વેતાલ પચ્ચીસી

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
ઝાડ પર લટકતો વેતાળ અને પાછળ ઉભેલા રાજા વિક્રમ

વેતાલ પચ્ચીસી એ પ્રાચીન ભારતનો પ્રસીધ્ધ સંસ્કૃત વાર્તા-સંગ્રહ છે. આ વાર્તાઓ વેતાળ દ્વારા કહેવામાં આવી છે. આવી કુલ ૨૪ વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે અને ૨૫મી વાર્તા (જે આ સંગ્રહને 'પચ્ચીસી' નામ આપે છે) તે ખુદ કથાની પૃષ્ઠભૂમિ વર્ણવતી વાર્તા છે. જેમાં મુખ્ય પાત્ર તરીકે રાજા વિક્રમ (વિક્રમાદિત્ય) અને વેતાળનો સમાવેશ થાય છે. તેના રચયતા વેતાળ ભટ્ટને માનવામાં આવે છે, જે વિક્રમરાજાનાં દરબાર નાં ૯ રત્નો પૈકી એક હતા.વાર્તા મુળ સંસ્કુત ભાષા માં લખાયેલી છે. આ તમામ વાર્તાઓ રાજાવિક્રમ ની ન્યાયશકિત નો પરીચય કરાવે છે.આમ તો વેતાલ પચ્ચીસી એ પ્રાચીન ભારતનો અમુલ્ય વાર્તાસંગ્રહ છે જે મનોંરંજન સાથે બોધ પણ આપે છે. તેથીજ તો તેનો અનુવાદ દુનીયાની ઘણી ભાષાઓમાં થયેલો છે.

કથા વસ્તુ[ફેરફાર કરો]

"વેતાલ પચ્ચીસી" નાં મુળ કથાનંક તપાસીએ તો તેમાં એમ જણાવેલ છેકે - ગાઢ જંગલ માં એક બિહામણા વુક્ષ ની ડાળી પર એક શબ (વેતાલ) લટકેલુ હોય છે, જેને રાજા વિક્રમે ઉતારીને પુર્ણીમા નીં રાતે હવન માટે લાવવાનું હોય છે, પણ શરત એટલી હોય છેકે રાજા વિક્રમ જ્યારે વેતાલ ને લઇને આવે ત્યારે તેણે કંઇ પણ બોલવાનું નંહિ, પણ ચાલાક વેતાળ તેને રસ્તામાં કથા સંભળાવે છે, અને અંતે તેમાંથી સવાલ પુછે છે અને બોધ સમઝાવવા કહે છે, અને જેવા વિક્રમ રાજા જવાબ આપે કે તરતજ તે વેતાળ ઉડીને ફરી પાછું તે વુક્ષ પર લટકી જાય, અને ફરી રાજા વિક્રમ તેને લેવા જાય આ રીતે વેતાલ જે ૨૫ વાર્તા કહી સંભળાવે છે તેજ છે "વેતાલ પચ્ચીસી"

ઉદભવ અને વિકાસ[ફેરફાર કરો]

તેનો ઉદભવ કહેવાય છેકે રાજા સાત વાહનનાં સમયમાં તેનાં મંત્રી "ગુણાદય" દ્વારા રચીત "બડ કહા" નામના સંગ્રહ માંથી થયો છે. જેનો રચના કાળ લગભગ ઇ.સ પુર્વે ૮૧૬ માનંવામાં આવે છે. જેમાં ૭ લાખ છંદ હતા,પણ હાલ તેનું અસ્તીત્વ નથી , પછી થી કાશ્મીર નાં કવિ સોમદેવ એ તેને ફરી સંસ્કુત ભાષામાં લખી અને તેને તેનાં પ્રસીધ્ધ ગ્રંથ "ક્થા સરીતસાગર" માં તેનો ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં કુલ ૨૪ વાર્તાઓ હતી સમય જતા તેમાં કેટલાક ફેરફારો થયા અને તેમાં વધુ એક વાર્તા ઉમેરી તેનીં સંખ્યા ૨૫ કરવામાં આવી હતી.
આ વાર્તાઓને ઉદેશ્ય ફક્ત મનોરંજનં માટે નહી પણ તેમાં રહેલા ગુઢ અર્થ માટે છે જો તેનાં આ રહ્સ્યોને સમજી લેવામાં આવે તો તેનાં થી સાચો ન્યાય તેમજ સાચી રાજનીતી સમજી શકાય તેમ છે.

હાલનાં સમયમાં વેતાલ પચ્ચીસી[ફેરફાર કરો]

રામાંનંદ સાગરે "વેતાલ પચ્ચીસી"ને સીરીયલ નું રૂપ આપી દુરદર્શન પર ૧૯૮૮ તેનું પ્રસારણ થતું હતું જેમાં રાજા વિક્રમનીં ભુમીકા પ્રસીધ્ધ કલાકાર "અરૂણ ગોવીલ" એ અને વેતાલ નું પાત્ર "સજ્જન કુમારે" નીભાવ્યું હતું, તે ઉપરાંતે ખાસ બાળકો માટે તેની "કાર્ટુન ફિલ્મ" પણ બનાવવામાં આવી છે, તે ઉપરાંત તે પુસ્તક રૂપે તો આજે પણ એટલીજ પ્રસિધ્ધ છે. ઇંગ્લીશ ભાષામાં તેનું અનુંવાદ "સર રિચાર્ડ બર્ટન" દ્વારા "vikram & vampire" નાં નામ થી કરવામાં આવ્યું છે જેમાં મુળ ૨૫ કથાને બદલે ૧૧ વાર્તાઓનો સમાવેશ થયેલો છે.