નળ સરોવર

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય
આઈ.યુ.સી.એન. શ્રેણી ૪ (વસવાટ/જાતી પ્રબંધન વિસ્તાર)
Nal Sarovar-8972.jpg
પરોઢીયે પક્ષી નિરિક્ષણ માટે નિકળતી હોડીઓ
Map showing the location of નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય
સ્થળ અમદાવાદ જિલ્લો અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો, ગુજરાત, ભારત
નજીકનું શહેર અમદાવાદ
અક્ષાંશ-રેખાંશ ૨૨°૪૬′૩૩″N ૭૨°૨′૨૧″E / Expression error: Unrecognized punctuation character "�". Expression error: Unrecognized punctuation character "�". / ૨૨.૭૭૫૮૩; ૭૨.૦૩૯૧૭
ક્ષેત્રફળ ૧૨૦.૮૨ ચો.કી.મી.
સ્થાપિત ૧૯૬૯
નિયામક સંસ્થા Forest Department of Gujarat

નળ સરોવર ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લા અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં[૧] આવેલું આઇ.યુ.સી.એન. શ્રેણી ૪ (વસવાટ/જાતી પ્રબંધન વિસ્તાર)[૨] હેઠળ અને વનવિભાગના અનુસાર અભયારણ્ય[૩] શ્રેણી હેઠળ આરક્ષીત એક સરોવર છે. આ સરોવરની મહત્તમ ઉંડાઇ ૨.૭ મીટર છે પરંતું ૬૦% કરતા વધારે વિસ્તારમાં પાણીની ઉંડાઇ એક થી સવા મીટર જેટલી જ છે, પરંતુ જળાશય ૧૨૦૦૦ હેકટર જેટલો વિશાળ ફેલાવો ધરાવે છે. પાણીની ઓછી ઉંડાઇને કારણે પાણીની સપાટી નિચે વિવિધ વનસ્પતિનો ઉગાવો સારો એવો રહે છે. જેને લીધે ખોરાકની વિપુલતા વધતી હોવાથી પક્ષીઓ મોટી સંખ્યામાં અહીં આવે છે. આ સરોવરમાં અનેક નાના નાના બેટ આવેલા છે. આ સરોવર ગુજરાતનાં જોવાલાયક સ્થળોમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. આ સરોવરની દેખરેખ તેમ જ વ્યવસ્થાનું કાર્ય ગુજરાત રાજ્યનો વન વિભાગ સંભાળે છે. શિયાળામાં અહીં દેશ-વિદેશથી પક્ષીઓ આવે છે જેમાં ફ્લેમિંગો તેમનાં સુંદર રંગ અને દેખાવને કારણે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહે છે. પણ મુલાકાતે જતાં પહેલાં તપાસ કરવી જરૂરી છે. મુલાકાતનો શ્રેષ્ઠ સમય છે નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી. વૈજ્ઞાનિકો યાયાવર પક્ષીઓના અભ્યાસ માટે તેના પગમાં કડીઓ પહેરાવે છે અને તેના વડે પક્ષીઓના સ્થળાંતરની જાણકારી મેળવે છે.

ભુગોળ[ફેરફાર કરો]

નળ સરોવર જળાશય અને નળ સરોવર અભયારણ્યની સરહદ એકમેકમાં પરોવાયેલી છે. રાજ્ય સરકારનાં મહેસુલ વિભાગ અને વન વિભાગ દ્વારા નિચે પ્રમાણેની સરહદ જાહેર કરવામાં આવેલ છે.

