીયલ ડાઉનલોડ કરવામાં આવેય છે અને તેને કમ્પ્યુટર કે પોર્ટેબલ મિડીયા પ્લેયર (portable media player)માં શીફ્ટ કરવામાં આવે છે જેથી ગમે ત્યારે તેને સાંભળી શકાય છે. અથવાસામાન્ય સાધનો દ્વારા, કોઈ પણ વ્યકિત થોડી ઘણી સેન્સરશીપ કે લાયસન્સિંગ કંટ્રોલ દ્વારા ઓડિયો કે વિડિયો મટીરીયલને વૈશ્વિક ધોરણે બ્રોડકાસ્ટ કરી શકે છે.

વેબકેમ (Webcam)ને ઈન્ટરનેટને વધુ કોમ્યુનિકેટીવ બનાવતી વસ્તુઓંમાં નીચી કિંમતે ઉપલબ્ધ ઈક્વિપમેન્ટ છે. કેટલાક વેબકેમ ફુલ ફ્રેમ રેટ વિડીયો આપે છે જે દ્વારા સામાન્ય રીતે ચિત્ર નાનું દેખાય છે અથવા અપડેટ ધીમે ધીમે થાય છે. ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ તેમની આસપાસ ફરતા આફ્રિકન પ્રાણીઓ, પનામા કેનાલ (Panama Canal)માં તરતી સ્ટિમર, કે પછી સ્થાનિક ટ્રાફિક અથવા તેમની જ કેટલીક જગ્યાઓનું મોનેટરિંગ જીવંત અને રિઅલ ટાઈમમાં કરી શકે છે. કેટલાક ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ પાસે વેબકેમ હોય છે પરંતુ બે બાજુનો જોઈએ તેવો સાઉન્ડ કેટલાક પાસે હોય છે અને કેટલાક પાસે નથી હોતો. આમ છંતા વિડીયો ચેટ રૂમ (chat rooms)અને વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ (video conferencing) ઘણા લોકપ્રિય છે.

15 જાન્યુઆરી 2005ના રોજ યુટ્યુબ (YouTube)ની રચના કરવામાં આવી હતી. જે હાલમાં ફ્રિ વિડીયો સ્ટ્રિમિંગ(અપલોડ અને જોવાની)ની સૌથી લોકપ્રિય સાઈટ છે જેના ઘણા યુઝર્સ છે. વિડીયોને સ્ટ્રિમ કરવા અને તેને જોવા માટે ફ્લેશ (flash) બેઝ વેબ પ્લેયરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અંહી યુઝર્સ સાઈન અપ કર્યા વગર વિડીયો જોઈ શકે છે. જો કે તેઓ સાઈન અપ કરે તો તેઓ અમર્યાદ પ્રમાણમાં વિડીયો અપલોડ કરી શકે છે અને પોતાની પ્રોફાઈલ બનાવી શકે છે. યુટ્યુબે કરેલા દાવા મુજબ તેઓના યુઝર્સ રોજે લાખોની સંખ્યામાં વિડીયો જોવે છે અને અપલોડ કરે છે.

ઈન્ટરનેટ ટેલિફોની(વીઓઆઈપી)

ઢાંચો:Details વોઈસ ઓવર ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (Internet Protocol)તરીકે ઓળખાતું વીઓઆઈપીને કારણે ઈન્ટરનેટ દ્વારા વાતચીત શક્ય બને છે. આ યોજનાની શરૂઆત 1990ના દાયકામાં થઈ જ્યારે વોકી-ટોકી (walkie-talkie)જેવી વોઈસ એપ્લિકેશન કમ્પ્યુટર માટે વિચારવામાં આવી . તાજેતરના વર્ષોમાં વીઓઆઈપી સિસ્ટમ એક સામાન્ય ટેલિફોન હોય તેવી જ રીતે વપરાય છે અને તેના જેવી જ સુવિધાજનક છે. આનો ફાયદો એ છે કે, ઈન્ટરનેટ દ્વારા વોઈસ ટ્રાફિકનું વહન કરવામાં આવતું હોવાથી વીઓઆઈપી મોટાભાગે મફત હોય છે અથવા પરંપરાગત ટેલિફોન કરતા તેની કિંમત ઓછી હોય છે. જ્યારે લાંબા અંતરના ફોન કેબલ (cable)કે એડીએસએલ (ADSL)દ્વારા કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ઘણા જ લાભદાયી સાબિત થાય છે.

