મલપ્પુરમ જિલ્લો
મલપ્પુરમ જિલ્લો | |
|---|---|
જિલ્લો | |
|
ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં: મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ | |
કેરળમાં સ્થાન | |
| અક્ષાંશ-રેખાંશ: 11°02′N 76°03′E / 11.03°N 76.05°E | |
| ભારત | |
| જિલ્લાની રચના | 16 June 1969 |
| સ્થાપક | કેરળ સરકાર |
| મુખ્ય મથક | મલપ્પુરમ |
| રેવેન્યુ વિભાગ |
તાલુકા (૭)
|
| સરકાર | |
| • પ્રકાર | જિલ્લા વહીવટ |
| • જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી | પી.કે.બશીર |
| • જિલ્લા કલેક્ટર | ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ) |
| • જિલ્લા પોલીસ વડા | ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ |
| વિસ્તાર | |
| • જિલ્લો | ૩,૫૫૪ km2 (૧૩૭૨ sq mi) |
| વિસ્તાર ક્રમ | ત્રીજો |
| મહત્તમ ઊંચાઇ (મુકુર્થી) | ૨૫૯૪ m (૮૫૧૦ ft) |
| વસ્તી (૨૦૧૮) | |
| • જિલ્લો | ૪૪૯૪૯૯૮[૧] |
| • ક્રમ | પ્રથમ |
| • ગીચતા | ૧૨૬૫/km2 (૩૨૮૦/sq mi) |
| • શહેરી વિસ્તાર | ૪૪.૧૮ %[૨] |
| • મેટ્રો વિસ્તાર | ૧૭૨૯૫૨૨[૨] |
| Demographics | |
| • લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧) | ૧૦૯૮ ♀/૧૦૦૦♂[૨] |
| • સાક્ષરતા (૨૦૧૧) | ૯૩.૫૭ %[૨] |
| સમય વિસ્તાર | UTC+૫:૩૦ (IST) |
| ISO 3166 ક્રમ | IN-KL |
| વાહન નોંધણી | KL-10 મલપ્પુરમ, KL-53 પેરિંથલમન્ના, KL-54 પોન્નાની, KL-55 તિરુર, KL-65 તિરુરંગાડી, KL-71 નિલંબુર, KL-84 કોંડોટ્ટી |
| માનવ વિકાસ સૂચકાંક (2005) | |
| વેબસાઇટ | malappuram |
મલપ્પુરમ જિલ્લો અથવા માલાપુરમ જિલ્લો ભારત દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા કેરળ રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,[૪][૫] જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ પશ્ચિમ ઘાટ અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય મલપ્પુરમ નગર ખાતે આવેલું છે.
અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.[૬] મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.[૭][૮] આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.
મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.[૯] 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.[૧૦][૧૧][૧૨][૧૩]
બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.[૧૪][૧૫] આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.[૧૬] રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.[૧૭] સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.
નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ
[ફેરફાર કરો]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ "ટેકરીની ઉપર" (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.[૧૮][૧૯] જિલ્લાનો મધ્યભાગ પશ્ચિમ ઘાટથી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.[૨૦] નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.
ભૂગોળ
[ફેરફાર કરો]ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.
કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.
નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.
સરહદી તાલુકાઓ
[ફેરફાર કરો]- મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
- વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
- કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
- નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
- પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
- ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા
ભૂપ્રદેશ
[ફેરફાર કરો]ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
- મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
- ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
- ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
- નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
- પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો


મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.[૨૧] પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.[૨૧]
મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.[૨૧]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.[૨૧]
ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.[૨૧]
નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.[૨૧] આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.[૨૧] નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.
પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.[૨૧]
દરિયા કિનારો
[ફેરફાર કરો]
કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.[૨૨] મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.[૨૧]
અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર "મલબારનું નાનું મક્કા" તેમજ "સોનાના સિક્કાઓનું શહેર" તરીકે પણ ઓળખાય છે.[૨૩][૨૪] ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.
પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.
નદીઓ
[ફેરફાર કરો]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.[૨૧][૨૫]
ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.
તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા પશ્ચિમ ઘાટમાંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.[૨૧][૨૫]
ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.[૨૧][૨૫]
તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.[૨૧][૨૫] આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.[૨૧][૨૫] ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.
અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.[૨૧][૨૫] બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.[૨૧][૨૫]
બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:[૨૬]
આબોહવા
[ફેરફાર કરો]
જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.[૨૭]
| હવામાન માહિતી મલ્લપુરમ | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| મહિનો | જાન | ફેબ | માર્ચ | એપ્રિલ | મે | જૂન | જુલાઇ | ઓગ | સપ્ટે | ઓક્ટ | નવે | ડિસે | વર્ષ |
| સરેરાશ મહત્તમ °C (°F) | 32.0 (89.6) |
32.9 (91.2) |
34.0 (93.2) |
33.8 (92.8) |
32.7 (90.9) |
29.3 (84.7) |
28.1 (82.6) |
28.7 (83.7) |
29.7 (85.5) |
30.3 (86.5) |
31.1 (88.0) |
31.4 (88.5) |
34.0 (93.2) |
| સરેરાશ ન્યૂનતમ °C (°F) | 21.8 (71.2) |
22.8 (73.0) |
24.4 (75.9) |
25.4 (77.7) |
25.1 (77.2) |
23.5 (74.3) |
22.8 (73.0) |
23.3 (73.9) |
23.3 (73.9) |
23.4 (74.1) |
23.1 (73.6) |
21.9 (71.4) |
21.8 (71.2) |
| સરેરાશ precipitation મીમી (ઈંચ) | 1 (0.0) |
9 (0.4) |
16 (0.6) |
101 (4.0) |
253 (10.0) |
666 (26.2) |
830 (32.7) |
398 (15.7) |
233 (9.2) |
281 (11.1) |
140 (5.5) |
24 (0.9) |
૨,૯૫૨ (116.2) |
| સ્ત્રોત: [૨૮] | |||||||||||||
વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ
[ફેરફાર કરો]જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.[૨૯]
જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.[૩૦] જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.
નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.[૩૧][૩૨] ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.
આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.[૨૧]
નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.[૩૩] તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.[૩૪] જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.[૩૫] કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.[૩૬] ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.[૩૭] તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.[૩૮]
વહીવટ
[ફેરફાર કરો]મહેસૂલી વહીવટ
[ફેરફાર કરો]જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.[૩૯]
મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.[૪૦][૪૧]
મહેસૂલ વિભાગો
[ફેરફાર કરો]જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.
તાલુકા
[ફેરફાર કરો]તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.[૪૨]

| પેટાજિલ્લો (તાલુકા) |
વિસ્તાર (in km2) |
કુલ વસ્તી (૨૦૧૧) |
ગામડાં | શહેરીકરણ (૨૦૧૧) |
|---|---|---|---|---|
| પોન્નાઈ | 200 | 379,798 | 11 | 57.36% |
| તિરુર | 448 | 928,672 | 30 | 48.73% |
| તિરુરંગડી | 290* | 631,906 | 17 | 90.40% |
| કોન્ડોટ્ટી | 258* | 410,577 | 12 | 43.10% |
| ઍરનાડ | 491* | 581,512 | 23 | 37.93% |
| પેરિન્થલમન્ના | 506 | 606,396 | 24 | 21.73% |
| નિલામ્બુર | 1,343 | 574,059 | 21 | 8.08% |
| Sources: 2011 Census of India,[૪૩][૪૪] | ||||
મહેસૂલ ગામો
[ફેરફાર કરો]મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
જિલ્લા આયોજન સમિતિ
[ફેરફાર કરો]મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.[૪૫]
ન્યાયતંત્ર
[ફેરફાર કરો]
જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.[૪૬] ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.
જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.
પોલીસ
[ફેરફાર કરો]મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.[૪૭]
જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.[૪૮]
કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.[૪૬] તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.[૪૯]
અર્થતંત્ર
[ફેરફાર કરો]મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.[૫૦] તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.[૫૧]

આર્થિક ખનિજો
[ફેરફાર કરો]જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.[૫૨]આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.[૫૩] કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.[૫૪]
ઉદ્યોગો
[ફેરફાર કરો]
૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે[૫૫] INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.[૫૬]
માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.[૨૧] કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),[૫૭] કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),[૫૮] અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),[૫૯] જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.[૬૦] કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.[૬૧][૬૨] પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.[૬૩]
કૃષિ
[ફેરફાર કરો]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.[૨૧] જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.
૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.[૬૪] અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.[૬૫] થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.[૬૬]
સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ
[ફેરફાર કરો]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.[૬૭] તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.[૬૮] મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.[૬૮]
જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.[૬૯][૭૦]
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.[૭૧]
કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.[૭૦][૭૨] ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.
