ઉપનિષદ

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

ઉપનિષદો વેદનો અંતિમ અને નિષ્કર્ષરૂપ ભાગ છે, તેથી વેદાંત ગણાય છે. ઉપનિષદો મુલત: આધ્યાતમવિદ્યાના ગ્રંથો છે. ઉપનિષદોમાંથી ભારતીય દર્શનની અનેક શાખાઓ જન્મી છે, વધી છે અને વિકસી છે. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા ઉપનિષદોનો પણ સારરૂપ ગ્રંથ ગણાય છે. ઉપનિષદો, બ્રહ્મસુત્ર અને શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – આ ત્રણ મળીને વેદાંતની પ્રસ્થાનત્રયી બને છે. ઉપનિષદોની સંખ્યા લગભગ ૩૦૦ની છે. આમાંના પ્રધાન ૧૩ ઉપનિષદો ગણાય છે. જે આ પ્રમાણે છે -.

આમાંના પ્રથમ અગિયાર પર ભગવાન શંકરાચાર્યના ભાષ્યગ્રંથો રચાયા છે.

૧૦૮ ઉપનિષદ[ફેરફાર કરો]

ઉપનિષદની યાદી,મુખ્ય વેદ ગ્રંથ પ્રમાણે

ઋગવેદ
(૧૦)
શુકલ યજુર્વેદ
(૧૯)
કૃષ્ણ યજુર્વેદ
(૩૨)
સામવેદ
(૧૬)
અથર્વવેદ
(૩૧)
ઐતરેય [૧૪]
અક્ષમાલિકા
આત્મબોધ
બહવૃચ
કોષીતિકી [૧૫]
મુદ્ગલ
નાદબિંદુ
નિર્વાણ
સૌભાગ્ય લક્ષ્મિ
ત્રિપૂરા
અધ્યાત્મ
અદ્વયતારક
ભિક્ષુક
બૃહદારણ્યક [૧૬]
હંસ
ઇશાવાસ્ય [૧૭]
જાબલા
મંડલ
માંત્રિક
મૌક્તિક
નીરાલંબ
પિંગળ
પરમહંસ
સત્ય્યાનિયા
સુબલ
તાર-સાર
ત્રિશિખી
તુરિયાતીતા-અવધુત
યાજ્ઞવલ્ક્ય
અક્ષિ
અમૃતબિંદુ
અમૃતનાદ
અવધૂત
બ્રહ્મવિદ્યા
બ્રહ્મ
દક્ષિણામૂર્તિ
ધ્યાનબિંદુ
એકાક્ષર
ગર્ભ
કાલાગ્નિ
કલિસંતરણ
કૈવલ્ય
કઠ [૧૮]
કઠરુદ્ર
ક્ષુરીક
મહાનારાયણ
પંચબ્રહ્મ
પ્રાણાગ્નિહોત્ર
રુદ્રહૃદય
સરસ્વતીરહસ્ય
શારીરક
સર્વસાર
સ્કંધ
સુખરહસ્ય
શ્વેતાશ્વતર [૧૯]
તૈતેરીય [૨૦]
તેજોબિંદુ
વરાહ
યોગકુંડલિની
યોગશિખા
યોગતત્વ
આરૂણીક
અવ્યક્ત
છાંદોગ્ય [૨૧]
દર્શન
જાબાલી
કેન [૨૨]
કુંડિક
મહા
મૈત્રાયણી
મૈત્રેયી
રુદ્રાક્ષજબાલ
સન્યાસ
સાવિત્રી
વજ્રસુચિક
વાસુદેવ
યોગ ચુડામણી
અન્નપૂર્ણ
અથર્વશિખ
અથર્વશિર
આત્મા
ભાવના
ભસ્મજાબાલ
બૃહજ્જબાલ
દત્તાત્રેય
દેવી
ગણપતિ
ગરુડ
ગોપાલતપણિ
ગોપાલતપણિ
કૃષ્ણ
માંડુક્ય [૨૩]
મહાવાક્ય
મુંડક [૨૪]
નારદપરિવ્રાજક
નૃસિંહતાપની [૨૫]
પરબ્રહ્મ
પરમહંસ પરિવ્રાજક
પાશુપત બ્રહ્મન
પ્રશ્ન [૨૬]
રામરહસ્ય
રામતાપણી
શાંડિલ્ય
શરભ
સીતા
સૂર્ય
ત્રિપદ્વિભૂતિ
ત્રિપુરાતાપનિ

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]