વીઓઆઈપીએ લોકોને પરંપરાગત ટેલિફોનનો વિકલ્પ આપ્યો છે. આ સુવિધામાં હવે વધારો થઈ રહ્યો છે વિવિધ પ્રોવાઈડર્સ તેઓની કાર્યક્ષમતા સુધારી રહ્યા છે. અને પરંપરાગત ટેલિફોન નંબર પર કે તેના પરથી કરવામાં આવેલા કોલ મેળવી શકાય છે. આ ઉપરાંત હવે વીઓઆઈપી નેટવર્ક એડેપ્ટર પણ ઉપલબ્ધ બન્યુ છે જેના દ્વારા કમ્પ્યુટરની પણ જરૂરિયાત રહેતી નથી.

વિવિધ કોલોમાં ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારની વોઈસ ક્વોલિટી હોય છે પરંતુ મોટાભાગે પરંપરાગત ટેલિફોન કરતા તેની ગુણવત્તા સમાંતર કે ઘણી વખત તેનાથી પણ ચડીયાતી હોય છે.

વીઓઆઈપી માટે હજૂ પણ સમસ્યા હોય તો તે છે ઈમરજન્સી ટેલિફોન નંબર (emergency telephone number) અને તેની વિશ્વાસપાત્રતાહાલમાં, વીઓઆઈપી કટોકટીની સેવાઓ આપે છે પરંતુ તે વૈશ્વિક રીતે ઉપલબ્ધ નથી. પરંપરાગત ફોન લાઈન દ્વારા પાવર મેળવે છે જે વીજ પુરવઠો જતો રહે તો પણ ચાલુ રહે છે. પરંતુ વીઓઆઈપીના ઈન્ટરનેટ ડીવાઈસ અને ફોન ઈક્વિપમેન્ટ બેકઅપ પાવર સોર્સ (backup power source) વગર ચાલી શકે નહીં.

વીઓઆઈપી ગેમિંગને લગતી એપ્લિકેશનને કારણે પણ લોકપ્રિય થઈ રહી છે કારણ કે વીઓઆઈપી દ્વારા ખેલાડીઓ એકબીજા સાથે વાતચીત કરી શકે છે. ગેમિંગ માટેના જાણીતા હોય તેવા વીઓઆઈપી ગ્રાહકો વેન્ટ્રીલો (Ventrilo) અને ટીમસ્પીક (Teamspeak) તેમજ અન્ય છે. પ્લેસ્ટેશન 3 (PlayStation 3)અને એક્સબોક્સ 360 (Xbox 360)પણ વીઓઆઈપી ચેટની સુવિધા ઓફર કરે છે.

ઈન્ટરનેટ એકસેસ

ઢાંચો:Details ઢાંચો:Wikibooks ઈન્ટરનેટને એકસેસ કરવાની પદ્ધતિઓમાં ડાયલ અપ (dial-up), લેન્ડલાઈન, બ્રોડબેન્ડ (broadband)( કોએક્સિઅલ કેબલ દ્વારા, ફાઈબર ઓપ્ટિક (fiber optic) અથવા કોપર વાયર દ્વારા)વાઈ ફાઈ (Wi-Fi), સેટેલાઈટ (satellite) અને 3જી (3G)ટેકનોલોજી ધરાવતા સેલફોન (cell phones) નો સમાવેશ કરી શકાય છે.

