મધુસૂદન પારેખ

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
પારેખ મધુસૂદન હીરાલાલ
જન્મની વિગત જુલાઇ ૧૪, ૧૯૨૩
અમદાવાદ
અભ્યાસ બી.એ., એમ.એ., પીએચ.ડી.
વ્યવસાય અધ્યાપક
ધર્મ હિન્દુ
જીવનસાથી કુસુમ (૧૯૪૯)
સંતાન અશોક, એક પુત્રી
માતા-પિતા જડાવબા, હીરાલાલ


પારેખ મધુસૂદન હીરાલાલ (જન્મ: ૧૪-૭-૧૯૨૩), 'કીમિયાગર', 'પ્રિયદર્શી', 'વક્રદર્શી' ગુજરાતી ભાષાનાં જાણીતાં હાસ્યલેખક, વિવેચક, સંપાદક, અનુવાદક છે. તેમનો જન્મ અમદાવાદમાં થયો હતા, જ્યારે તેમનું મૂળ વતન સુરત છે. તેમના સર્જન માટે તેમને ૧૯૭૨માં કુમાર પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયો હતો.

અભ્યાસ[ફેરફાર કરો]

૧૯૩૯માં પ્રોપ્રાયટરી હાઈસ્કૂલ, અમદાવાદથી મૅટ્રિક. ૧૯૪૫માં મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી ઇતિહાસ-અર્થશાસ્ત્ર વિષયો સાથે બી.એ. ૧૯૫૨માં ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી ગુજરાતી-સંસ્કૃત વિષયોમાં એમ.એ. ૧૯૫૮માં ‘ગુજરાતી નવલકથા સાહિત્યમાં પારસીઓનો ફાળો’ પર પીએચ.ડી.

વ્યવસાય[ફેરફાર કરો]

૧૯૪૫ થી ૧૯૫૫ સુધી ભારતી વિદ્યાલય, અમદાવાદમાં શિક્ષક. ૧૯૫૫ થી ૧૯૮૩ સુધી હ. કા. આર્ટસ કૉલેજ, અમદાવાદમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક. ૧૯૮૩માં નિવૃત્ત. ૧૯૬૧ થી ‘બુદ્ધિપ્રકાશ’ના તંત્રી. ૧૯૭૪ થી ગુજરાત સાહિત્ય સભાના મંત્રી.

સર્જન[ફેરફાર કરો]

ગુજરાત સમાચાર ઉપરાંત ‘ગુજરાત ટાઈમ્સ’, ‘શ્રી’ વગેરેમાં પ્રગટ થયેલા એમના હાસ્યલેખોમાંથી પસંદ કરેલા લેખોના સંગ્રહો પ્રકાશિત થયા છે.

  • હું, શાણી અને શકરાભાઈ (૧૯૬૫),
  • સૂડી સોપારી (૧૯૬૭),
  • રવિવારની સવાર (૧૯૭૧),
  • હું, રાધા અને રાયજી (૧૯૭૪),
  • આપણે બધા (૧૯૭૫),
  • વિનોદાયન (૧૯૮૨),
  • પેથાભાઈ પુરાણ (૧૯૮૫)

શાળા-કૉલેજોમાં ભજવી શકાય એવાં એમનાં હાસ્યરસિક એકાંકીઓ ‘નાટ્યકુસુમો’ (૧૯૬૨) અને ‘પ્રિયદર્શીનાં પ્રહસનો’ (૧૯૮૧)માં સંગૃહીત છે. શૅક્સપિયરનાં નાટકો પરથી વાર્તાંતરો સ્વરૂપે ‘શૅક્સપિયરની નાટ્યકથાઓ’ (૧૯૬૫) એમણે આપી છે. સંસ્કૃત નાટકોની રૂપાંતરિત ‘સંસ્કૃત સાહિત્યની નાટ્યકથાઓ’ (૧૯૭૫) પણ નોંધપાત્ર છે.

‘આવિર્ભાવ’ (૧૯૭૩), ‘દલપતરામ’ (૧૯૮૦), ‘દલપતરામ અને સ્વામિનારાયણ’ (૧૯૮૦), ગુજરાત સાહિત્ય સભાની ‘કાર્યવાહી’ (૧૯૬૧, ૧૯૬૩, ૧૯૮૧, ૧૯૮૨, ૧૯૮૩) તેમ જ અંગ્રેજી સાહિત્યના ઉદયકાળથી મિલ્ટન સુધીના સાહિત્યના ઇતિહાસનો સરળ ગુજરાતી ભાષામાં કિંચિત્ પરિચય આપતો ‘અંગ્રેજી સાહિત્યનું આચમન’ (૧૯૭૯) વગેરે એમના વિવેચનગ્રંથો છે.

આ ઉપરાંત એમના અનુવાદ તથા સંપાદનગ્રંથોમાં ‘અમેરિકન સમાજ’ (૧૯૬૬), ‘હેન્રી જેમ્સની વાર્તાઓ’ (૧૯૬૯), ‘કનૈયાલાલ મા. મુનશી : સાહિત્ય જીવન અને પ્રતિભા’ (૧૯૬૭), ‘અર્વાચીન ગુજરાતનું રેખાદર્શન’ (અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો આસ્વાદ, ૧૯૮૧), ‘હિંદુસ્થાન મધ્યેનું એક ઝૂપડું’ (૧૯૬૮) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કિશોરો અને બાળકો માટે એમણે નીચેના પુસ્તકો આપ્યા છે.

  • શામળ ભટ્ટની વાર્તાઓ (૧૯૬૬),
  • વૈતાલપચીસી (૧૯૬૭),
  • સિંહાસનબત્રીસી ૧-૨ (૧૯૭૦),
  • બુધિયાનાં પરાક્રમો,
  • અડવાનાં પરાક્રમો,
  • ખાટીમીઠી વાતો (૧૯૭૩),
  • મૂરખરાજ (૧૯૭૬),
  • ડાકુની દીકરી (૧૯૭૮),
  • બાર પૂતળીની વાતો (૧૯૮૧)

જીવન ઝરમર[ફેરફાર કરો]

  • તેમના પિતા પણ સાહિત્યકાર અને ગુજરાત વિદ્યાસભાના મંત્રી હતા.(સંદર્ભ આપો) ગુજરાતી સાહિત્યને લોકભોગ્ય બનાવવાના પ્રયત્નો એ તેમનું મોટું પ્રદાન હતું.
  • અર્વાચીન ગુજરાતનું રેખાદર્શન અને ગ્રંથ અને ગ્રંથકાર નાં નવ ભાગ તેમના વિશિષ્ટ સર્જનો.
  • ગુજરાતી નવલકથા સાહિત્યમાં પારસીઓનો ફાળો વિષય ઉપર મહાનિબંધ લખી પી.એચ.ડી. થયા.
  • હું, શાણી ને શકરાભાઈ નામની બહુજ જાણીતી અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોની જીવનકહાણીનું હાસ્ય ભરપૂર આલેખન કરતી રવિવારીય કટાર.
  • પ્રથમ મૌલિક કૃતિ: નાટ્યકુસુમો.

* પહેલી કૃતિ અખંડ આનંદમાં પ્રસિધ્ધ થઇ હતી. * હાસ્ય લેખક વિનોદ ભટ્ટ તેમના વિદ્યાર્થી અને ચાહક. * કુમાર માસિકમાં અંગ્રેજી સાહિત્યનું આચમન શ્રેણીના લેખક. * આકાશવાણી પર અનેક કાર્યક્રમો આપેલા છે. * ૧૯૮૩ થી નિવૃત્ત.

સન્માન[ફેરફાર કરો]

  • કુમાર પારિતોષિક (૧૯૭૨)
  • જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક
  • ગુજરાત સરકારના પાંચ પુરસ્કાર

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]