શિક્ષણ
[ફેરફાર કરો]
૧૪મી અને ૧૬મી સદી વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' નો વિકાસ થયો હતો. ખગોળશાસ્ત્રીય સમસ્યાઓ અને ગણતરીઓના ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોમાં, આ મંડળના વિદ્વાનોએ ત્રિકોણમિતિ વિધેયોના શ્રેણી વિસ્તરણ સહિત ગણિત વિજ્ઞાનની અનેક મહત્વપૂર્ણ વિભાવનાઓની સ્વતંત્ર રીતે શોધ કરી હતી.[૭૩][૭૪] કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિતશાસ્ત્રની આ વિશ્વવિખ્યાત પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વેટ્ટથુનાડુ (હાલનો તિરુર પ્રદેશ) ખાતે આવેલું હતું.[૭૩]
વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ ના શાળાકીય આંકડાઓ અનુસાર, મલપ્પુરમ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ શાળાઓ ધરાવે છે. જિલ્લામાં ૮૯૮ નિમ્ન પ્રાથમિક શાળાઓ,[૭૫] ૩૬૩ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓ,[૭૬] ૩૫૫ ઉચ્ચ શાળાઓ,[૭૭] ૨૪૮ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ,[૭૮] અને ૨૭ વ્યાવસાયિક ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ[૭૯] છે. તેથી, જિલ્લામાં ૧૬૨૦ શાળાઓ છે.[૮૦] આ ઉપરાંત, ૧૨૦ CBSE શાળાઓ અને ૩ ICSE શાળાઓ છે.
કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ૫૫૪ સરકારી શાળાઓ, ૮૧૦ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ અને ૧ બિન-સહાયિત (નોન ગ્રાન્ટેડ) શાળાનું ડિજિટલાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે.[૮૧] શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૯–૨૦ માં, કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૭,૩૯,૯૬૬ હતી.[૮૨]
આ જિલ્લો રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની બે મુખ્ય યુનિવર્સિટીઓ આ જિલ્લામાં આવેલી છે - કાલિકટ યુનિવર્સિટી જે ૧૯૬૮ માં કેરળમાં દ્વિતીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી,[૮૩] અને થુનચથ એઝુથાચન મલયાલમ યુનિવર્સિટી જે તિરુરમાં કેન્દ્રિત છે જેની સ્થાપના ૨૦૧૨માં કરવામાં આવી હતી.[૮૪] અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ) ના ત્રણ ઓફ-કેમ્પસ કેન્દ્રોમાંથી એક, એએમયુ મલપ્પુરમ, ચેરુકારામાં સ્થિત છે, જેની સ્થાપના ૨૦૧૦ માં કરવામાં આવી હતી.[૮૫][૮૬] અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાઓ યુનિવર્સિટીનું ઓફ-કેમ્પસ પનક્કડમાં કાર્યરત છે.[૮૭] આ જિલ્લો થાવનુરમાં કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર અને તિરુનવાયામાં શ્રી શંકરાચાર્ય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર પણ ધરાવે છે. દારુલ હુડા ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક તિરુરંગદીના ચેમ્મદ ખાતે છે. મલપ્પુરમ ખાતે INKEL ગ્રીન્સ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે.[૮૮] મંજેરી ખાતે એરનાડ નોલેજ સિટી રાજ્યમાં તેના પ્રકારનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે.[૮૯] ઉપરાંત, મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઇ-સાક્ષર જિલ્લો છે.[૯૦]
સંસ્કૃતિ
[ફેરફાર કરો]
મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.[૧૫] તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.[૧૫]
થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.[૧૫] એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.[૧૫] આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.
જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.[૯૧] મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.[૧૫] મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.[૧૫]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.[૧૫] કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે "વેટ્ટથુ પરંપરા" તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.[૯૨] થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.[૧૫]
કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.[૧૫] આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.[૧૫] ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના મૃણાલિની સારાભાઈ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.[૧૫] પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.[૧૫]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર રાજા રવિ વર્મા પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.[૯૩] કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. "ધ હિન્દુ" દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને "ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ" ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.[૯૪]
ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.[૧૫] પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.[૯૫][૧૫] મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.
પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.[૧૫] આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.[૧૫] આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.[૧૫] સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.[૧૫] પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.[૧૭] તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.
કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.[૧૫] ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.[૧૭] ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.[૧૫] મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.
મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.[૧૫] એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.[૧૭] પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.[૧૫] અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.[૧૫] આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.[૧૫]
આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.
કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.[૧૫] આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.[૧૫]
જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.[૧૫] અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.[૧૫] જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.[૧૫]
સંદર્ભો
[ફેરફાર કરો]- ↑ Annual Vital Statistics Report - 2018 (PDF). Thiruvananthapuram: Department of Economics and Statistics, Government of Kerala. 2020. p. 55. મૂળ (PDF) માંથી 27 November 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 29 October 2020.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - 1 2 3 4 "District Census Hand Book: Malappuram" (PDF). Census of India. Registrar General and Census Commissioner of India.