ઈન્ટરનેટ વાપરવા માટેના જાહેર સ્થળોમાં લાઈબ્રેરી, ઈન્ટરનેટ કાફે (Internet cafe)નો સમાવેશ થાય છે જ્યા ઈન્ટરનેટ કનેક્શન ધરાવતા કમ્પ્યુટર ઉપલબ્ધ હોય છે. ઘણા જાહેર સ્થળોએ ઈન્ટરનેટ એકસેસ પોઈન્ટ (Internet access points)હોય છે જેમ કે એરપોર્ટ હોલ કે કોફીશોપમાં, કે જ્યા થોડા સમય માટે જ ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. આ માટે કેટલાક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેમ કે "પબ્લિક ઈન્ટરનેટ કિઓસ્ક", "પબ્લિક એક્સેસ ટર્મિનલ "અને "વેબ પેફોન (payphone)".હવે કેટલીક હોટલો પણ ફી લઈને પબ્લિક ટર્મિનલ પ્રોવાઈડ કરે છે. આ ટર્મિનલ ટીકીટ બુકિંગ, બેંક ડીપોઝીન કે ઓનલાઈન પેમેન્ટ માટે વપરાશ કરવામાં આવે છે. વાઈફાઈ દ્વારા કમ્પ્યુટર દ્વારા વાયરલેસ ઈન્ટરનેટ એકસેસ કરી શકાય છે. હોટસ્પોટ (Hotspots) જેવી કહેવાતી આ સુવિધા વાઈફાઈ કાફે (Wi-Fi cafes) પણ પ્રોવાઈડ કરે છે. , જયાં યુઝર્સે વાયરલેસ-ઈનેબલ ડિવાઈસ જેવી કે લેપટોપ (laptop), પીડીએ (PDA)લાવવાની હોય છે. આ સુવિધા ગ્રાહકો માટે મફત પણ હોઈ શકે છે અને તેની ફિ પણ હોઈ શકે છે. વાઈફાઈ માટે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારની જરૂરિયાત નથી રહેતી. સમગ્ર કેમ્પસ કે પાર્ક, અથવા સમગ્ર શહેરને પણ આ સુવિધા દ્વારા સાંકળી શકાય છે. પાયાના (Grassroots)પ્રયત્નોને કારણે વાયરલેસ કમ્યુનિટી નેટવર્ક (wireless community network)સુધી પહોંચી શકાયું છે. લંડન (London), વિયેના (Vienna), ટોરન્ટો (Toronto), સાન ફ્રાન્સિસ્કો (San Francisco), ફિલાડેલ્ફિયા (Philadelphia), શિકાગો (Chicago), અને પીટસબર્ગ (Pittsburgh) જેવા શહેરોના મોટાભાગને વાઈફાઈની વ્યવસાયિક સેવાઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવ્યો છે. જેથી બગીચામાં બેઠા બેઠા ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

વાઈફાઈની સુવિધા ઉપરાંત મોબાઈલ વાયરલેસ નેટવર્ક જેમ કે રીકોચેટ (Ricochet) દ્વારા સેલફોન નેટવર્ક અને ફિક્સ વાયરલેસ સર્વિસનો ઉપયોગ કરી હાઈસ્પીડ ડેટા સર્વિસ પુરી પાડવાનો પ્રયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

હાઈટેક ફોન જેવા કે સ્માર્ટફોન (smartphone) હવે ફોન નેટવર્ક દ્વાર ઈન્ટરનેટ એક્સેસ કરી શકાય તેવી સુવિધા ધરાવતા હોય છે. આ હાઈટેક ફોનમાં ઓપેરા (Opera)નું વેબ બ્રાઉસર હોય છે જે અન્ય વિવિધ પ્રકારના ઈન્ટરનેટ સોફ્ટવેર દ્વારા પણ ચલાવી શકાય છે. હાલમાં ઈન્ટરનેટ એક્સેસ કરી શકાતા હોય તેવા ફોનની સંખ્યા કમ્પ્યુટર કરતા વધુ છે આમ છંતા પણ તેનો ઉપયોગ થતો નથી.ફોનમાં ઈન્ટરનેટના ઉપયોગ માટે ઈન્ટરનેટ એક્સેસ પ્રોવાઈડર અને પ્રોટોકોલ મેટ્રીક્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

સામાજિક અસર

વધુ જુઓ, ઈન્ટરનેટનું વિકાસશાસ્ત્ર (Sociology of the Internet)

ને ઈન્ટરનેટ પર યોજાયેલા ઓલ સ્ટાર ફાઈનલ વોટ (All-Star Final Vote) દ્વારા2007ની મેજર લિગ બેસબોલ ઓલ સ્ટાર ગેમ (2007 Major League Baseball All-Star Game)નો હિરો તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યો હતો. ઈન્ટરનેટે સામાજિક વાતચીત, પ્રવૃતિ અને સંગઠન માટે એક નવું જ સ્વરૂપ શોધી કાઢ્યું છે. ઈન્ટરનેટના વપરાશને કારણે આ શક્ય બન્યું છે.

સોશિઅલ નેટવર્કિંગ (Social networking) વેબસાઈટ જેવી કે ફેસબુક (Facebook)અને માયસ્પેસે (MySpace)સમાજિકરણમાં પરસ્પરના સહયોગ અને વાતચીત માટે નવું પરિબળ ઉમેર્યું છે.આ સાઈટનો યુઝર્સ તેના શોખ કે રસના વિષયો દર્શાવવા માટે અને એકબીજા સાથે સંપર્ક રાખવા માટે વિવિધ પ્રકારના અંગત પેજીસ ઉમેરી શકે છે. આ ઉપરાંત સાઈટમાં વિશાળ પ્રમાણમાં યુઝર્સ હોય છે. જો સાઈટ પરવાનગી આપે તો યુઝર્સ તેઓના સાચા નામ દર્શાવી શકે છે અને અન્ય ગ્રુપના વ્યકિતઓ કે યુઝર્સ સાથે વાતચીત કરી શકે છે.

