શ્રીનાથજી મંદિર

વિકિપીડિયામાંથી
દિશાશોધન પર જાઓ શોધ પર જાઓ
શ્રીનાથજી મંદિર, નાથદ્વારા
શ્રીનાથજી મંદિરનું દ્વાર
શ્રીનાથજી મંદિરનું દ્વાર
ભૂગોળ
સ્થાનનાથદ્વારા
દેશભારત
રાજ્યરાજસ્થાન
સંસ્કૃતિ
ગર્ભગૃહશ્રીનાથજી (કૃષ્ણનું બાળસ્વરૂપ)
ઇતિહાસ
બાંધકામ તારીખ૧૬૭૨
બાંધકામ કરનારગોસ્વામી પૂજારીઓ
વેબસાઇટhttps://www.nathdwaratemple.org/

શ્રીનાથજી મંદિર નાથદ્વારામાં શ્રીનાથજીને સમર્પિત એક હિંદુ મંદિર છે.[૧] વૈષ્ણવો દ્વારા તે એક મહત્વપૂર્ણ તીર્થસ્થાન માનવામાં આવે છે.[૨]

ઈતીહાસ[ફેરફાર કરો]

પાનખર અન્નકૂટ મહોત્સવમાં નાથદ્વારા શ્રીનાથજી . પિછવાઈ શૈલીની પૃષ્ઠભૂમિ. 18 મી સદીના અંતમાં.

શ્રીનાથજીનું સ્વરૂપ અથવા દૈવી સ્વરૂપ સ્વયં પ્રગટ થાય છે. [૩] દંતકથા અનુસાર ભગવાન કૃષ્ણના દેવ, પથ્થરથી સ્વયં પ્રગટ થાય છે અને ગોવર્ધન ટેકરીઓમાંથી ઉભરી આવે છે. ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ, શ્રીનાથજીની છબીની પૂજા મથુરા નજીક ગોવર્ધન ટેકરી ખાતે સૌપ્રથમ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં આ છબી યમુના નદી કિનારે 1672 માં મથુરાથી સ્થાનાંતરિત થઈ હતી અને તેને આશરે છ મહિના સુધી આગ્રામાં જાળવી રાખવામાં આવી હતી, દંતકથા અનુસાર, મુગલ શાસક ઔરંગઝેબ, જેણે આગ્રામાં તેમની સાથે પ્રતિષ્ઠિત દેવતા રાખવાની ઇચ્છા રાખી હતી. ત્યારબાદ, મુગલ શાસક ઔરંગઝેબ દ્વારા કરાયેલા જંગલી વિનાશથી બચાવવા માટે, છબીને દક્ષિણ તરફ રથ પર આગળ ખસેડવામાં આવી. જ્યારે દેવતાનો રથ સિહદ અથવા સિંહાદ ગામે સ્થળ પર પહોંચ્યા ત્યારે બળદ ગાડીના પૈડા કાદવ માં ખૂપી ગયા.અને રથ આગળ જઈ શકે તેમ નહોતો. સાથે પૂજારીઓ નેસમજાયું કે ચોક્કસ સ્થાન પ્રભુના પસંદ કરેલ હાજર હતી, ત્યાં મંદિર (હવેલી) પછી મહારાણા રાજ સિંહ (મેવાડ)ના રક્ષણ હેઠળ બાંધવામાં આવી હતી . [૪] શ્રીનાથજી મંદિરને 'શ્રીનાથજીની હવેલી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.[૫] આ મંદિર ગોસ્વામી પૂજારીઓ દ્વારા 1672 માં બનાવવામાં આવ્યું હતું. [૬]

1934 માં ઉદયપુર દરબાર દ્વારા ફરમાન જારી કરવામાં આવ્યું, જેના દ્વારા, તે ઘોષિત કરાયું કે ઉદયપુરના કાયદા અનુસાર, શ્રીનાથજીને સમર્પિત અથવા પ્રસ્તુત અથવા અન્યથા દેવની મંદિરની મિલકત હતી.. તે સમય માટે મહારાજ ફક્ત કહેવાતી સંપત્તિના અભિરક્ષક, વ્યવસ્થાપક અને ટ્રસ્ટી હતા અને ઉદયપુર દરબારને દેખરેખ કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર હતો કે મંદિરને સમર્પિત 562 સંપત્તિનો ઉપયોગ મંદિરના કાયદેસર હેતુ માટે કરવામાં આવ્યો હતો. [૭]

