બાબુલ મોરા નૈહર છૂટો હી જાયે

બાબુલ મોરા નૈહર છૂટો હી જાયે એ રાગ ભૈરવી પર આધારિત એક લોકપ્રિય હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત ગીત (ઠુમરી) છે.

ઇતિહાસ

આ ગીત અવધના ૧૯મી સદીના નવાબ વાજિદ અલી શાહ દ્વારા લખવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે ૧૮૫૭ના નિષ્ફળ બળવા પહેલાં બ્રિટીશ રાજ દ્વારા તેમને તેમના પ્રિય લખનૌમાંથી દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા હતા ત્યારે એક વિલાપ તરીકે આ ગીત લખવામાં આવ્યું હતું. તેઓ પોતાના પ્રિય લખનૌથી દૂર દૂર કલકત્તા સુધી પોતાના દેશનિકાલ તરીકે પિતા (બાબુલ)ના ઘરથી કન્યાની વિદાયના રૂપકનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યાં તેમણે તેમના બાકીના વર્ષો વિતાવ્યા હતા.

સુપ્રસિદ્ધ શાસ્ત્રીય ગાયક પંડિત ભીમસેન જોશીએ તેને પોતાના અવાજમાં સ્વરબદ્ધ કરી લોકપ્રિય બનાવ્યું હતું.

ફિલ્મી આવૃત્તિ

આ ગીતનું સૌથી યાદગાર સંસ્કરણ અભિનેતા-ગાયક કુંદનલાલ સહેગલે રાયચંદ બોરલના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ ફની મજુમદાર દ્વારા દિગ્દર્શિત હિન્દી ફિલ્મ સ્ટ્રીટ સિંગર (૧૯૩૮) માટે કર્યું છે. કનુ રોયના સંગીત પર આધારિત ફિલ્મ આવિષ્કાર (૧૯૭૩)માં જગજીત અને ચિત્રા સિંહે પણ આ ગીતનું સંસ્કરણ ગાયું હતું. હાલમાં જ અરિજીત સિંઘે ૨૦૧૭માં આવેલી ફિલ્મ પૂર્ણા: કરેઝ હેઝ નો લિમિટમાં પણ આ ગીતનું સંસ્કરણ ગાયું છે.

લખાણ અને અનુવાદ

મૂળ ઉર્દૂ લિપિમાં بابُل مورا، نیہر چھُوٹو ہی جائے بابُل مورا، نیہر چھُوٹو ہی جائے (چار کہار مِل، موری ڈولِیا سجاویں (اُٹھایّں مورا اَپنا بیگانا چھُوٹو جائے ، بابُل مورا۔۔۔ آںگنا تو پربت بھیو اؤر دیہری بھیی بِدیش جائے بابُل گھر آپنو میں چلی پیّا کے دیش ، بابُل مورا ۔۔۔}}

દેવનાગરી લિપિમાં बाबुल मोरा, नैहर छूटो ही जाए बाबुल मोरा, नैहर छूटो ही जाए चार कहार मिल, मोरी डोलिया सजावें (उठायें) मोरा अपना बेगाना छूटो जाए | बाबुल मोरा ... आँगना तो पर्बत भयो और देहरी भयी बिदेश जाए बाबुल घर आपनो मैं चली पीया के देश | बाबुल मोरा ...

અંગ્રેજી લિપિમાં O My father! I'm leaving home. O My father! I'm leaving home. The four (palanquin) bearers lift my palanquin. I'm leaving those who were my own. Your courtyard is now like a mountain, and the threshold, a foreign country. I leave your house, father, I am going to my beloved's country.