મીટઅપ.કોમ (meetup.com) જેવી સાઈટ રૂબરૂ બેઠક કરી શકે તેવા જુથના સમુહ હોય છે, પણ તેમાં પણ કેટલાક જુથો મીટઅપ વેબસાઈટમાં તેમના જુથની સાઈટ બનાવે છે અથવા અન્ય વેબસાઈટ પર વાતચીત કરે છે.

રાજકીય સંગઠન અને સેન્સરશીપ

લોકશાહી સમાજમાં ઈન્ટરનેટે એક રાજકીય સાધન તરીકે પણ સુસંગતતા પ્રાપ્ત કરી છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટના 2004ની પ્રમુખપદની ચૂંટણીમાં હોવાર્ડ ડેન (Howard Dean)ઈન્ટરનેટ પર દાન મેળવવાની આવડતને કારણે પ્રખ્યાત થયા હતા. ઘણા રાજકીય જુથો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ સંગઠનની નવી પદ્ધતિ માટે કરે છે. જે માટે ઈન્ટરનેટ એક્ટીવિઝમ (Internet activism)નો સહારો લે છે.

ઈરાન (Iran), દક્ષિણ કોરિયા (North Korea), મ્યાનમાર (Myanmar), ચીન (People's Republic of China)અને સાઉદી અરેબિયા (Saudi Arabia)ની સરકારો તેમની પ્રજા દ્વારા ઈન્ટરનેટ વડે રાજકીય અને ધાર્મિક વિષયો વાંચી શકે તેના પર કેટલાક નિયંત્રણો લગાવ્યા છે. આ બધુ વિશેષ પ્રકારના સોફ્ટરવેરની મદદથી કરવામાં આવે છે જે ડોમેઈન અને તેના વિષયને ફિલ્ટર કરે છે અને તેની માહીતી સરળતાથી મેળવી શકાતી નથી.

નોર્વે (Norway), ડેનમાર્ક (Denmark), ફિનલેન્ડ (Finland), અને સ્વીડન (Sweden)માં મોટા ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સે સ્વૈચ્છિક (વેબસાઈટ બ્લોક કરવાનો કાયદા સરકારે ઘડવો ન પડે તે માટે)રીતે પોલીસ દ્વારા આદેશ કરાયેલી કેટલીક વેબસાઈટોને બ્લોક કરી છે. માનવામાં આવે છે કે આ બધી વેબસાઈટ ચાઈલ્ડ પોર્નોગ્રાફીને લગતી હશે. આ સાઈટના કન્ટેન્ટને ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યું છે.

ઘણા દેશો જેમાં અમેરિકાનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે તેઓએ ચાઈલ્ડ પોર્નોગ્રાફી (child pornography)ને લગતી વસ્તુઓ રાખવા તેની વહેંચણી કરવા સામે કાયદો બનાવીને આ પ્રવૃતિને ગેરકાયદે ઘોષિત કરી છે પરંતુ તેઓ ફિલ્ટરીંગ સોફ્ટવેરનો હજૂ ઉપયોગ કરતા નથી.

વેબસાઈટ પર ઘણા મફત અને કમર્શિયલી સોફ્ટવેર ઉપલબ્ધ છે જે દ્વારા યુઝર્સ નેટવર્કમાં કે તેના અંગત કમ્પ્યુટરમાં કેટલીક વાંધાજનક વેબસાઈટને બ્લોક કરી શકે છે. જેમ કે પોર્નોગ્રાફી કે હિંસાને લગતી વેબસાઈટોને બાળકો દ્વારા જોવા પર નિયંત્રણ લગાવી શકાય. જુઓ કન્ટેન્ટ-કંટ્રોલ સોફ્ટવેર (Content-control software)

આરામના સમયની પ્રવૃતિ

નવરાશના સમયની પ્રવૃતિ માટે ઈન્ટરનેટ પર ઘણા બધા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. જેમાં કેટલાક સામાજિક પ્રયોગો પણ છે. જેમ કે એમયુડી (MUD) અને એમઓઓ (MOO) જે યુનિવર્સિટીના સર્વસ દ્વારા સંચાલિત છે તો હાસ્યને લગતા યુઝરનેટ (Usenet) ગ્રુપ પણ ખાસા લોકપ્રિય છે. આજે, ઘણાઈન્ટરનેટ ફોરમ (Internet forum)માં રમતો અને રમુજી વિડીયો,ફ્લેશ મુવી (Flash movies)ને લગતા નાના કાર્ટુન ઘણા લોકપ્રિય છે. પોતાની યોજનાઓની જાણ કરલા અને મિત્રો સાથે વાતચીત કરવા માટે અત્યારે લોકોએ છ મિલિયન જેટલા બ્લોગ અને મેસેજ બોર્ડ બનાવ્યા છે.

