રાજ્ય સભા

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
રાજ્ય સભા
ભારતનું રાજચિહ્ન
ભારતનું રાજચિહ્ન
પ્રકાર
પ્રકાર
ઉપલું- ગૃહ of the ભારતીય સંસદ
નેતૃત્વ
વૈંકયા નાયડુ[૧], અપક્ષ
૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭[૨] થી
ડેપ્યુટી ચેરમેન
હરિવંશ નારાયણ સિંહ, જનતા દળ (યુનાઇટેડ)
૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૮ થી
રાજ્ય સભાના નેતા
થાવરચંદ ગેહલોત, ભાજપ
11 જૂન ૨૦૧૪[૩] થી
વિપક્ષના નેતા
ગુલામ નબી આઝાદ, કોંગ્રેસ
૮ જૂન ૨૦૧૪[૩] થી
સંરચના
બેઠકો૨૪૫
  • ૨૩૩ ચૂંટાયેલ
  • ૧૨ નામાંકિત
૩ ખાલી (૩ ચૂંટણી બેઠકો)[૪]
India rajya sabha.svg
રાજકીય સમૂહ
નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (NDA) (૧૧૫)
  •      ભાજપ (૭૮)
  •      ઓલ ઇન્ડિયા અન્ના દ્રવિડ મુનેત્ર કળગમ (૧૧)
  •      જનતા દળ (યુનાઇટેડ) (૬)
  •      શિવ સેના (૩)
  •      શિરોમણી અકાલી દલ (૩)
  •      રિપબ્લિકન પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (A) (૧)
  •      લોક જનશક્તિ પાર્ટી (૧)
  •      પટ્ટાલી મક્કાલ કાચ્ચી (૧)
  •      આસામ ગણ પરિષદ (૧)
  •      બોડોલેન્ડ પીપલ્સ ફ્રન્ટ (૧)
  •      નાગા પીપલ્સ ફ્રંટ (૧)
  •      સિક્કિમ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (૧)
  •      નામાંકિત (૩)
  •      અપક્ષ (૪)

વિપક્ષ (૧૨૬)
યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ (૬૭)

  •      કોંગ્રેસ (૪૮)
  •      દ્રવિડ મુનેત્ર કળગમ (૫)
  •      રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (૫)
  •      નેશનાલિસ્ટ કોંગ્રેસ પાર્ટી (૪)
  •      જનતા દળ (સેક્યુલર) (૧)
  •      ઇન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગ (૧)
  •      મારુમાલર્ચી દ્રવિડ મુનેત્ર કળગમ (૧)
  •      કેરાલા કોંગ્રેસ (૧)

અન્ય (૫૯)

  •      ઓલ ઇન્ડિયા ત્રીનમૂલ કોંગ્રેસ (૧૩)
  •      સમાજવાદી પાર્ટી (૧૨)
  •      બીજુ જનતા દળ (૭)
  •      તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (૬)
  •      તેલંગાના રાષ્ટ્ર સમિતિ (૬)
  •      કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (માર્કસિસ્ટ) (૫)
  •      બહુજન સમાજ પાર્ટી (૪)
  •      આમ આદમી પાર્ટી (૩)
  •      YSR કોંગ્રેસ પાર્ટી (૨)
  •      જમ્મુ અને કાશ્મીર પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (૨)
  •      કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (૧)
  •      અપક્ષ (૨)

ખાલી (૪)

  •      ખાલી (૪)
ચૂંટણીઓ
ચૂંટણી પદ્ધતિ
એક મત
છેલ્લી ચૂંટણી
ભારતની રાજ્ય સભા ચૂંટણી ૨૦૧૭
હવે પછીની ચૂંટણી
ભારતની રાજ્ય સભા ચૂંટણી ૨૦૧૮
બેઠક સ્થળ
સંસદ ભવન
રાજ્ય સભાનો ઓરડો, સંસદ ભવન,
સંસદ માર્ગ, નવી દિલ્હી, ભારત
વેબસાઇટ
rajyasabha.nic.in

