કોળી

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
કોળી
Jawhar flag.svg
જવાહર રાજ્યનો ધ્વજ
महाराजा यशवंतराव मुकने जव्हार रियासत.png
જવાહર કિંગડમનો છેલ્લો કોળી શાસક યશવંતરાવ મુક્ને
Regions with significant populations
હરિયાણા, પંજાબ, હિમાચલ પ્રદેશ, દિલી, ઉતર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, જમ્મુ અને કાશ્મીર, સિંધ
Languages
હિમાચલી, પંજાબી, હરિયાણવી, મરાઠી, કોળી ભાષા, સિંધી, કચ્છી, હિન્દી, બ્રિજ ભાષા
Religion
હિન્દુ

કોળીભારત દેશની એક જ્ઞાતિ છે. કોળી જ્ઞાતિનાં લોકો મુખ્યત્વે મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને આંધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ સહીત સમગ્ર ભારતમાં વસવાટ કરે છે. મહારાષ્ટ્રમાં તેઓ દરિયાકાંઠાનાં વિસ્તારમાં સ્થિત છે. તેઓ મુંબઈનાં મૂળ વસાહતીઓમાંનાં એક છે, જેઓએ મુંબઈના 'સાત ટાપુઓ' પર વસવાટ કરેલો.[૧][૨] કોળી એ ગુજરાતની ખેડૂત જાતિ છે. વીસમી સદીમાં, બ્રિટીશ સરકારે કોળી જાતિને હત્યારો જાતિ જાહેર કરી.[૩] પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, બ્રિટીશ શાસને કોળી જાતિને યોદ્ધા જાતિનો દરજ્જો આપ્યો કારણ કે કોળી જાતિએ પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધમાં પોતાની બહાદુરી દર્શાવી હતી.[૪]

ભારતના ૧૪મા રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ ઉત્તર પ્રદેશના કોળી સમાજમાંથી આવે છે.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

પંદરમી સદીમાં કોળી જાગીરદાર ગુજરાત સલ્તનતમાં આતંક ફેલાવો છે. લેખક સુસાન બેબીના મતે, કોળી મહારાષ્ટ્રની જૂની ક્ષત્રિય જાતિ છે. 1940 સુધી, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રના તમામ રાજાઓ અને મહારાજાઓ કોળી જાતિને બદમાશ જાતિ તરીકે જોતા હતા જેના કારણે તે પોતાની સૈન્ય શક્તિ જાળવવા કોળી જાતિને સૈનિકો તરીકે રાખતા હતા. મોટાભાગની કોળી જમિંદરીમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ હતી પરંતુ કેટલીક કોળી સ્થાયી થવા લાગી હતી. ઇસ્લામિક ભારતના સમયથી કોળી જ્ઞાતિ એ તેમનું મહત્વ જાળવી રાખ્યું છે. ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સાસણ સમયે કોળી જાગીરદાર અને ગરાસીયા તરીકે ઓળખાય છે. જાગીરદાર કોળીને ઠાકોર કહેવાતા.[૪]

મોગલો માટે પ્રથમ પડકાર કોળી હતો જ્યારે મુગલો ગુજરાતનો હવાલો સંભાળતા હતા. ગુજરાતના કોળી મુગલ સાસણની વિરુદ્ધ હતા અને શસ્ત્રો ઉપાડ્યા. તેમાંથી એક કોળી જાગીરદાર લાલ કોળી અને મુગલના રાજ્યપાલ જનરલ અબ્દુલ્લા ખાન સામે 1615 ની યાદગાર યુદ્ધ છે. લાલ કોળી મુગલ ને પડાયું છ. આ યુદ્ધમાં, અબ્દુલ્લા ખાન, 3000 અશ્વદળ અને 12000 સૈનિકો સાથે, કાલિઓ સામેની લડતમાં લડ્યો, પરંતુ લાલ કોળીએ કોળી જમીદારોને એક કરી દીધા અને મુગલ સૈન્ય સાથે લડ્યા પરંતુ લોહિયાળ યુદ્ધ પછી અબ્દુલ્લા ખાન વિજયી થયો અને અમદાવાદ માં લાલ કોળી ઠાકોરનું માથું એક દરવાજે લટકાવવામાં આવ્યું હતું.[૫][૬]