ઈન્ટરનેટનો પોર્નોગ્રાફી (pornography)અને ગેમ્બલિંગ (gambling) ઉદ્યોગો સંપુર્ણ ફાયદો ઉઠાવે છે. અને અન્ય વેબસાઈટોને પણ આ ઉદ્યોગો તરફથી ઘણી એડવર્ટાઈઝિંગ મળી જાય છે. જો કે, ઘણી સરકારોએ આ બન્ને ઉદ્યોગો પર ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવા સામે નિયંત્રણ લાદવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. પરંતુ વિશ્વમાં તેની લોકપ્રિયતાને કારણે સરકારો પોતાના આ પ્રયાસમાં નિષ્ફળ ગઈ છે.

ઈન્ટરનેટ પર ટાઈમપસાર કરવાનો એક મહત્વનો વિસ્તાર છે મલ્ટીપ્લેયર ગેમિંગ (multiplayer gaming)આ દ્વારા કમ્યુનિટીનુ નિર્માણ કરાયા છે અને જે દ્વારા વિવિધ વયજુથ ધરાવતા અને વિવિધ દેશોમાં રહેતા લોકો ભેગા થાય છે અને મલ્ટીપ્લેયર ગેમનો મજા ઉઠાવે છે. આની રેન્જ MMORPG (MMORPG)થી ફર્સ્ટ પર્સન શુટર (first-person shooter)સુધી, રોલ-પ્લેયિંગ ગેમ્સ (role-playing games)થી ઓનલાઈન ગેમ્બલિંગ (online gambling) સુધી હોય છે. આ દ્વારા ઘણા લોકો પોતાનો નિરાંતના સમયની મજા ઈન્ટરનેટ પર ઉઠાવે છે અને લોકો સાથે વાતચીત કરે છે.

1970ની આસપાસથી ઓનલાઈન ગેમિંગ શરૂ થયું છે, હાલમાં ઓનલાઈન ગેમિંગ વિવિધ સેવાઓ પણ આપે છે જેમ કે ગેમસ્પાય (GameSpy)અને એમપ્લેયર (MPlayer)પરંતુ આ માટે સભ્યપદ મેળવવું જરૂરી છે. સભ્યપદ ન ધરાવતા લોકોને કેટલીક જ ગેમ રમવા દેવામાં આવે છે.

ઘણા લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ સંગીત, ફિલ્મ અને અન્ય કામો ડાઉનલોડ કરે છે અને મજા કરે છે. ઉપર કહ્યા મુજબ આ બધી સર્વિસ પૈસાવાળી અને પૈસા વગરની હોય છે. જેના માટે સર્વર અને વિવિધ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમાની કેટલીક કંપનીઓ તેના સાચા કલાકારના હક અંગે સભાન હોયછે અને કોપીરાઈટ એક્ટને અનુસરે છે.

ઘણા લોકો ન્યુઝ , હવામાન, સ્પોર્ટસ સમાચાર મેળવવા માટે ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત રજા ગાળવા માટે હોટલ બુંકીંગ અને અન્ય ઘણી બધી વસ્તુઓ માટે લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા થયા છે.

વિશ્વભરમાં રહેતા પોતાના મિત્રો સાથે જોડાઈ રહેવા માટે લોકો ચેટ (chat), મેસેજિંગ (messaging), અને ઈમેલનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક સમય પહેલા તેઓ પેન પાલ (pen pal)નો ઉપયોગ કરતા હતા તેમ. સોશિયલ નેટવર્કિંગ (Social networking) વેબસાઈટ જેવી કે માય સ્પેસ (MySpace), ફેસબુક (Facebook)અને તેના જેવી અન્ય ઘણી વેબસાઈટો લોકોને એકબીજા સાથે જોડી રાખે છે.

