ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યની મૂર્તિ
ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય, લક્ષ્મીનારાયણ મંદિર
૧લો મોર્ય શાસક
રાજ્યકાળ c. 324 – c. 297 BCE[૧]
પૂર્વાધિકારી નંદ સામ્રાજ્યનો ધન નંદ
ઉત્તરાધિકારી બિંદુસાર
જીવનસાથી દુરધારા અને સેક્લુયલ પ્રથમ નિક્ટરની પુત્રી હેલન
સંતતિ
બિંદુસાર
જન્મ 340 BCE(સંદર્ભ આપો)
પાટલીપુત્ર (હવે બિહાર)(સંદર્ભ આપો)
અવસાન 297 BCE (ઉંમર ૪૧-૪૨)[૧]
શ્રવણબેલગોલા, કર્ણાટક[૨]

ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય, (શાસન: ઇ.સ. પૂર્વે ૩૨૧-૨૯૭ અથવા ઇ. સ. પુર્વ.૧૫૩૪ - ૧૫૦૦ [૩][૪][૫][૬]) મૌર્ય સામ્રાજ્યનો સ્થાપક અને પ્રથમ સમ્રાટ હતો જેણે સમગ્ર ભારતને એક રાજ્ય હેઠળ લાવ્યું હતું. તેણે ઇ.સ. પૂર્વે ૩૨૪ થી તેના પુત્રને નિવૃત્ત થઇ ઇ.સ. ૨૯૭માં ગાદી સોંપી ત્યાં સુધી શાસન કર્યું હતું.[૧][૭][૮]

સમય અને વીવાદ[ફેરફાર કરો]

