સામાજિક ધોરણો

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
રમત પૂર્ણ થયા બાદ બન્ને ટીમના સભ્યો એકબીજા સાથે હસ્તધૂનન કરે — એ સામાજિક ધોરણનું ઉદાહરણ છે.

સામાજિક ધોરણો એટલે અમુક સામાજિક પરિસ્થિતિ કે સામાજિક રચનાતંત્રમાં કોઈક સામાજિક સ્થાન સાથે સંકળાયેલી સમૂહની સહિયારી અપેક્ષાઓ.[૧] બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, કોઈ પણ સમાજમાં ચાલતી પારસ્પરિક આંતરક્રિયાઓની સહિયારી પેદાશ રૂપે સમાજના સભ્યો દ્વારા પ્રસ્થાપિત લિખિત અથવા અલિખિત નિયમોનું પ્રારૂપ.[૨]

સામાજિક વિજ્ઞાનોમાં 'સામાજિક ધોરણ' (social norm) એવો શબ્દપ્રયોગ સૌપ્રથમ ૧૯૩૬માં મુઝફર શેરિફે પોતાના સાઇકૉલૉજૉ ઑવ્ સોશિયલ નૉર્મ્સ પુસ્તકમાં કર્યો હતો.[૨]

ધોરણો એ ઉચિત અને અનુચિત વર્તનનું સ્પષ્ટીકરણ કરતા નિયમો છે, જેના ઉલ્લાંઘન માટે સજા કરવામાં આવે છે. ઈરાદાપૂર્વક અને સભાન રીતે સંસ્થીકૃત થયેલા લિખિત સ્વરૂપનાં ધોરણોને ઔપચારિક ધોરણો કહેવામાં આવે છે. સાહજિક રીતે પરસ્પર નિકટવર્તી સામાજિક વ્યવહારમાંથી રચાતાં, લાગણીઓ અને નિકટવર્તી સામાજિક સંબંધો સાથે સંકળાયેલા વર્તનને સ્પર્શતા અને મુખ્યત્વે અલિખિત સ્વરૂપનાં સામાજિક ધોરણોને અનૌપચારિક ધોરણો કહેવામાં આવે છે.[૧]

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ જોષી, વિદ્યુતભાઈ (૨૦૧૬). પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર (દ્વિતીય આવૃત્તિ.). અમદાવાદ: યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ. p. ૧૮૪–૧૮૫. ISBN 978-93-85344-46-6. Check date values in: |year= (મદદ)
  2. ૨.૦ ૨.૧ પટેલ, હસમુખ (જાન્યુઆરી ૨૦૦૮). "સામાજિક ધોરણો". In ઠાકર, ધીરુભાઈ. ગુજરાતી વિશ્વકોશ. ખંડ ૨૩ (સા – સૈ) (પ્રથમ આવૃત્તિ.). ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ. p. ૯૮–૯૯. OCLC 552369153. Unknown parameter |publication-location= ignored (મદદ)

પૂરક વાચન[ફેરફાર કરો]

  • રાવળ, ચંદ્રિકા કે. (૧૯૯૨). સામાજિક ધોરણો અને ગતિશીલતા. માધ્યમિક/ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓ માટે ગૂર્જર સંદર્ભસાહિત્ય શ્રેણી (પ્રથમ આવૃત્તિ.). અમદાવાદ: ગૂર્જર પ્રકાશન. Check date values in: |year= (મદદ)
  • Sherif, Muzafer (1936). The Psychology of Social Norms. Harper & Brothers. Check date values in: |year= (મદદ)