ઈન્ટરનેટ ડેસ્કટોપ (Web desktop)નો ઉપયોગ કરતા હોય તેવા લોકોની સંખ્યા વધી રહી છે. આ દ્વારા વપરાશકર્તા ઈન્ટરનેટ દ્વાર ફાઈલ, ફોલ્ડર અને સેટિંગ એકસેસ કરી શકે છે.

સાયબરસ્લેકિંગ (Cyberslacking)કોર્પોરેટ માટે ગંભીર ખતરો બની રહ્યું છે. ,પેનીસુલા બિઝનેશ સર્વિસ દ્વારા કરાયેલા સર્વે મુજબ ઈંગ્લેન્ડમાં કર્મચારીઓ સરેરાશ રીતે કામ દરમિયાન 57 મિનિટ જેટલો સમય વેબસર્ફિંગ કરવા માટે ગાળે છે.

કોમ્પલેક્ષ આર્કિટેકચર

કેટલાક કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિકો ઈન્ટરનેટને "એન્જિનિયરિંગથી ભરપૂર, વધુ ગુંચવડાભર્રી સિસ્ટમ "હોવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણી રહ્યા છે. ઈન્ટરનેટ ભિન્ન ભિન્ન લક્ષણો ધરાવે છે. દાખલા તરીકે, ડેટા ટ્રાન્સફર રેટ (data transfer rate)અને કનેકશનના ફિઝીકલ ચેરેક્ટરીક્સ ઘણા ભિન્ન હોય છે. ઈન્ટરનેટેએ તેના મોટા સ્તરના સંગઠનને કારણે "ઈમર્જન્ટ ફિનામિનન (emergent phenomena) :s. દાખલા તરીકે, ડેટા ટ્રાન્સફર રેટ જ તેની લાક્ષ્ણિકતા (self-similarity) બતાવી આપે છે કે ઈન્ટરનેટ કેટલું ઉભરતું માધ્યમ છે. આ ઉપરાંત તેની જટીલતાને વધારતી વાત એ છે કે એક જ ઈન્ટરનેટ કનેકશન દ્વારા વિવિધ કમ્પ્યુટરને જોડી શકાય છે જેથી અલગ અલગ સબ નેટવર્ક ઉભી થવાની સંભાવના થાય છે.જેથી થિયરીની રીતે તે અમર્યાદ બને છે.(આઈપીવીફોર પ્રોટોકોલને પ્રોગ્રામેટિક લિમિટેશનને ડીસગ્રેડીંગ કરતા )આ માળખાના સિંદ્ધાંતો આપણેને 1960ના દાયકામાં લઈ જાય છે જે આપણી હાલની જરૂરીયાતો માટે ઉપાય બની શકે નહીં. જેથી, હાલમાં તેનું વૈકલ્પિક માળખું બને તેનું સંશોધન ચાલી રહ્યું છે.

ડિસ્કવર મેગેઝીન (Discover magazine)ના જુન 2007ના લેખ મુજબ, દિવસ દરમિયાન ઈન્ટરનેટ દ્વારા ફરતા થતા ઈલેટ્રોન્સનું વજન ઓંસના 0.2 દસલાખમાં ભાગ જેટલું થાય છે. ઘણાનો અંદાજ છે કે આ 2 ઓંસ (50 ગ્રામ)નજીક છે.

માર્કેટિંગ

કંપનીઓ માટે હાલમાં ઈન્ટરનેટ એક મોટું માર્કેટ બની ગયું છે, હાલમાં ઘણી મોટી કંપનીઓ ઈન્ટરનેટ દ્વારા નીચા દરે થતા ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ (advertising)અને વેપાર (commerce)નો ઉપયોગ કરીને વિકાસ પામી રહી છે. જેને આપણે ઈ કોમર્સ (e-commerce)તરીકે ઓળખીયે છે. સાથે સાથે વધુ લોકો પાસે ઝડપી માહિતી પણ પહોંચાડવાનો આ એક રસ્તો પણ છે. છે. આ ઉપરાંત શોપિંગ (shopping)માં પણ ઈન્ટરનેટે બદલાવ લાવી દીધો છે. દાખલા તરીકે કોઈ વ્યકિત ઓનલાઈન સીડી (CD)નો ઓર્ડર કરી શકે છે અને થોડાક જ દિવસમાં તે મોલ (mail)માં તે મેળવી શકે છે. અથવા કેટલાક કેસમાં તો તે સીધી ડાઉનલોડ (download) પણ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત ઈન્ટરનેટે વ્યકિગત માર્કેટિંગ (personalized marketing)માં પણ મોટું પ્રદાન કર્યું છે. આ દ્વારા કંપનીઓ કોઈ વિશેષ વ્યકિતઓ કે વિશેષ જુથ સુધી પોતાની પ્રોડક્ટને અન્ય વિજ્ઞાપનના માધ્યમ વિના પહોંચાડી શકે છે.

