આનંદી ગોપાલ જોષી

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
આનંદીબાઈ જોષી
Dr. Anandibai Joshee, M.D., Class 1886.jpg
આનંદીબાઈ જોષીનો WMCP કોલેજમાંથી લેવાયેલ ફોટો
રાષ્ટ્રીયતાભારતીય
વ્યવસાયતબીબ
સક્રિય વર્ષ૧૮૮૬
ધર્મહિન્દુ

આનંદીબાઈ ગોપાલ જોષી (૩૧ માર્ચ ૧૮૬૫ - ૨૬ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૭) પશ્ચિમી તબીબી શિક્ષણ લઇ સ્નાતક થનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા હતા. (કાદમ્બિની ગાંગુલી એજ વર્ષ ૧૮૮૬માં સ્નાતક થનાર બીજા ભારતીય મહિલા હતા). મહદઅંશે એવું માનવામાં આવે છે અમેરિકાની ધરતી પર પગ મૂકનાર તે પ્રથમ ભારતીય/હિંદુ મહિલા હતા.[૧]

પ્રારંભિક જીવન[ફેરફાર કરો]

આનંદીબાઈ હાલના મહારાષ્ટ્રના થાણા જીલ્લામાં આવેલ કલ્યાણ ખાતે યમુના નામે રૂઢીચુસ્ત અને સુખી બ્રાહ્મણ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. ૯ વર્ષની કુમળી વયે તેમના લગ્ન કુટુંબના દબાણ હેઠળ તેમનાથી ૨૦ વર્ષ મોટા અને વિધુર એવા ગોપાલરાવ જોષી સાથે કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના પતિએ તેમનું લગ્ન બાદ નામ આનંદી રાખ્યું હતું.

ગોપાલરાવ કલ્યાણના ડાક (પોસ્ટ) વિભાગમાં ક્લાર્ક તરીકે કામ કરતાં હતા. ત્યારબાદ તેમની અલીબાગ અને છેલ્લે કલકત્તા બદલી થઇ હતી. તેઓ સુધારાવાદી વિચારસરણીના હતા અને સ્ત્રી-શિક્ષણના હિમાયતી હતા જે તે દિવસો દરમ્યાન ભારતમાં ઉપલબ્ધ ન હતું. તે દિવસોમાં સંસ્કૃતમાં વિદ્વાન બ્રાહ્મણો ઘણાં હતા પણ લોકહિતવાદી શત પાત્રેથી પ્રભાવિત થઈને તેમણે અંગ્રેજીમાં પણ રસ લીધો. આનંદીબાઈના રસને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે તેને અંગ્રેજી શીખવામાં પૂરી સહાય કરી.

૧૩ વર્ષની વયે આનંદીબાઈ ગર્ભવતી થયા અને ૧૪માં વર્ષે તેમણે પુત્રને જન્મ આપ્યો. પૂરતી તબીબી સહાયના અભાવે, બાળક તબીબી અભાવ ના કારણે માત્ર ૧૦ દિવસમાં મૃત્યુ પામ્યો. એ ઘડી આનંદીબાઈના જીવનની નિર્ણાયક ઘડી હતી અને તેમણે તબીબ/ડોક્ટર બનાવાનો સંકલ્પ કર્યો.

તબીબી શિક્ષણ તરફ[ફેરફાર કરો]

અમેરિકામાં[ફેરફાર કરો]

Anandibai Joshee graduated from Woman's Medical College of Pennsylvania (WMC) in 1886. Seen here with Kei Okami (center) and Tabat Islambooly (right).

ભારત પરત આવવું[ફેરફાર કરો]

ઈ.સ. ૧૮૮૬ના અંતમાં તેઓ ભારત પરત ફર્યા હતા અને દેશભરમાં તેમના આગમનના સમાચાર વહેતા થયા હતા. તે વખતના કોલ્હાપુરના રજવાડાએ તેમને આલ્બર્ટ એડવર્ડ હોસ્પીટલના સ્ત્રી-વિભાગના વડા તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.

અવસાન[ફેરફાર કરો]

કમનસીબે આનંદીબાઈ ક્ષયના રોગમાં સપડાયા અને ભારત પરત આવ્યાના વર્ષની અંદર જ ૨૬મી ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૭ના ૨૨ વર્ષની ઉમરના થયા પહેલા અવસાન પામ્યા.

જીવન ચરિત્ર[ફેરફાર કરો]

કેરોલિન વેલ્સ હિલી ડોલે ૧૮૮૮માં આનંદીબાઇનું જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું[૨]

દૂરદર્શન પર કમલકર સારંગ વડે દિગ્દર્શિત "આનંદી ગોપાલ" નામની હિંદી ધારાવાહિક પ્રસારિત થઇ હતી.

શ્રીકૃષ્ના જનાર્દન જોષી એ આનંદીબાઇના જીવન પરથી મરાઠી નવલકથા આનંદી ગોપાલ લખી છે. તેનું અંગ્રેજી ભાષાંતર આશા દામલે અને નાટ્ય રૂપાંતર રામ જોગલેકર દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Historical Photos Depict Women Medical Pioneers". Public Radio International. ૧૨ જુલાઇ ૨૦૧૩. Retrieved ૨૯ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  2. The Life of Dr. Anandabai Joshee: A Kinswoman of the Pundita Ramabai, જે રોબર્ટ બ્રધર્સ, બોસ્ટન વડે પ્રકાશિત થયું હતું.

પૂરક વાચન[ફેરફાર કરો]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]