રા ખેંગાર વાવ
| રા ખેંગાર વાવ | |
|---|---|
  ગુજરાતમાં સ્થાન | |
| સામાન્ય માહિતી | |
| પ્રકાર | વાવ |
| સ્થાન | વંથલી |
| દેશ | ભારત |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ | 21°29′30″N 70°23′00″E / 21.4917454°N 70.3833079°E |
| પૂર્ણ | ૧૩મી સદી |
| રચના અને બાંધકામ | |
| સ્થપતિ | સ્થાનિક |
| ઓળખ | રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક ક્રમાંક S-GJ-170 |
રા ખેંગાર વાવ ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં વંથલી અને જુનાગઢની વચ્ચે કોયલીફાટક ગામમાં આવેલી વાવ છે.[૧] ગુજરાત સરકારના હેઠળ સંરક્ષિત એવી આ વાવ તેજપાળ વડે બાંધવામાં આવી હતી પણ ભૂલથી રા' ખેંગારનું નામ તેની સાથે લાગે છે.
ઇતિહાસ
[ફેરફાર કરો]આ વાવ વાઘેલા વંશના દરબારના પ્રખ્યાત મંત્રી વસ્તુપાળના ભાઈ તેજપાળ દ્વારા યાત્રિકોના લાભાર્થે બાંધવામાં આવી હતી. આ વાવ ૧૩મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં, શક્યત: સને ૧૨૩૦ અને ૧૨૪૦ની વચ્ચે, બાંધવામાં આવી હતી.[૨] જિનહર્ષના વસ્તુપાલ-ચરિત (વિક્રમ સંવત ૧૪૯૭ અથવા સને ૧૪૪૧)માં તેજલપુર અથવા જીર્ણદુર્ગ (આધુનિક જૂનાગઢ) અને વામનસ્થળી (આધુનિક વંથલી)ની વચ્ચે વાવનું નિર્માણ કરાવાયાનો ઉલ્લેખ છે.[૩] આ તારીખને સ્થાપત્યકળાથી પણ સમર્થન મળે છે. આ વાવને ભૂલથી ૧૦૯૮થી ૧૧૨૫ સુધી શાસન કરનાર રા' ખેંગાર નામ સાથે જોડવામાં આવે છે.[૪][૫]
આ વાવ રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક (S-GJ-170) છે અને હાલમાં ગુજરાત સરકારના કૃષિ વિભાગની દેખરેખ હેઠળ છે.
સ્થાપત્ય
[ફેરફાર કરો]વાવની દિશા ઉત્તર-દક્ષિણ છે, જેમાં ઉત્તરમાં પગથિયા અને દક્ષિણમાં કૂવો છે. વાવના સ્થંભો અને દિવાલો પર કોતરણી કરેલી છે. તેના પ્રથમ કૂટની બંને બાજુ ઝરૂખા છે. દક્ષિણ છેડા પર આવેલો નળિયા છાપરા સાથેનો મંડપ પાછળથી બાબી વંશના શાસન દરમિયાન એટલે કે ૧૯મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યો હતો.[૧][૬] તેના કૂવાથંભની ફરતે પ્રદક્ષિણા માર્ગ છે.[૨][૭] વાવની નીચેનો ભાગ કોતરણીયુક્ત છે જ્યારે ઉપરનો ભાગ તેનાથી વિપરીત સીધોસાદો છે, જે પાછળથી પ્લાસ્ટર કરેલો હોઈ શકે.[૧]
પ્રવર્તમાન સ્થિતિ
[ફેરફાર કરો]વંથલીના કોયલીફાટક ગામે વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું એક તરફી પેવેલિયન આવેલું છે જ્યાં આ વાવ છે.[૧] "એક મહત્વની વાત એ છે કે આ વાવમાં હજુ પણ પાણી છે" અને તેથી "સદીઓ પહેલાં ભૂગર્ભ જળચરનો ઉપયોગ કરી આ બનાવનાર સ્થપતિઓની આવડત અને દૂરંદેશી"ની કલ્પના કરવા જેવી છે.[૧] આજે પણ પ્રવાસીઓ અહીં થંભે છે અને પાણી પીવે છે. આ રીતે "તેજપાળ પોતે ઈતિહાસ થઈ ગયા પછી પણ તેનું કામ આજે લોકોને મદદ કરે છે."[૧]
સંદર્ભો
[ફેરફાર કરો]- 1 2 3 4 5 6 "Vanthali: The vav as a highway watering hole - Times of India". The Times of India. મેળવેલ 2019-01-12.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - 1 2 Jain-Neubauer, Jutta (1981). The Stepwells of Gujarat: In Art-historical Perspective. Abhinav Publication. p. 118. ISBN 9780391022843.
- ↑ Monica Juneja (2001). Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories. Permanent Black. p. 503. ISBN 978-81-7824-010-7.
- ↑ India, Bombay (1884). Gazetteer of the Bombay Presidency. Government Central Press. p. 444. ISBN 134049129X.
- ↑ Shambhuprasad Harprasad, Desai (1968). Saurāshtr̥ano itihāsa. Soraṭha Śikshaṇa ane Saṃskr̥ti Saṅgha.
- ↑ Anjali H. Desai (2007). India Guide Gujarat. India Guide Publications. pp. 261–262. ISBN 978-0-9789517-0-2.
- ↑ Morna Livingston; Milo Beach (April 2002). Steps to Water: The Ancient Stepwells of India. Princeton Architectural Press. pp. 78–79. ISBN 978-1-56898-324-0.