સઆદત હસન મન્ટો

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
સઆદત હસન મન્ટો
જન્મની વિગત૧૧ મે ૧૯૧૨ Edit this on Wikidata
સમરાલા Edit this on Wikidata
મૃત્યુની વિગત૧૮ જાન્યુઆરી ૧૯૫૫ Edit this on Wikidata
લાહોર Edit this on Wikidata
અભ્યાસનું સ્થળAligarh Muslim University Edit this on Wikidata
વ્યવસાયપટકથાલેખક, પત્રકાર, અનુવાદક, લેખક&Nbsp;edit this on wikidata
કાર્યોToba Tek Singh Edit this on Wikidata
પુરસ્કારNishan-e-Imtiaz Edit this on Wikidata

સઆદત હસન મન્ટો (૧૧ મે ૧૯૧૨ - ૧૮ જાન્યુઆરી ૧૯૫૫) એક જાણીતા ઉર્દૂ વાર્તાકાર, નાટ્યકાર અને અનુવાદક હતા. તેમની ગણતરી ઉર્દુ સાહિત્યના પ્રસિદ્ધ લેખકોમાં થતી આવી છે. તેમની કલમ દ્વારા સમય પહેલાની વાત તેમની વાર્તાઓમાં કહેવામાં આવી હતી.

જીવન[ફેરફાર કરો]

મન્ટોનો જન્મ ૧૧ મે ૧૯૧૨ ના રોજ લુધિયાણાના સમરાલા ગામના ખાનદાની બેરિસ્ટર પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા ગુલામ હસન પ્રખ્યાત બેરિસ્ટર અને સેશન્સ જજ હતા.તેમની માતાનું નામ સરદાર બેગમ હતું.[૧] તેઓ કાશ્મીર વંશના હતા અને તેમને તે વાતનો ગર્વ પણ હતો. તેમણે પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ ને લખેલા એક પત્રમાં જણાવ્યુ હતું કે 'સુંદર' એ 'કાશ્મીરી' હોવાનો બીજો અર્થ છે.[૨]

તેમના જીવનમાં મોટો વળાંક ૨૧ વર્ષની ઉમરે ૧૯૩૩માં આવ્યો કે જ્યારે તેઓ અમૃતસરના વિદ્વાન લેખક અબ્દુલ બારી અલીગને મળ્યા. અબ્દુલ બારી અલીગે તેમને પોતાની સાચી પ્રતિભા અને આવડતને ઓળખવા માટે ફ્રેન્ચ અને રશિયન લેખકો વાંચવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.[૧]

શિક્ષણ[ફેરફાર કરો]

મંટો એ તેમનો અભ્યાસ અમૃતસરની મુસ્લિમ હાઇસ્કુલમાં કર્યો હતો. ૧૯૩૧ માં તેમને મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો.[૧]

સાહિત્યિક કારકિર્દી[ફેરફાર કરો]

ત્રીશીની શરૂઆતમાં તેમણે તેમની સાહિત્યિક કારકીર્દીનો પ્રારંભ અંગ્રેજી, રશિયન અને ફ્રેંચ ભાષાની ઉત્તમ કૃતિઓના અનુવાદથી કર્યો હતો અને તેથી તેઓ એ ખૂબ નામના મેળવી હતી. ટૂંક સમયમાં તેઓ ટૂંકી વાર્તાઓના લેખક તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ ગયા.તેમની નાટ્યકૃતિઓ પણ વ્યાપકપણે ધ્યાનાર્હ બની. તેઓ તેમના લખાણો દ્વારા ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો, સંખ્યાબંધ નામાંકિત સાહિત્યિક સામયિકો અને ફિલ્મ એસોસિયેશનો સાથે સક્રિયપણે સંકળાયેલા રહ્યા.[૩]

અન્તોન ચેખોવ પછી સહાદત હસન મંટો જ એવાં હતા જેમને પોતાની વાર્તાઓની તાકાત પર તેમનું એક અલગ સ્થાન બનાવ્યું હતું .તેમણે તેમના જીવનમાં કોઈ જ નવલકથા લખી નથી. જલિયાવાલાં બાગ હત્યાકાંડની તેમના મન ઉપર બહુ ગંભીર અસર થઇ હતી. આ હત્યા કાંડનો આધાર લઈને તેમણે "તમાશા" વાર્તા લખી હતી. તે તેમની પ્રથમ વાર્તા હતી. તેમાં જલિયાવાલાં નરસંહાર એક સાત વર્ષના બાળકની નજરે જોવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ કેટલીક વધારે રચનાઓ પણ તેમણે ક્રાંતિકારી ગતિવિધિઓની અસર હેઠળ લખી હતી. ૧૯૩૬માં મંટોનો પ્રથમ મૌલિક ઉર્દુ વાર્તાઓનો સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો, તેનું શીર્ષક હતું "અતીશપારે". ૧૯૪૮ પછી મંટો પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા હતા.

સાહિત્યિક કાર્યો[ફેરફાર કરો]

મંટો એ ૧૯ વર્ષના તેમના સાહિત્યિક જીવનકાળ દરમિયાન ૨૩૦ વાર્તાઓ, ૬૭ રેડીયો નાટક અને ૭૦ લેખો લખ્યા હતા. પાકિસ્તાનમાં તેમનો ૧૪ વાર્તાઓનો સંગ્રહ પ્રકાશિત થયો હતો, જે ૧૬૧ વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે. આ વાર્તાઓમાં સિયાહ હાશિયે, "નંગી અવાજે" , "લાઈસેન્સ", "ટોબા ટેક સીંહ", "ખોલ દો", "ટેટવાલ કા કુત્તા", "મમ્મી" વગેરે સામેલ છે. તેમની વાર્તાઓ "બુ", "કાલી સલવાર", "ઉપર-નીચે", "દરમીયાં", "ઠંડા ગોસ્ત", "ધુઆ" પર લાંબા મુકદ્દમા ચાલ્યા હતા. આજે પણ તેમની વાર્તાઓને સમજવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે.[૩]

અવસાન[ફેરફાર કરો]

૧૮ જાન્યુઆરી ૧૯૫૫ના દિવસે સહાદત હસન મંટોનું અવસાન થયું હતું.[૩]

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ ૧.૨ Jalal, Ayesha (૨૦૧૩). Amritsar Dreams of Revolution. The Pity of Partition. Princeton University Press – via Project MUSE. (Subscription required (help)). Check date values in: |year= (મદદ)
  2. Pandita, Rahul. Our Moon Has Blood Clots: A Memoir of a Lost Home in Kashmir.
  3. ૩.૦ ૩.૧ ૩.૨ કનીજિયા, બળદેવભાઇ. ગુજરાતી વિશ્વકોશ. અમદાવાદ: ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ.