સામાજિક પરિવર્તન

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search

સામાજિક પરિવર્તનસમાજમાં આવતું પરિવર્તન છે.[૧] સામાજિક દરજ્જા, ભૂમિકા નિયમો, સામાજિક સંસ્થાઓ વગેરેમાં જોવા મળતા વ્યાપક અને પ્રમાણમાં સ્થાયી ફેરફારોને સામાજિક પરિવર્તન કહેવામાં આવે છે.[૨]

સામાજિક પરિવર્તન સાર્વત્રિક પ્રક્રિયા છે, અને તે દરેક સમાજમાં દરેક સમયે અપવાદ વગર જોવા મળે છે. જુદાં જુદાં સમાજમાં પરિવર્તનના કારણો જુદાં જુદાં હોઈ શકે છે અને એ મુજબ તે સમાજની ગતિ અને દિશા નક્કી થાય છે; પણ પરિવર્તન વગરનો કોઈ સમાજ જોવા મળતો નથી. સમાજના લોકો પણ પરિવર્તન ઈચ્છતા હોય છે, આથી કેટલાક કિસ્સાઓમાં આયોજિત પ્રયાસો દ્વારા પરિવર્તન લાવવામાં આવે છે.[૧]

વ્યાખ્યા[ફેરફાર કરો]

કિંગ્સલે ડેવિસ સામાજિક પરિવર્તનની વ્યાખ્યા આપતા નોંધે છે કે, "સામાજિક સંગઠનમાં એટલે કે, સમાજની રચના અને કાર્યમાં થતા ફેરફારો એટલે સામાજિક પરિવર્તન." ડેવિસ સામાજિક પરિવર્તનને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનનો એક ભાગ ગણે છે. એટલે કે, સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનો પૈકી જે પરિવર્તનો સામાજિક સંગઠનમાંથી ઉદભવે છે અને સામાજિક સંગઠન ઉપર અસર કરે છે, તે સાંસ્કૃતિક પરિવર્તનો સામાજિક પરિવર્તન છે. રોબર્ટ મોરિસન મેકાઈવર અને ચાર્લ્સ હંટ પેજના મત અનુસાર "સામાજિક સંબંધોના ગુંફનમાં થતા ફેરફારોને જ સામાજિક પરિવર્તન કહેવામાં આવે છે."[૩]

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ ત્રિવેદી, નલિની કિશોર (જાન્યુઆરી ૨૦૦૮). "સામાજિક ધોરણો". In ઠાકર, ધીરુભાઈ. ગુજરાતી વિશ્વકોશ. ખંડ ૨૩ (સા – સૈ) (પ્રથમ આવૃત્તિ.). ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ. p. ૯૯–૧૦૧. OCLC 552369153. Unknown parameter |publication-location= ignored (મદદ)
  2. જોષી, વિદ્યુતભાઈ (૨૦૧૬). પારિભાષિક કોશ-સમાજશાસ્ત્ર (દ્વિતીય આવૃત્તિ.). અમદાવાદ: યુનિવર્સિટી ગ્રંથનિર્માણ બોર્ડ. pp. ૧૮૫–૧૮૬. ISBN 978-93-85344-46-6. Check date values in: |year= (મદદ)
  3. આધુનિક ભારતમાં સામાજિક પરિવર્તન (ચોથી આવૃત્તિ.). અમદાવાદ: અનડા બુક ડીપો. જાન્યુઆરી ૨૦૦૧. pp. ૨–૩. Unknown parameter |last૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ)