શીતળા

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
શીતળા થયેલ બાંગ્લાદેશના એક બાળકની ૧૯૭૩માં લેવાયેલ તસ્વીર. પાણી ભરેલા પરપોટા જેવા ચાઠા જેના કેન્દ્રમાં ખાડા જેવું હોતું તે જોઈ શકાય છે.

શીતળા એક ચેપી રોગ છે જે એક વિષાણુ (વાઇરસ)ના બે પ્રકારો વેરીઓલા મેજર અને વેરીઓલા માઇનોરના લીધે થાય છે.[૧] આ રોગનો છેલ્લો કુદરતી કિસ્સો ઓકટોબર ૧૯૭૭માં જોવા મળેલો અને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા ૧૯૮૦માં રોગને વૈશ્વિક ધોરણે નાબૂદ જાહેર કરવામાં આવેલો.[૨] આ રોગથી મૃત્યુ થવાની શક્યતા ૩૦% હતી અને મહદઅંશે બાળકોમાં તેનું પ્રમાણ ઊંચું રહેતું.[૩][૪] જે લોકો રોગમાંથી બચી જતા તેમના શરીરે ચાઠા રહી જતા અને કેટલાક અંધ બનતા.[૩]

રોગની શરૂઆતના લક્ષણો તાવ અને ઉલટી હતા.[૫] ત્યારબાદ મોઢામાં ચાંદા અને ચામડી પર લાલ ચાઠા પડતા.[૫] થોડા દિવસો પછી એ ચાઠા પાણી ભરેલા પરપોટા જેવામાં પરિવર્તિત થતા જેના કેન્દ્રમાં ખાડા જેવું હોતું.[૫] ત્યારબાદ એ પરપોટા ડાઘ છોડી ખરી પડતા.[૫] આ રોગ લોકો વચ્ચે રોગીએ સ્પર્શ કરેલી વસ્તુ બીજો વ્યક્તિ સ્પર્શ કરે તેનાથી ફેલાતો.[૩][૬] શીતળાની રસીથી આ રોગ ફેલાતો અટકાવી શકાય છે.[૭] એકવાર રોગ થાય પછી એન્ટીવાયરલ દવાઓ કદાચ મદદરૂપ બને.[૭]

શીતળાના ઉદ્ભવ અંગે જાણકારી નથી.[૮] આ રોગ અંગેના સૌથી જુના પુરાવા ઇ.સ. પૂર્વે ૩૦૦ વર્ષની ઇજિપ્તની મમીમાં મળેલ છે.[૮] ભૂતકાળમાં આ રોગ ઉત્પાત સ્વરૂપે થતો જેમાં ટૂંકા ગાળામાં એક વિસ્તારના લોકોમાં થાય.[૨] ૧૮મી સદીના યુરોપમાં આ રોગથી વર્ષે ૪ લાખ લોકો મૃત્યુ પામતા અને જેમને ચેપ લાગતો એ પૈકી ત્રીજા ભાગના અંધ બની જતા.[૨][૯] આ મૃત્યુઓમાં ચાર રાજાઓ અને એક રાણીનો સમાવેશ પણ થાય છે.[૨][૯] વીસમી સદીમાં અંદાજે ૩૦ કરોડ લોકો શીતળાથી મૃત્યુ પામેલા.[૧૦][૧૧] શીતળાની નાબુદી પૂર્વેના ૧૦૦ વર્ષમાં ૫૦ કરોડ લોકો તેનાથી મૃત્યુ પામેલા.[૧૨] છેક ૧૯૬૭ સુધી દર વર્ષે દોઢ કરોડ લોકોને શીતળા થતો.[૨]

એડવર્ડ જેનરે ૧૭૯૮માં રસીકરણ વડે રોગ અટકાવી શકાય છે તેની શોધ કરી.[૨] ૧૯૬૭માં WHOએ રોગ નાબુદી માટે પ્રયત્ન આદર્યા.[૨] નાબુદી કરી શકાયેલા માત્ર બે ચેપી રોગો પૈકી એક શીતળા છે (બીજો રીંગરપેસ્ટ છે જે ૨૦૧૧માં નાબૂદ થયો).[૧૩][૧૪] તેના અંગ્રેજી નામ સ્મોલપોક્સનો ઉપયોગ ૧૬મી સદીના બ્રિટનમાં શરૂ થયેલ જ્યારે સિફિલિસને ગ્રેટપોક્સ કહેવાતો.[૧૫][૧૬] અન્ય અંગ્રેજી નામોમાં પોક્સ, સ્પેકલ્ડ મોન્સ્ટર અને રેડ પ્લેગનો સમાવેશ થાય છે.[૧૭][૧૮][૧૬]

