શોલે

શોલે
દિગ્દર્શક	રમેશ સિપ્પી
પટકથા લેખક	સલીમ-જાવેદ
નિર્માતા	જી. પી. સિપ્પી
કલાકારો	ધર્મેન્દ્ર સંજીવ કુમાર હેમા માલિની અમિતાભ બચ્ચન જયા ભાદુરી અમજદ ખાન
છબીકલા	દ્રારકા દિવેચા
સંપાદન	એમ. એસ. શિંદે
સંગીત	આર. ડી. બર્મન
નિર્માણ	યુનાઇડેટ પ્રોડ્યુસર્સ સિપ્પી ફિલ્મ્સ
વિતરણ	સિપ્પી ફિલ્મ્સ
રજૂઆત તારીખો	૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૭૫
અવધિ	૨૦૪ મિનિટ્સ
દેશ	ભારત
ભાષા	હિન્દી
બજેટ	૩ કરોડ
બોક્સ ઓફિસ	૧૫ કરોડ

શોલે એ ૧૯૭૫ માં હિન્દી ભાષામાં બનેલી એક ભવ્ય એક્શન-એડવેન્ચર ડ્રામા ફિલ્મ છે, જેનું દિગ્દર્શન રમેશ સિપ્પીએ કર્યું હતું. આ ફિલ્મનું નિર્માણ રમેશ સિપ્પીના પિતા જી. પી. સિપ્પી દ્વારા 'સિપ્પી ફિલ્મ્સ'ના બેનર હેઠળ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ફિલ્મના લેખક સલીમ-જાવેદ હતા. ફિલ્મમાં ધર્મેન્દ્ર, અમિતાભ બચ્ચન, સંજીવ કુમાર, હેમા માલિની અને અમજદ ખાન મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસની સૌથી મોટી બ્લોકબસ્ટર અને પ્રભાવશાળી ફિલ્મ માનવામાં આવે છે.

વાર્તા

ઠાકુર બલદેવ સિંહ ભૂતપૂર્વ પોલીસ અધિકારી છે. તેના આખા પરિવારની ડાકુ ગબ્બર સિંહે હત્યા કરી હતી અને તેના બંને હાથ કાપી નાખ્યા હતા. ગબ્બરને પકડવા માટે ઠાકુર નાના ગુનેગાર જય અને વીરુને કામ સોંપે છે. રામગઢમાં જય અને વીરુ ગબ્બરના માણસોનો સામનો કરે છે. વીરુ બસંતીના પ્રેમમાં પડે છે, જ્યારે જય અને રાધા વચ્ચે શાંત લાગણી બંધાય છે. ગબ્બર ગામ પર હુમલો કરે છે, પરંતુ જય-વીરુ તેને નિષ્ફળ બનાવે છે.

પછી ગબ્બર વીરુ અને બસંતીને પકડી લે છે. જય તેમને બચાવવા જાય છે, પરંતુ પાછા ફરતી વખતે ગોળીબારમાં ગંભીર રીતે ઘાયલ થાય છે. સાથીઓને બચાવવા માટે જય પોતાનું બલિદાન આપે છે અને વિસ્ફોટ કરીને ગબ્બરના માણસોનો નાશ કરે છે.

જયના મૃત્યુથી દુઃખી વીરુ ગબ્બરને મારી નાખવા દોડી જાય છે. પરંતુ ઠાકુર તેને જીવતો પકડવાનું વચન યાદ અપાવે છે અને અંતે ગબ્બરને પોલીસના હવાલે કરવામાં આવે છે. જયના અંતિમ સંસ્કાર બાદ વીરુ રામગઢ છોડવા ટ્રેનમાં ચડે છે, જ્યાં બસંતી તેની રાહ જોઈ રહી હોય છે.

કલાકારો

• ધર્મેન્દ્ર — વીરુ
• અમિતાભ બચ્ચન — જયદેવ "જય"
• સંજીવ કુમાર — ઠાકુર બલદેવ સિંહ, નિવૃત્ત પોલીસ અધિકારી
• હેમા માલિની — બસંતી, વીરુની પ્રેમિકા
• જયા ભાદુરી — રાધા, ઠાકુરની પુત્રવધૂ અને જયની પ્રેમિકા
• અમજદ ખાન — ગબ્બર સિંહ, વોન્ટેડ ડાકુ
• એ. કે. હંગલ — રહીમ ચાચા, ગામના ઇમામ
• સત્યેન કપૂર — રામલાલ, ઠાકુરનો નોકર
• ઇફ્તેખાર — ઇન્સ્પેક્ટર ખુરાના, રાધાના પિતા
• લીલા મિશ્રા — મૌસી, બસંતીની માસી
• વિકાસ આનંદ — જેલર
• મેક મોહન — સાંભા, ગબ્બર સિંહનો સાગરીત
• કેશ્ટો મુખર્જી — હરિરામ, જેલનો નાઈ અને જેલરનો સાગરીત
• સચિન પિલગાંવકર — અહમદ, ઇમામનો પુત્ર
• માસ્ટર અલંકાર — ઠાકુર બલદેવ સિંહનો પૌત્ર; ફિલ્મમાં પાત્રનું નામ જણાવવામાં આવ્યું નથી
• વિજુ ખોટે — કાલિયા, ગબ્બરના માણસોમાંનો એક, જેને ગબ્બર રશિયન રૂલેટની રમતમાં મારી નાખે છે
• મેજર આનંદ — નામ ન જણાવાયેલો ગબ્બરનો એક માણસ, જેને ગબ્બર રશિયન રૂલેટની રમતમાં મારી નાખે છે
• અસરાની — જેલર, રમૂજી પાત્ર
• હેલન — "મહબૂબા મહબૂબા" ગીતમાં વિશેષ ભૂમિકા
• પી. જયરાજ — પોલીસ કમિશનર
• જગદીપ — સૂરમા ભોપાલી, રમૂજી લાકડાનો વેપારી
• જલાલ આગા — "મહબૂબા મહબૂબા" ગીતમાં વિશેષ ભૂમિકા
• ઓમ શિવપુરી — ગામ પર ગબ્બરના હુમલાની તપાસ કરતો પોલીસ અધિકારી

