૧૯૭૯ મચ્છુ બંધ હોનારત

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
મચ્છુ બંધ હોનારત
તારીખ૧૧ ઓગસ્ટ ૧૯૭૯
સ્થાનમોરબી અને રાજકોટ જિલ્લાના ગામો
મૃત્યુ૧૮૦૦-૨૫૦૦૦ (અંદાજીત)[૧]
મચ્છુ બંધ અને મોરબીનું સ્થાન

મચ્છુ બંધ હોનારત અથવા મોરબી બંધ હોનારત એ પૂર હોનારત હતી જે ૧૧ ઓગસ્ટ ૧૯૭૯ના રોજ ભારતમાં સર્જાઇ હતી. મચ્છુ નદી પર આવેલો મચ્છુ-૨ બંધ તૂટતા રાજકોટ જિલ્લાના ‍(હવે, મોરબી જિલ્લામાં) મોરબી શહેરમાં પાણી ફરી વળ્યું હતું.[૨] વિવિધ અંદાજ અનુસાર ૧,૮૦૦ થી ૨૫,૦૦૦ લોકોના મૃત્યુ આ દુર્ઘટનામાં થયા હતા.[૧][૩][૪]

અત્યંત ભારે વરસાદ અને પૂરને કારણે ૪ કિમી લાંબા મચ્છુ-૨ બંધની દિવાલોમાં ગાબડાં પડ્યા હતા. બંધના સ્પિલવેની ક્ષમતા ૫,૬૬૩ મી³/સે હતી, જ્યારે વાસ્તવમાં પાણી બંધની ક્ષમતા કરતા ત્રણ ગણું એટલે કે ૧૬,૩૦૭ મી³/સે પર પહોંચતા બંધ તૂટી પડ્યો હતો. ૨૦ મિનિટમાં જ ૧૨થી ૩૦ ફીટ (૩.૭ થી ૯.૧ મીટર)ની ઉંચાઇના પાણી મોરબીના નીચાણ વાળા વિસ્તારમાં ફરી વળ્યાં હતા, જે બંધથી ૫ કિમી દૂર આવેલું શહેર હતું. બંધના ફરીથી બાંધકામ સમયે બંધની ક્ષમતા ચાર ગણી વધારીને ૨૧,૦૦૦ મી³/સે કરવામાં આવી હતી.[૫]

આ બંધ તૂટવાની ઘટનાને ગિનેસ બૂક ઓફ રેકોર્ડ્સમાં સૌથી ખરાબ બંધ દુર્ઘટના તરીકે નોંધવામાં આવી હતી.[૬] (૧૯૭૫ની બાન્કિઓ બંધ હોનારતની વિગતો ૨૦૦૫માં જાહેરમાં મૂકાઇ એ પહેલાં.[૭]‌) નો વન હેડ અ ટંગ ટુ સ્પિક નામના પુસ્તકમાં ટોમ વૂટેન અને ઉત્પલ સાંડેસરાએ સરકારી દાવાને નકારી કાઢ્યો હતો કે બંધ તૂટવાની ઘટના કુદરતી આફત હતી અને તેમણે બાંધકામ અને સંદેશાવ્યવહાર ખામીઓને કારણે દુર્ઘટના ઘટી અને વિસ્તરી હોવાનું જણાવ્યું છે.[૮] વધુમાં, નાણાંકીય નુકશાન પણ ભારે થયું હતું. પૂરને કારણે પાક અને અનાજ ઉત્પાદનની ક્ષમતા પર ભારે અસર પડી હતી.

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ "Dissolving Commissions of Inquiry". Economic and Political Weekly. ૧૯ (૧૬): ૬૬૭–૬૬૮. ૨૧ એપ્રિલ ૧૯૮૪. JSTOR 4373178. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  2. "The Inundation of Morvi". Economic and Political Weekly. 14 (34): 1454. ૨૫ ઓગસ્ટ ૧૯૭૯. Retrieved ૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨. Unknown parameter |last૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૧= ignored (મદદ); Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  3. World Bank. Environment Dept. Environmental assessment sourcebook. World Bank Publications. p. ૮૬. ISBN 978-0-8213-1845-4. Retrieved ૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  4. S.B. Easwaran (ઓગસ્ટ ૭, ૨૦૧૨). "The Loudest Crash Of '79". Outlook India. Retrieved માર્ચ ૬, ૨૦૧૩. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  5. Rao, Professor T. Shivaji. "Polavaram Dam Failure Kills 45 Lakhs Of People". Retrieved ૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  6. Guinness, El Libro de los Récords [Guinness Book the Records] (સ્પેનિશ માં). મેક્સિકો: Ediciones Maeva, S.A. October 1986. ISBN 968-458-366-4.
  7. "People's Daily Online -- After 30 years, secrets, lessons of China's worst dams burst accident surface". Retrieved ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૧૮. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  8. "Book on 1979 Morbi dam disaster rubbishes 'Act of God' theory". The Indian Express. જુલાઇ ૨૫, ૨૦૧૨. Check date values in: |date= (મદદ)

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]