હિંદુ ધર્મમાં આ રોગ સંલગ્ન શીતળા માતા નામે એક દેવી છે.[૧૯]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. Ryan KJ, Ray CG, સંપાદકો. (2004). Sherris Medical Microbiology (4th આવૃત્તિ.). McGraw Hill. pp. 525–28. ISBN 978-0-8385-8529-0. Check date values in: |year= (મદદ)
  2. ૨.૦ ૨.૧ ૨.૨ ૨.૩ ૨.૪ ૨.૫ ૨.૬ "Smallpox". WHO Factsheet. the original માંથી 21 September 2007 પર સંગ્રહિત. Check date values in: |archivedate= (મદદ)
  3. ૩.૦ ૩.૧ ૩.૨ "What is Smallpox?". CDC (અંગ્રેજી માં). 7 June 2016. Retrieved 14 December 2017. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  4. "Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination". Proceedings (Baylor University. Medical Center). 18 (1): 21–25. January 2005. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ)
  5. ૫.૦ ૫.૧ ૫.૨ ૫.૩ "Signs and Symptoms". CDC (અંગ્રેજી માં). 7 June 2016. Retrieved 14 December 2017. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  6. Treatment of Skin Disease E-Book: Comprehensive Therapeutic Strategies (અંગ્રેજી માં). Elsevier Health Sciences. 2013. p. 89. ISBN 978-0-7020-5236-1. Unknown parameter |last૩= ignored (મદદ); Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |last૪= ignored (મદદ); Unknown parameter |last૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૪= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૩= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  7. ૭.૦ ૭.૧ "Prevention and Treatment". CDC (અંગ્રેજી માં). 13 December 2017. Retrieved 14 December 2017. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  8. ૮.૦ ૮.૧ "History of Smallpox". CDC (અંગ્રેજી માં). 25 July 2017. Retrieved 14 December 2017. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  9. ૯.૦ ૯.૧ Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History (અંગ્રેજી માં). ABC-CLIO. 2005. pp. 151–52. ISBN 978-1-85109-658-9. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  10. Microbe hunters, then and now. Medi-Ed Press. 1996. p. 23. ISBN 978-0-936741-11-6. Check date values in: |date= (મદદ)
  11. Henderson, Donald A. (30 December 2011). "The eradication of smallpox – An overview of the past, present, and future". Vaccine. 29: D8. doi:10.1016/j.vaccine.2011.06.080. PMID 22188929. Check date values in: |date= (મદદ)
  12. Smallpox : the death of a disease. Prometheus Books. 2009. p. 12. ISBN 978-1-61592-230-7. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  13. Health and Sustainability: An Introduction (અંગ્રેજી માં). Oxford University Press. 2015. p. T290. ISBN 978-0-19-932568-9. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  14. Virus: An Illustrated Guide to 101 Incredible Microbes (અંગ્રેજી માં). Princeton University Press. 2016. p. 126. ISBN 978-1-4008-8325-7. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  15. Harper, Douglas. "smallpox". Online Etymology Dictionary.
  16. ૧૬.૦ ૧૬.૧ Barquet N, Domingo P (15 October 1997). "Smallpox: the triumph over the most terrible of the ministers of death". Annals of Internal Medicine. 127 (8 Pt 1): 635–42. doi:10.7326/0003-4819-127-8_Part_1-199710150-00010. PMID 9341063. Check date values in: |date= (મદદ)
  17. "The History of Smallpox and its Spread Around the World" (PDF). Smallpox and its eradication. Geneva: World Health Organization. 1988. pp. 209–44. ISBN 978-92-4-156110-5. Retrieved 14 December 2017. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  18. Medicine: The Definitive Illustrated History (અંગ્રેજી માં). Penguin. 2016. p. 100. ISBN 978-1-4654-5893-3. Check date values in: |date= (મદદ)
  19. Donald R. Hopkins (15 September 2002). The Greatest Killer: Smallpox in History. University of Chicago Press. p. 159. ISBN 978-0-226-35168-1. Check date values in: |date= (મદદ)