પર્સનલાઈઝ માર્કેટિંગના ઉદાહરણો જોઈએ તો ઓનલાઈન કમ્યુનિટી જેવી કે માયસ્પેસ (MySpace), ફ્રેન્ડસ્ટર (Friendster), ઓરકુટ (Orkut), ફેસબુક (Facebook) અને આના જેવી અન્ય વેબસાઈટો પર લોકો પોતાની વસ્તુઓનું માર્કેટિંગ કરે છે અને નવા મિત્રો બનાવે છે. જેમાંના ઘણા યુઝર્સ યુવાનો હોય છે જેમની ઉંમર 13 થી 25 વર્ષ સુધી હોઈ શકે છે. તેમજ, જ્યારે તેઓ પોતાની જાહેરાત કરે છે ત્યારે તેઓ પોતાના શોખ, રસ જેવી બાબતોની પણ જાહેરાત કરે છે. ઓનલાઈન માર્કેટિંગ કંપનીઓ આ માહિતીનો ઉપયોગ કરે છે અને અને જેઓ ઓનલાઈન ખરીદી કરતા હોય છે તેમની સામે પોતાની પ્રોડક્ટનું માર્કેટિંગ કરે છે.

વધુ જૂઓ

• વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ વપરાશ (Global Internet usage)
• સૈન્ય દ્વારા સંશોધિત કરાયેલી વસ્તુઓ જે હવે લોકો માટે વપરાય છે તેની યાદી (List of inventions by the military that are now in mass use)

Internet વિષય પર સહયોગી વિકિપીડિયાઓમાં વધુ જાણવા માટે (આ બધી માહિતી અંગ્રેજી ભાષામાં મળશે):
	શબ્દકોષ
	પુસ્તકો
	અવતરણો
	વિકિસોર્સ
	દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય મિડિયા અને ચિત્રો
	સમાચાર
	અભ્યાસ સામગ્રી

મોટા મુદ્દા

• ઈન્ટરનેટની તવારીખ (Demographics of the Internet), ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ (Internet users)
• ડિજિટલ હક્કો (Digital rights)
• ઈન્ટરનેટનો ઈતિહાસ (History of the Internet)
• ઈન્ટરનેટ લોકશાહી (Internet democracy)
• નેટવર્ક તટસ્થતા (Network Neutrality)
• માહિતીની સ્વતંત્રતા (Freedom of information)
• નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન નેટવર્ક (National Science Foundation Network)(NSFNET)
• [[{0}ઈન્ટરનેટ પર પ્રાઈવસી{/0}|ઈન્ટરનેટ પર પ્રાઈવસી]] (Privacy on the Internet)
• ઈન્ટરનેટ ફિનામિનન (Internet phenomenon)
• ઈન્ટરનેટ પક્ષપાત (Internet bias)
• કેબલ ઈન્ટરનેટ પ્રોવાઈડર્સની યાદી (List of cable Internet providers)

કાર્યો

• ઈ-મેલ (E-mail)
• ફાઈલ શેરિંગ (File-sharing)
• ત્વરીત મેસેજીંગ (Instant messaging)
• ઈન્ટરનેટ ફેક્સ (Internet fax)
• વર્લ્ડ વાઈડ વેબ (World Wide Web)
• વોઈસ ઓવર આઈપી (Voice over IP)
• મોબાઈલ વીઓઆઈપી (Mobile VoIP)

અન્ડરલેઈંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્કચર

• ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (Internet Protocol)(IP)
• ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ (Internet Protocol Suite)(TCP/IP)
• ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર (Internet service provider)(ISP)

નિયમનકારી મંડળો

• ઈન્ટરનેટ એસાઈન્ડ નંબર ઓથોરીટી (Internet Assigned Numbers Authority)(IANA)
• ઈન્ટરનેટ કોર્પોરેશન ફોર એસાઈન્ડ નેમ્સ એન્ડ નંબર્સ (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) (ICANN (ICANN))
• લેટિન અમેરિકન એન્ડ કેરિબિયન ઇન્ટરનેટ એડ્રેસીસ રજિસ્ટ્રી (Latin American and Caribbean Internet Addresses Registry) (LACNIC (LACNIC))

