રાજ્ય સભા

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
રાજ્ય સભા
ભારતનું રાજચિહ્ન
પ્રકાર
પ્રકાર ઉપલું- ગૃહ of ભારતીય સંસદ
નેતૃત્વ
ચેરમેન
(ઉપરાષ્ટ્રપતિ)
વૈંકયા નાયડુ[૧], અપક્ષ
૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭[૨]થી
ડેપ્યુટી ચેરમેન પી. જે. કુરિયન, કોંગ્રેસ
૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨[૩]થી
રાજ્ય સભાના નેતા અરુણ જેટલી, ભાજપ
૨ જૂન ૨૦૧૪[૪]થી
વિપક્ષના નેતા ગુલામ નબી આઝાદ, કોંગ્રેસ
૮ જૂન ૨૦૧૪[૪]થી
સંરચના
બેઠકો

૨૪૫

  • ૨૩૩ ચૂંટાયેલ
  • ૧૨ નામાંકિત
૩ ખાલી (૩ ચૂંટણી બેઠકો)[૫]
રાજકીય દળો

નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (NDA) (૮૫)

  •      ભાજપ (૫૭)
  •      જનતા દળ (યુનાઇટેડ) (૧૦)
  •      તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (૬)
  •      શિરોમણી અકાલી દલ (૩)
  •      શિવ સેના (૩)
  •      જમ્મુ અને કાશ્મીર પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (૨)
  •      બોડોલેન્ડ પીપલ્સ ફ્રન્ટ (૧)
  •      નાગા પીપલ્સ ફ્રન્ટ (૧)
  •      રિપબ્લિકન પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (A) (૧)
  •      સિક્કિમ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (૧)

વિપક્ષ (૧૪૩)
યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ (૬૩)

  •      કોંગ્રેસ (૫૭)
  •      દ્રવિડ મુનેત્ર કળગમ (૪)
  •      ઇન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગ (૧)
  •      કેરાલા કોંગ્રેસ (૧)

જનતા પરિવાર પક્ષો (૫)

  •      રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (૩)
  •      ઇન્ડિયન નેશનલ લોક દળ (૧)
  •      જનતા દળ (સેક્યુલર) (૧)

ન જોડાયેલા પક્ષો (૭૫)

  •      સમાજવાદી પાર્ટી (૧૮)
  •      ઓલ ઇન્ડિયા અન્ના દ્રવિડ મુનેત્ર કળગમ (૧૩)
  •      ઓલ ઇન્ડિયા ત્રીનમૂલ કોંગ્રેસ (૧૩)
  •      બીજુ જનતા દળ (૮)
  •      કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (માર્કસિસ્ટ) (૭)
  •      બહુજન સમાજ પાર્ટી (૫)
  •      નેશનાલિસ્ટ કોંગ્રેસ પાર્ટી (૫)
  •      તેલંગાના રાષ્ટ્ર સમિતિ (૩)
  •      કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (૧)
  •      ઝારખંડ મુક્તિ મોરચા (૧)
  •      YSR કોંગ્રેસ પાર્ટી (૧)

અન્ય (૧૭)

  •      નામાંકિત સભ્યો (૮)
  •      અપક્ષ (૬)
  •      ખાલી (૩)
ચૂંટણી
ચૂંટણી પ્રથા એક મત
આખરી ચૂંટણી ભારતની રાજ્ય સભા ચૂંટણી ૨૦૧૭
આવનારી ચૂંટણી ભારતની રાજ્ય સભા ચૂંટણી ૨૦૧૮
સભા સ્થળ
સંસદ ભવન
રાજ્ય સભાનો ઓરડો, સંસદ ભવન,
સંસદ માર્ગ, નવી દિલ્હી, ભારત
વેબસાઇટ
rajyasabha.nic.in

રાજ્ય સભાભારત ના સંસદ નું ઊપલું સદન છે. ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે રાજ્ય સભાના ૨૫૦ સભ્યો છે જેમાના ૧૨ સભ્યોની નિમણુંક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે. આ સભ્યોને નામાંકિત સભ્યો કહેવાય છે. આ નિમણુંક વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતો જેમકે - કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અને સમાજસેવકોમાંથી કરાય છે. બાકીના સભ્યો ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ચૂંટાયેલા સભ્યો કરે છે. રાજ્ય સભાનું ક્યારેય વિસર્જન થતું નથી અને તેના એક તૃતિયાંશ સભ્યો દર ૨ વર્ષે ચૂંટાય છે. સભ્યોની મુદ્ત ૬ વર્ષની હોય છે.

રાજ્ય સભાની સત્તા વાણિજ્ય મુદ્દાઓ સિવાય લોક સભા જેટલીજ છે. જો સભાઓમાં મતભેદ થાય તો બેય સભાની બેઠક સાથે બોલાવાય છે. લોક સભાના સભ્યોની સંખ્યા બમણી હોવાથી સંયુક્ત સત્રમાં તે વધારે સત્તા ધરાવે છે. અત્યાર સુધી માત્ર ૩ વખત જ સંયુક્ત સત્ર યોજાયું છે, છેલ્લી વખતે ત્રાસવાદ વિરોધી પોટા નો ખરડો પસાર કરવા માટે સંયુક્ત સત્ર યોજાયું હતું.

ભારતના બંધારણ પ્રમાણે ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાજ્ય સભાના અધ્યક્ષ છે. રાજ્ય સભાના સભ્યો ઉપાધ્યક્ષની ચૂંટણી કરે છે અને તઓ રાજ્ય સભાની દિન-પ્રતિદિનની કાર્યવાહી સંભાળે છે. રાજ્ય સભાની પ્રથમ બેઠક ૧૩ મે ૧૯૫૨માં યોજાઇ હતી.[૬]

રાજ્યોનાં નામ બેઠકોની સંખ્યા
આંધ્ર પ્રદેશ ૧૮
અરુણાચલ પ્રદેશ
આસામ
બિહાર ૧૬
છત્તીસગઢ
દિલ્હી
ગોઆ
ગુજરાત ૧૧
હરિયાણા
હિમાચલ પ્રદેશ
જમ્મુ અને કાશ્મીર
ઝારખંડ
કર્ણાટક ૧૨
કેરળ
મધ્ય પ્રદેશ ૧૧
મહારાષ્ટ્ર ૧૯
મણિપુર
મેઘાલય
મિઝોરમ
નાગાલેંડ
રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર દિલ્હી
નામાંકિત ૧૨
ઓરિસ્સા ૧૦
પોંડિચેરી
પંજાબ
રાજસ્થાન ૧૦
સિક્કિમ
તમિલનાડુ ૧૮
ત્રિપુરા
ઉત્તરપ્રદેશ ૩૧
ઉત્તરાખંડ
પશ્ચિમ બંગાળ ૧૬

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Venkaiah Naidu sworn in as Vice-President". The Hindu (New Delhi, India). ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭. 
  2. "Hon'ble Chairman, Rajya Sabha, Parliament of India". rajyasabha.nic.in. Retrieved ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧. 
  3. "Deputy Chairman, Rajya Sabha, Parliament of India". Retrieved ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧. 
  4. ૪.૦ ૪.૧ "RAJYA SABHA - AN INTRODUCTION". rajyasabha.nic.in. Retrieved ૩ જુલાઇ ૨૦૧૭. 
  5. "MEMBERS OF RAJYA SABHA (STATE WISE LIST)". Rajya Sabha. 
  6. "OUR PARLIAMENT". Indian Parliament. Retrieved 02 Jan 2012. 

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]