લેખક શુચિત્રા શેઠના કહેવા પ્રમાણે, જ્યારે ઓરંગઝેબ ગુજરાતમાં શાસન કર્યું હતું ત્યારે પણ કોળી જાતિએ હથિયારો ઉપાડ્યા હતા. ઓરંગઝેબને રાજમાં કોળી જાતિના લોકો મુસ્લિમ ગામોને લૂંટી લેતા હતા. અને તેના ભાગો અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ વસ્તુની લ ઇએનટી ચલાવાય છે પરંતુ સુલતાન ઓરંગઝેબ કોળી જાતિને સંભાળવામાં નિષ્ફળ ગયો. તેથી, સુલતાને 1665 માં એક હુકમનામું બહાર પાડ્યું હતું કે કોઈપણ હિન્દુ અને જૈન શુક્રવારે આખી રાત તેમની દુકાનો ખુલ્લા રાખશે.[૩] આ પહેલા 1664 માં, કોળી જાતીએ પણ આવું જ કર્યું હતું, કોળી જાતિ હંમેશાં બળવાખોર સ્વ.[૪]

1830 માં, કોળી જાગીરદરોએ ઉત્તર ગુજરાતમાં બ્રિટીશ શાસન સામે હથિયાર લીધાં. કોળી જાગીરદારો ઠાકોર સાહેબ તરીકે જાણીતા હતા. અંબિયારા જાગીરની કોળી રાનીએ ઘણાં વર્ષો સુધી અંગ્રેજો સાથે સખત લડત આપી હતી. પરંતુ ગ્વાલિયર રજવાડી અને બરોડા રજવાડા મહારાજાઓ પર કો જાગીરદ્રોણા વિદ્રોહને દશન કરી બ્રિટીશરોન ટેકો. પરંતુ 1857 માં ફરી કોળી જાતિના લોકોએ કોળી જાગીરદારોના નેતૃત્વ હેઠળ ફરીથી શસ્ત્રો ઉપાડ્યા.[૩]

ગુજરાતમાં કોળી સમાજ[ફેરફાર કરો]

વિરંગના ઝલકારી બાઈ કોળીની મૂર્તિ, આગરા, ઉત્તર પ્રદેશ, ૧૮૫૭ની ક્રાંતિની મહાનાયિકા

ગુજરાતમાં સને ૧૯૩૧ની છેલ્લી જ્ઞાતિ આધારીત જનગણના મુજબ કોળી લોકોની વસ્તી લગભગ કુલ વસ્તીનાં ૨૨% જેટલી હતી.[૭][મૃત કડી] ગુજરાતમાં કોળીઓની વસ્તી લગભગ બધા જ વિસ્તારોમાં છે અને અમુક જગ્યાએ તેઓ કોળી પટેલ તરીકે પણ ઓળખાય છે, જેઓ મહારાષ્ટ્રની જેમ મુખ્યત્વે ખેડૂતો કે માછીમારો છે.

ગુજરાતનો કોળી સમાજ વિવિધ સ્થાનિક પેટા વિભાગોમાં વિભાજીત છે.[૮][મૃત કડી]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Jammu and Kashmir BJP in favour of reservation for people living along international border". The New Indian Express. Retrieved 2020-07-21. Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  2. Jun 25, Naheed Ataulla | Updated:. "presidential election 2017: Koli community hopeful of getting ST tag in Karnataka | Bengaluru News - Times of India". The Times of India (અંગ્રેજી માં). Retrieved 2020-07-21. Unknown parameter |last૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૩= ignored (મદદ); Unknown parameter |last૩= ignored (મદદ); Check date values in: |accessdate= (મદદ)
  3. ૩.૦ ૩.૧ ૩.૨ Yājñika, Acyuta (2005). The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond (અંગ્રેજી માં). Penguin Books India. ISBN 978-0-14-400038-8. Unknown parameter |last૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૨= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  4. ૪.૦ ૪.૧ ૪.૨ Bayly, Susan (2001-02-22). Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age (અંગ્રેજી માં). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-79842-6. Check date values in: |date= (મદદ)
  5. Dow, Alexander (2003-07). The history of Hindustan (અંગ્રેજી માં). Motilal Banarsidass Publishe. ISBN 978-81-208-1993-1. Unknown parameter |last૨= ignored (મદદ); Unknown parameter |first૨= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  6. Kolff, Dirk H. A. (2002-08-08). Naukar, Rajput, and Sepoy: The Ethnohistory of the Military Labour Market of Hindustan, 1450-1850 (અંગ્રેજી માં). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52305-9. Check date values in: |date= (મદદ)
  7. કોળી સમાજ.ઓર્ગ
  8. કોળી સમાજ.ઓર્ગ

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]