સંદર્ભો

• ઓએસસીઈ રીપ્રન્ઝેટીવ ઓન ફ્રીડમ ઓફ ધ મીડીયા (OSCE Representative on Freedom of the Media) વિયેના, 2004 નું પુસ્તક મિડીયા ફ્રીડમ ઈન્ટરનેટ કુકબુક.
• લિવિંગ ઈન્ટરનેટ-ઈન્ટરનેટનો ઈતિહાસ અને તેને લગતી માહીતી, તેના રચનાકારો પાસેથી મેળવાયેલી માહીતી પણ સમાવેશ કરાયો છે.
• ફર્સ્ટ મનડે, ઈન્ટરનેટ અંગેનું જર્નલ
• ઈન્ટરનેટનું વજન કેટલું ?બાય સ્ટેફન કાસ, ડિસ્કવર (Discover)2007.
• રેહમેયર, જુલી જે.2007મેપિંગ અ મેડુસાઃધ ઈન્ટરનેટ સ્પ્રેડ ઈટ્સ ટેનટેક્લ્સસાયન્સ ન્યુઝ 171(જુન 23):387-388.ઉપલબ્ધ છેhttp://www.sciencenews.org/articles/20070623/fob2.asp
• કાસ્ટેલ,એમ. 1996.નેટવર્ક સોસાયટીનો ઉદ્ધભવ, 3 વોલ.વોલ.1કેમ્બ્રીજ, એમએઃબ્લેકવેલ પબ્લીશર્સ
• કાસ્ટેલ,એમ.(2001), "ઈન્ટરનેટના ઈતિહાસમાંથી બોધપાઠ". "ઈન્ટરનેટ ગેલેક્સી", સીએચ.1, પીપી 9-35ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.
• આરએફસી 1122, ઈન્ટરનેટ હોસ્ટ માટેની જરૂરિયાત, એપ્લિકેશન અને મદદ, આઈઈટીએફ, આર.બ્રાડેન, ઓક્ટોબર 1989
• આરએફસી 1123, ઈન્ટરનેટ હોસ્ટ માટેની જરૂરિયાત, એપ્લિકેશન અને મદદ, આઈઈટીએફ, આર.બ્રાડેન, ઓક્ટોબર 1989

એકસટર્નલ લિંક

• ધ ઈન્ટરનેટ (નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન)
• 10 વર્ષમાં વિશ્વમાં પરિવર્તન- છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઈન્ટરનેટના સંશોધન બાદ થયેલા પરિવર્તનનો વિકાસ
• હાવર્ડમાં ઈન્ટરનેટ માટે સોસાયટી અને બર્કમેન સેન્ટર ફોર ઈન્ટરનેટ
• સીબીસી ડીજીટલ આર્કાઈવ-ઈન્વેસ્ટીંગ ધ ઈન્ટરનેટ એજ
• કેવી રીતે ઈન્ટરનેટ આવ્યું
• ઈન્ટરનેટ એક્સપ્લેઈન્ડ
• ગ્લોબલ ઈન્ટરનેટ ટ્રાફિક રીપોર્ટ
• ઈન્ટરનેટ સોસાયટી હીસ્ટ્રી પેજ
• આરએફસી 801, પ્લાનિંગ ધ ટીસીપી/આઈપી સ્વિચઓવર
• ઈન્ટરનેટ અંગે 1990 સીબીસી આર્કાઈવ વિડિયો સિરકા
• "ઈન્ટરનેટનો પ્રથમ વખત ઉપયોગકર્તાઓ માટેની માર્ગદર્શિકા"
• "વોરિયર ઓફ ધ નેટ- ઈન્ટરનેટ અંગે એક ફિલ્મ."
• "નોવો સ્કોટીયાનો ઈતિહાસ પ્રથમ વખત નેટ પર"
• યુરોપિયન ભવિષ્ય ઈન્ટરનેટ પોર્ટલ
• પ્રિપેરિંગ યુરોપ ડિજિટલ ફ્યુચર-આઈ2010 મીડ ટર્મ રીવ્યુ
• રીંગમર, એરિકઅ બ્લોગર્સ મેનિફેસ્ટોઃફી સ્પિચ એન્ડ સેન્સરશીપ ઈન ધ એજ ઓફ ઈન્ટરનેટ(લંડનઃએન્થમ પ્રેસ, 2007).
• ડીસ્કવરીઃ ટ્રુ સ્ટોરી ઓફ ઈન્ટરનેટ