સ્વાગત

શોલે ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૭૫ના રોજ ભારતીય સ્વતંત્રતા દિવસ નિમિત્તે મુંબઈમાં રિલીઝ થઈ હતી. લગભગ ₹૩ કરોડના બજેટમાં બનેલી ફિલ્મની શરૂઆત ધીમી રહી હતી અને પહેલા બે અઠવાડિયામાં તેને ખાસ સફળતા મળી નહોતી. પરંતુ ત્રીજા અઠવાડિયાથી ફિલ્મે જોર પકડ્યું અને ત્યાર બાદ તેની લોકપ્રિયતા સતત વધતી ગઈ. ફિલ્મે ભારતમાં લગભગ ₹૧૫ કરોડની નેટ કમાણી કરી અને વિશ્વભરમાં આશરે ₹૩૫ કરોડનો બિઝનેસ કર્યો, જેના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર ઓલ ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર બની.

શોલેએ સમગ્ર ભારતમાં ૬૦ ગોલ્ડન જ્યુબિલીનો રેકોર્ડ બનાવ્યો, જે આજે પણ અતૂટ છે. આ ઉપરાંત, તે ભારતની પહેલી ફિલ્મ હતી જેણે ૧૦૦થી વધુ થિયેટરોમાં સિલ્વર જ્યુબિલી ઉજવી હતી. મુંબઈના મિનેર્વા થિયેટરમાં તે સતત પાંચ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ચાલી હતી.

શોલે ૧૯૭૦ના દાયકાની સૌથી મોટી સફળ ફિલ્મ બની અને તેની કમાણીનો ભારતીય રેકોર્ડ ૧૯૯૪માં હમ આપકે હૈં કૌન..! સુધી તૂટ્યો નહોતો. ફિલ્મના ૧૯૮૦ અને ૧૯૯૦ના દાયકાના રી રિલીઝ પણ સફળ રહ્યા. અંદાજ મુજબ, ફિલ્મે ભારતમાં આશરે ૧૫ કરોડ ટિકિટ વેચી હતી, જે તેને આજે પણ ભારતીય સિનેમાની સૌથી વધુ જોવાયેલી ફિલ્મોમાં સ્થાન આપે છે.

૩ડી માં રી-રિલીઝ

૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ના રોજ શોલેને ૩ડી મા ઢાળીને ફરીથી ભારતમાં લગભગ ૧,૦૦૦ સ્ક્રીન પર્ રિલીઝ કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મને ૩ડીમાં તૈયાર કરવા માટે આશરે ₹૨૫ કરોડનો ખર્ચ થયો હતો અને રી-રિલીઝ તેણે લગભગ ₹૧૩ કરોડની કમાણી કરી હતી અને તે સમયે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ભારતીય રિ-રિલીઝ ફિલ્મોમાં ત્રીજા ક્રમે રહી હતી.

શોલે ધ ફાઈનલ કટ

૧૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ શોલેના ૫૦ વર્ષ પૂર્ણ થવા નિમિત્તે ફિલ્મને શોલે: ધ ફાઇનલ કટ નામે ફરીથી રજૂ કરવામાં આવી હતી. ફિલ્મને સંપૂર્ણ રીતે ફોર્કે માં પુનઃસ્થાપિત કરીને ડોલ્બી સરાઉન્ડ સાઉન્ડ સાથે દુનિયાભર માં રી-રિલીઝ કરવામાં આવી હતી. તેમાં ૧૯૭૫ની મૂળ રિલીઝ વખતે સેન્સર બોર્ડના કારણે કાપી નાખવામાં આવેલા કેટલાક દૃશ્યો પણ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ સંસ્કરણમાં મૂળ અંત પણ સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ઠાકુર ગબ્બરને મારી નાખે છે.

વારસો

શોલેને ભારતીય સિનેમાની સર્વકાલીન મહાન અને સૌથી પ્રભાવશાળી ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે. ૨૦૦૨માં બ્રિટિશ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સર્વકાલીન “ટોપ ૧૦ ભારતીય ફિલ્મો”ના સર્વેમાં તેને પ્રથમ સ્થાન મળ્યું હતું. ૨૦૦૫માં ૫૦મા ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના નિર્ણાયકો દ્વારા તેને “છેલ્લા ૫૦ વર્ષની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ” તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી.

શોલે મસાલા ફિલ્મનું જાણીતું ઉદાહરણ પણ બની, જેમાં એક જ ફિલ્મમાં અનેક પ્રકારની શૈલીઓનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. ફિલ્મમાં હિંસાનું મહિમામંડન, ભારતીય સામંતશાહી વ્યવસ્થાનું પ્રતિબિંબ, સામાજિક વ્યવસ્થા અને બળવાખોરો વચ્ચેનો સંઘર્ષ તથા જય અને વીરુની ગાઢ મિત્રતા જેવા વિષયો જોવા મળે છે. ફિલ્મને ભારતના સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય જીવનના રૂપક તરીકે પણ જોવામાં આવી છે.

ફિલ્મના સંવાદો એટલા લોકપ્રિય બન્યા કે તે ભારતની રોજબરોજની બોલચાલનો હિસ્સો બની ગયા.

બાહ્ય કડીઓ

• શોલે IMDb પર