ભારતીય ઉપખંડ

ભારતીય ઉપખંડ

વિસ્તાર	૪.૪ મિલિયન વર્ગ કિમી
વસ્તી	૧.૭ અબજ (૨૦૧૫)
વસ્તી ગીચતા	૩૮૯/વર્ગ કિમી
ઓળખ	ઉપખંડીય ઇન્ડીયન ભારતીય હિન્દુસ્તાની
દેશો	બાંગ્લાદેશ ભૂતાન ભારત માલદીવ્સ નેપાળ પાકિસ્તાન શ્રીલંકા
અર્ધ-સ્વતંત્ર દેશો	તિબેટ, અક્સાઈ ચીન

એશિયા ખંડના દક્ષિણી ભાગને ભારતીય ઉપખંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભૌગોલીક રીતે ઉપખંડ હિમાલયથી હિંદ મહાસાગર વચ્ચે રહેલો છે, ઉપખંડનો મોટાભાગનો પ્રદેશ ભારતીય પ્રસ્તરમાં રહેલો છે, કેટલોક ભાગ યુરેશીયન પ્રસ્તરમાં પણ આવેલો છે. ભારતીય ઉપખંડમાં ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, નેપાલ, ભૂતાન, માલદીવ્સ, શ્રીલંકા અને પ્રાંસગીક અફઘાનિસ્તાન, મ્યાનમાર, તિબેટનો સમાવેશ થાય છે.

નામનો ઇતિહાસ

ઐતિહાસિક રીતે સિંધુ નદીની આસપાસનો અને દક્ષિણપૂર્વનો વિસ્તાર ઘણા ઐતિહાસિક સ્રોતોમાં સામાન્ય રીતે ભારત તરીકે ઓળખાતો હતો. આજે પણ ઇતિહાસકારો બ્રિટિશ રાજના યુગ સુધીના ઇતિહાસની ચર્ચા કરતી વખતે આ શબ્દનો ઉપયોગ સમગ્ર ભારતીય ઉપખંડને દર્શાવવા માટે કરે છે. સમય જતાં "ભારત" એક અલગ રાજકીય એકમ તરીકે વિકસિત થયો જે આખરે રાષ્ટ્ર-રાજ્ય બન્યું (આજે ભારત ગણતંત્ર).

ઓક્સફર્ડ અંગ્રેજી શબ્દકોશ અનુસાર ઉપખંડ શબ્દનો અર્થ થાય છે "એક ખંડનો પેટાવિભાગ જેની ભૌગોલિક, રાજકીય અથવા સાંસ્કૃતિક ઓળખ અલગ હોય" અને "મોટો ભૂમિભાગ જે ખંડ કરતા થોડો નાનો હોય". તેનો ઉપયોગ ભારતીય ઉપખંડને દર્શાવવા માટે વીસમી સદીની શરૂઆતમાં જોવા મળે છે, જ્યારે મોટાભાગનો પ્રદેશ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનો ભાગ હતો અથવા તેમની સાથે જોડાયેલો હતો . બ્રિટિશ ભારત અને રજવાડાઓ બંનેને સમાવતા પ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરવા માટે આ એક અનુકૂળ શબ્દ હતો.