રાજ્ય સરકારનાં મહેસુલ વિભાગ અને વન વિભાગ દ્વારા પ્રમાણીત નળ સરોવર જળાશય અને નળ સરોવર અભયારણ્યની સરહદ[૪]
દિશા સરહદ
ઉત્તર શાહપુર (તા. વિરમગામ)
પુર્વ કાયલા (તા. વિરમગામ), વેકરીયા (તા. વિરમગામ), મેણી (તા. બાવળા), દુર્ગી (તા. બાવળા)
દક્ષીણ શિયાળ (તા. બાવળા)
પશ્ચિમ દિગ્વિજયગઢ (તા. લીંબડી), પરાળી (તા. લીંબડી), મુળબાવળા કે મુળ બાવળા (તા. લીંબડી), રાણાગઢ (તા. લીંબડી), ભગવાનપર (તા. લીંબડી), જાળીયાળા (તા. લીંબડી), નાની કઠેચી (તા. લીંબડી)
અક્ષાંશ અને રેખાંશ 22° 46'33" N અને 72° 02'21"E
સમુદ્રની સપાટીથી ઉંચાઇ ૯.૧૦ મીટર

ઇકોલોજી[ફેરફાર કરો]

આ અભયારણ્ય સરેરાશ એક લાખ, ચુમ્મોતેર હજાર, એકસો અઠ્ઠાવીસ જેટલા પક્ષીઓનું આશ્રયસ્થાન છે. પક્ષી-વસતિ ગણતરીનો ડેટા નિચે મુજબ છે.

૧૯૯૨ થી ૨૦૧૦ સુધીની પક્ષી-ગણતરી દરમ્યાન નોંધાયેલ પક્ષી સંખ્યા[૫]
વર્ષ ૧૯૯૨ ૧૯૯૬ ૨૦૦૦ ૨૦૦૨ ૨૦૦૪ ૨૦૦૬ ૨૦૦૮ ૨૦૧૦ સરેરાશ
કુલ સંખ્યા ૧,૮૭,૭૩૪ ૧,૪૧,૫૩૪ ૫૦,૫૮૧ ૧,૩૪,૯૭૫ ૧૯૮,૧૩૯ ૨,૫૨,૬૮૨ ૨,૫૩,૨૫૪ ૧,૩૧,૩૦૬ ૧,૭૪,૧૨૮

પ્રવાસન મહિતિ[ફેરફાર કરો]

અભયારણ્યનાં મુખ્ય અધિકારીના કાર્યાલયનું સરનામું

નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી (વન્ય-જીવન વિભાગ), 
નળ સરોવર પક્ષી અભયારણ્ય
સાણંદ
અમદાવાદ જિલ્લો, ગુજરાત રાજ્ય

ફોન (૦૨૭૧૭) ૨૨૩૫૦૦
ફેક્સ (૦૨૭૧૭) ૨૨૩૨૩૨
ઇમેલ:  acf-sanand-ahd (at) gujarat (dot) gov (dot) in 

નોંધ[ફેરફાર કરો]

નળ સરોવર, તેમાં આવેલા ટાપુઓ અને આસપાસનાં ગામોમાં પઢાર નામની વિચરતી જનજાતી વસતી જોવા મળે છે જે ગુજરાતમાં ફ્કત આ વિસ્તાર પુરતી મોટેભાગે સિમિત રહી છે. આ જાતિના લોકો વિશીષ્ટ સાંસ્કૃતિક વારસો ધરાવે છે.


બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. ગુજરાત વનવિભાગ, નળ સરોવર
  2. "આરક્ષીત વિસ્તારોની યાદી". http://worldwildlife.org. વર્લ્ડ વાઇલ્ડ લાઇફ. ૨૨-ઓક્ટોબર-૨૦૧૩. Retrieved ૨૨-ઓક્ટોબર-૨૦૧૩. 
  3. "નળ સરોવર અભયારણ્ય ની માહિતિ". http://gujaratforest.gov.in. વનવિભાગ, ગુજરાત સરકાર. ૨૨-ઓક્ટોબર-૨૦૧૩. Retrieved ૨૨-ઓક્ટોબર-૨૦૧૩. 
  4. મહેસુલ વિભાગ, ગુજરાત રાજ્ય
  5. નળ સરોવર પક્ષી અંદાજનો ડેટા, વન વિભાગ, ગુજરાત રાજ્ય