શ્રીનાથજીની છબી[ફેરફાર કરો]

શ્રીનાથજી કૃષ્ણના સ્વરૂપનું પ્રતીક છે, જ્યારે તેમણે ગોવર્ધન ટેકરી ઉંચી કરી, જ્યારે એક હાથ ઉંચો કર્યો.[૮] એક જ કાળા આરસના રૂપમાંની આ તસવીર, [૧] જ્યાં ભગવાન તેના ડાબા હાથને ઉભા કરીને અને જમણા હાથને કમર પર આરામ કરીને, હોઠની નીચે એક વિશાળ હીરા સાથે પ્રગટ કરે છે. કાળા આરસપહાણના પથ્થરમાંથી બેસ-રાહતમાં આ દેવતાની કોતરણી કરવામાં આવી છે, જેમાં બે ગાય, એક સિંહ, એક સાપ, બે મોર અને એક પોપટની કોતરણી છે અને તેની પાસે ત્રણ ઋષિ મુકાયેલા છે.[૯]

કોરોના અસર[ફેરફાર કરો]

માર્ચ ૨૦૨૦માં કોરોનાવાયરસ રોગને કારણે સત્તાવાળાઓએ દર્શન ને ૮ વખતથી ઘટાડીને ૪ વખત કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.[૧૦] તેઓએ દર્શન માટે એક જ સમયે ફક્ત ૫૦ લોકોને જ મંજૂરી આપવાનું નક્કી કર્યું.[૧૧]

સંદર્ભો[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ "Temple of Doodh". The Economic Times. 15 August 2002. મેળવેલ 2 April 2012.
  2. Jain, Kajri (2007). Gods in the bazaar: the economies of Indian calendar art. Duke University Press. પાનું 86. ISBN 0822339269.
  3. Kapoor, Subodh (2002). The Indian Encyclopaedia: Meya-National Congress (Volume 16). Genesis Publishing Pvt Ltd. પાનું 5140. ISBN 8177552732.
  4. Roma Bradnock, Robert Bradnock (2001). Rajasthan & Gujarat handbook: the travel guide. Footprint Travel Guides. પાનું 203. ISBN 190094992X.
  5. "VISUAL ARTS: Textiles for the delight and delectation of the faithful". Tribune (magazine). 5 March 2009. મૂળ માંથી 5 માર્ચ 2016 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2 April 2012.
  6. "Celebrating Nathdwara paintings". Times of India. 30 November 2008. મૂળ માંથી 23 ઑક્ટોબર 2012 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2 April 2012. Check date values in: |archive-date= (મદદ)
  7. "Tilkayat Shri Govindlalji ... vs The State Of Rajasthan And Others on 21 January, 1963". indiankanoon.org. મેળવેલ 2019-03-06.
  8. "Krishna conscious". The Financial Express. 26 June 2005. મેળવેલ 2 April 2012.
  9. "Nathdwar,Temple, Krishna, Rajasthan". Blessingsonthenet.com. મૂળ માંથી 29 September 2011 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 20 November 2011.
  10. Singh, Bharat Kumar (2020-03-18). "राजस्थान: 348 साल में पहली बार श्रीनाथ मंदिर में 8 नहीं, सिर्फ 4 दर्शन; अजमेर दरगाह में हौज से वुजू पर रोक". Dainik Bhaskar (હિન્દીમાં). મેળવેલ 2020-03-18.
  11. Saini, Vishwanath (2020-03-18). "राजस्थान : कोरोना की वजह से 348 साल के इतिहास में पहली बार श्रीनाथ मंदिर में दर्शनों पर रोक" (હિન્દીમાં). મેળવેલ 2020-03-18.