રાજ્ય સભાભારત ના સંસદ નું ઊપલું સદન છે. ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે રાજ્ય સભાના ૨૫૦ સભ્યો છે જેમાના ૧૨ સભ્યોની નિમણુંક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે. આ સભ્યોને નામાંકિત સભ્યો કહેવાય છે. આ નિમણુંક વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતો જેમકે - કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અને સમાજસેવકોમાંથી કરાય છે. બાકીના સભ્યો ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ચૂંટાયેલા સભ્યો કરે છે. રાજ્ય સભાનું ક્યારેય વિસર્જન થતું નથી અને તેના એક તૃતિયાંશ સભ્યો દર ૨ વર્ષે ચૂંટાય છે. સભ્યોની મુદ્ત ૬ વર્ષની હોય છે.

રાજ્ય સભાની સત્તા વાણિજ્ય મુદ્દાઓ સિવાય લોક સભા જેટલીજ છે. જો સભાઓમાં મતભેદ થાય તો બેય સભાની બેઠક સાથે બોલાવાય છે. લોક સભાના સભ્યોની સંખ્યા બમણી હોવાથી સંયુક્ત સત્રમાં તે વધારે સત્તા ધરાવે છે. અત્યાર સુધી માત્ર ૩ વખત જ સંયુક્ત સત્ર યોજાયું છે, છેલ્લી વખતે ત્રાસવાદ વિરોધી પોટા નો ખરડો પસાર કરવા માટે સંયુક્ત સત્ર યોજાયું હતું.

ભારતના બંધારણ પ્રમાણે ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાજ્ય સભાના અધ્યક્ષ છે. રાજ્ય સભાના સભ્યો ઉપાધ્યક્ષની ચૂંટણી કરે છે અને તઓ રાજ્ય સભાની દિન-પ્રતિદિનની કાર્યવાહી સંભાળે છે. રાજ્ય સભાની પ્રથમ બેઠક ૧૩ મે ૧૯૫૨માં યોજાઇ હતી.[૫]

રાજ્યોનાં નામ બેઠકોની સંખ્યા
આંધ્ર પ્રદેશ ૧૧
અરુણાચલ પ્રદેશ
આસામ
બિહાર ૧૬
છત્તીસગઢ
દિલ્હી
ગોઆ
ગુજરાત ૧૧
હરિયાણા
હિમાચલ પ્રદેશ
જમ્મુ અને કાશ્મીર
ઝારખંડ
કર્ણાટક ૧૨
કેરળ
મધ્ય પ્રદેશ ૧૧
મહારાષ્ટ્ર ૧૯
મણિપુર
મેઘાલય
મિઝોરમ
નાગાલેંડ
રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર દિલ્હી
નામાંકિત ૧૨
ઓરિસ્સા ૧૦
પોંડિચેરી
પંજાબ
રાજસ્થાન ૧૦
સિક્કિમ
તમિલનાડુ ૧૮
ત્રિપુરા
ઉત્તરપ્રદેશ ૩૧
ઉત્તરાખંડ
પશ્ચિમ બંગાળ ૧૬
તેલંગાણા

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Venkaiah Naidu sworn in as Vice-President". The Hindu. New Delhi, India. ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭. Check date values in: |date= (મદદ)
  2. "Hon'ble Chairman, Rajya Sabha, Parliament of India". rajyasabha.nic.in. Retrieved ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  3. ૩.૦ ૩.૧ "RAJYA SABHA - AN INTRODUCTION". rajyasabha.nic.in. Retrieved ૩ જુલાઇ ૨૦૧૭. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  4. "MEMBERS OF RAJYA SABHA (STATE WISE LIST)". Rajya Sabha.
  5. "OUR PARLIAMENT". Indian Parliament. Retrieved 02 Jan 2012. Check date values in: |accessdate= (મદદ)

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]