ભરતીય ઇતીહાસનો ઘટનાક્રમ(Chronology)બનાવામા ચંદ્રગુપ્તનો સમય મહત્વનો ભાગ ભજ્વે છે.ભારતીય ઇતીહાસનો ઘટનાક્રમ(chronology) રચવાનો પ્રથમ પ્રયાસ 18મી સદીમાં વીલીયમ જોન(william jones) અને બીજા અંગેજ અધીકારી દ્વારા કરવામા આવ્યો હતો.[૯]અંગ્રજોએ પ્રચીન પુરાણ અને સાહીત્યમાં આપેલ રાજાઓની વંશાવલી અને સમય નક્કારી બીજા સંદર્ભ તપાસ્યા. ભારતીય ઇતીહાસની કોઇ પણ ઘટના નો સમય નક્કી થય શકે તેમ ના હતો.  એટલા માટે સમયઘટના નક્કી કરવા અંગ્રેજએ પ્રાચીન ગ્રીકના સંદર્ભ તપાસ્યા.કારણ કે એલેક્ષજેંડર(સીકંદર) એ જ્યારે ભારતીયા સીમાડા ઉપર હુમલો કર્યો હતો ત્યારે ગ્રીકના ઇતીહાસકાર તેની સાથે હતા.જેમને તે સમયના ભારતીયા રાજાઓના ઉલેખ કર્યા છે. સીકંદરનો સમય ઇ. સ. પુર્વે ૩૫૬-૩૨૩ નક્કી હોવાથી તે સમયના ભારતીય રાજાઓના સમય નક્કી કરવામા આવ્યા.[૧૦] આ રાજાઓના સમય ઉપરથી પ્રચીનકાળ થી મધ્યકાળ સુધીના ઘટનાક્રમનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો જેને એન્કર સીટ(Anchor sheet)  કહેવામા આવે છે. ગ્રીક સંદર્ભ પ્રમાણે સીકંદરના મૃત્યુના સમયએ ભારતમાં સંડ્રાકોટસ(sandrakottus)એ ભારતના રાજા ક્ષેનડ્રામેશ(Xandrames)ને મારી પોતાનુ રાજ્ય સ્થાપ્યુ હતુ. સંડ્રાકોટસ પછી તેના પુત્ર સંડ્રાકાપ્ટસ(sandracyptus)એ ભારત ઉપર રાજ કર્યુ હતુ. અંગેજ ઇતીહાસકારોએ સંડ્રકોટસના સબ્દમા સમાન્તા હોવાથી તેને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યની ઓળખ આપી. તે ઉપરથી તેનો સમય ઇ. સ.પુર્વે ત્રીજી સદી નક્કી કરવામા આવ્યો.સંડ્રાકોટસ અને ચંદ્રગુપ્તને એકજ માની લેવામા આવ્યા. ગ્રીક સંદર્ભ સંડ્રાકોટસના(જેને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય તરીકે ઓળખવામા આવે છે) પુર્વાધીકારી તરીકે ક્ષેન્ડ્રામેશનુ નામ આપે છે જેને મહાપડ્મનંદા તરીકે ઑળખાવામાં આવે છે. અને ઉતરાધીકારી તરીકે સંડ્રાકાપ્ટસનુ નામ આપે છે જેને બીંદુસર તરીકે ઓળખાવામાં આવે છે[૬]. ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યનો સમય ત્રીજી સદી નક્કી થાવાથી અશોકરાજા (ચંદ્રગુપ્તની ત્રીજી પેઢી)‌ અને ભાગવાન બુદ્ધનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો આવી રીતે પ્રચીન કાળથી મધ્યકાળ સુધીના ઇતીહાસનો સમય નક્કી કરવા ચંદ્રગુપ્તનો સમય મહત્વનો ભાગ ભજ્વે છે.પણ અન્ય ઇતીહાસકારોએ અંગ્રેજ ઇતીહાસકારોને પડકાર કર્યા છે કે ગ્રીક સંદર્ભમા સંડ્રાકોટસ એટલે મૌર્ય સામ્રાજ્યાના ચંદ્રગુપ્ત નહી પણ ગુપ્ત સામ્રાજ્યના ચંદ્રગુપ્ત.[૧૧][૧૨][૩][૧૩][૧૪][૧૫]જે સમયથી સંડ્રાકોટસને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય તરીકે ઓળખાવામા આવે છે તે દીવસથી વીખ્યાત ઇતીહાસકાર એમ.ટ્રોયર[૧૬],  ટી.એસ, નારાયણ સાસ્ત્રી[૧૭], એન.જગન્નનાથરાવ[૧૮], એમ. ક્રીષ્નામચાર્યાર[૧૯], કોટા વેનકટચલમ[૪], પંડીત ભગવાદત્તા, ડી.એસ. ત્રીવેદી[૨૦] અને બીજા ઇતીહાસકારએ વીરોધ દર્શાવ્યો છે કે સીકંદરના સમકાલીન રાજા ચંદ્રગુપ્ત ગુપ્ત સામ્રાજ્યના હતા મૌર્ય સામ્રજ્યાના નહી તેની પાછળ ઘણા પ્રામાણીક કારણ આપતા કહેવામા આવે છે કે સંડ્રાકોટસનો પુર્વાઅધીકારી ક્ષેન્ડ્રામીશ હતો ક્ષન્ડ્રામેસનુ નામ રાજા ચંદ્રમાસ સાથે મળે છે જેને મારી ગુપ્ત સામ્રજ્યના ચંદ્રગુપ્તએ રાજ્ય સ્થાપ્યુ હતુ .અને સંડ્રાકોટસનો ઉત્તારાધીકારી સંડ્રાકાપ્ટસ હતો જેનુ નામ ગુપ્ત સામ્રાજ્યના ચંદ્રગુપ્તના ઉતરાધીકારી સમુદ્રગુપ્તના નામ સાથે મળે છે અને ગુપ્ત સામ્રાજ્યના ચંદ્રગુપ્ત ઇ. સ.પુર્વ ત્રીજી સદીમા હોવા જોઇએ નહીકે ઇ.સ. સદીમાં.આ ઉપરથી અંગ્રજ ઇતીહાસકાર ઉપર ભારતીયના પ્રાચીન ઇતીહાસને ટુકો કરવાનો આક્ષેપ છે,પુરાણ અને બીજા પ્રમાણ પ્રમાણે ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય નો રાજ્યઅભીશેક ઇ. સ. પુર્વ 1534માં થયો હાતો અને ગુપ્ત સામ્રજ્યના ચંદ્રગુપ્તનો સમય ઇ. સ. પુર્વ 368 હતો[૩].[૫]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ ૧.૨ Singh 2008, p. 331.
  2. Mookerji 1988, p. 40.
  3. ૩.૦ ૩.૧ ૩.૨ Journal of the Andhra Historical Society - Volumes 18-20 - Page 187
  4. ૪.૦ ૪.૧ The plot in Indian chronology by Kota Venkatachalam.ઢાંચો:ASIN
  5. ૫.૦ ૫.૧ Dates of the Buddha by sriram sathe|p.98|url=https://books.google.co.in/books/about/Dates_of_the_Buddha.html?id=BNgGAAAAYAAJ%7C
  6. ૬.૦ ૬.૧ A History of Ancient Sanskrit Literature So Far as It Illustrates the Primitive Religion of the Brahmans. p.279-280. ISBN 9781247766836
  7. Kulke & Rothermund 2004, p. 59-65.
  8. Boesche 2003, p. 9-37.
  9. Hindu Books Universe - Content
  10. Arthur A. MacDonell wrote,(સંદર્ભ આપો) "Early India wrote no history because it never made any. The ancient Indians never went through a struggle for life like the Greeks, the Persians and the Romans. Secondly, the Brahmanas early embraced the doctrine that all action and existence are a positive evil and could therefore have felt but little inclination to chronicle historical events."
  11. The plot in Indian chronology by Kota Venkatachelam ઢાંચો:ASIN
  12. Astrological Magazine - Volume 71, Issues 1-6 - Page 329
  13. Annual Report and General Meeting Invitation.1981. p.51
  14. <nowiki>History of Classical Sanskrit Literature. p.ci. ISBN 978-8120802841
  15. Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute, Volume 26. p.156
  16. Radjatarangini [Rajatarangini]: Histoire des rois du Kachmir ઢાંચો:ASIN
  17. The age of Sankara by T. S Narayana Sastry.ઢાંચો:ASIN
  18. The age of the Mahabharata war by N Jagannadha Rao ઢાંચો:ASIN
  19. History of Classical Sanskrit Literature by M. Krishnamachariar ISBN 9788120802841
  20. A Survey of numismatic research, 1978-1984, Volumes 2-3, p.761|url=https://books.google.co.in/books?id=91tmAAAAMAAJ&q=D+S+trivedi+chandragupta&dq=D+S+trivedi+chandragupta&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjF3cmmy4DWAhUINI8KHcNEAVQQ6AEIMDAC%7C
Wiki letter w.svg   આ લેખ એક સબસ્ટબ છે. સબસ્ટબ એક સાધારણ સ્ટબ થી પણ નાનો છે. એને વધારીને તમે વિકિપીડિયા ની મદદ કરી શકો છો.