- ↑ "Kerala | UNDP in India" (PDF). niti.gov.in. મૂળ સંગ્રહિત (PDF) માંથી 25 May 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 25 May 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "About Malappuram | Welcome to Malappuram | India" (અમેરિકન અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2026-08-08.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Malappuram District Panchayat". malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in. મેળવેલ 2026-08-08.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ)[હંમેશ માટે મૃત કડી] - ↑ Radhakrishnan, S. Anil (14 December 2019). "Engaging Kerala's non-resident diaspora". The Hindu. ISSN 0971-751X. મેળવેલ 9 September 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "The first E-literate district of India". The Times of India. 18 August 2004. મેળવેલ 3 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Naha, Abdul Latheef (6 July 2018). "Malappuram set to become first cyber literate district". The Hindu. મેળવેલ 3 July 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "The Malappuram Urban Agglomeration" (PDF). censusindia.gov.in. મેળવેલ 25 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram". censusindia.gov.in. મેળવેલ 2023-05-05.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas". The Times of India. 2020-01-09. ISSN 0971-8257. મેળવેલ 2023-05-05.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Census Bureau of India (2011). "Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011". Census of India.
- ↑ Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), Census 2011. Census of India 2011 https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx
- ↑ C.A., Innes (1908). Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo. Government Press, Madras. p. 371. મેળવેલ 30 September 2020.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Leelakrishnan, Alamkode (17 June 2019). "അമ്പതിന്റെ നിറവില് മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം" [Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage]. Mathrubhumi. મૂળ માંથી 12 ફેબ્રુઆરી 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 21 February 2021.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും..." [That whistle again and again...]. Mathrubhumi. 17 June 2019. મૂળ માંથી 7 મે 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 19 December 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - 1 2 3 4 Shreedhara Menon, A (2007). 'Kerala Charitram. Kottayam: DC Books. p. 200. ISBN 9788126415885. મેળવેલ 22 April 2020.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Malappuram, The Hill Top Town". nativeplanet.com. 30 June 2014. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 7 June 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 4 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Cultural counterpoint". The Financial Express. 24 March 2013. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 7 June 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 4 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ Akash Singh (7 May 2018). "Hilly areas of Malappuram". Native Planet. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 17 October 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 11 October 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 "Physical divisions of Malappuram" (PDF). censusindia.gov.in. pp. 21–22. મેળવેલ 18 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "The coastal area of Malappuram". kerenvis.nic.in. મેળવેલ 30 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ M. K. Devassy (1965). 1961 Census Handbook- Palghat District (PDF). Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands. મેળવેલ 11 March 2021.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Ponnani, the Mecca of Malabar". nativeplanet.com. 24 October 2017. મેળવેલ 19 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - 1 2 3 4 5 6 7 "Rivers in Malappuram district". malappuram.nic.in. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 10 February 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 23 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Website of Ines Zupanov". મૂળ સંગ્રહિત માંથી 27 April 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 13 September 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "MSN Weather". મૂળ માંથી 9 ઑક્ટોબર 2009 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 29 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Climate of Malappuram". en.climate-data.org. મેળવેલ 30 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ Boag, GT (1933). The Madras Presidency (1881–1931) (PDF). Madras: Government of Madras. p. 63. મૂળ (PDF) માંથી 9 જૂન 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 9 June 2021.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Forest area of Malappuram" (PDF). industry.kerala.gov.in. મૂળ (PDF) માંથી 2021-04-26 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2026-08-11.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "The Karimpuzha Wildlife Sanctuary". The Hindu. 3 July 2020. મેળવેલ 5 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "The largest wildlife sanctuary of Kerala". touristinindia.com. 19 February 2018. મેળવેલ 5 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ T Ramavarman (1 January 2018). "First for forest produce, GI tag for Nilambur teak". The Times of India. મેળવેલ 30 October 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Muringatheri, Mini (21 August 2019). "Tirur Vettila gets GI tag". The Hindu. મેળવેલ 19 April 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Flora and fauna of Malappuram". malappuram.nic.in. મેળવેલ 24 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Kadalundi-Vallikkunnu community reserve". onmanorama.com. 4 April 2018. મૂળ માંથી 25 જુલાઈ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 25 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ Sudhi, K. S. (15 March 2010). "Birds get 12 more havens in State". The Hindu. મેળવેલ 7 April 2021.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ Anupama Mili (4 September 2018). "Lotus fields of Tirunavaya". Malayala Manorama. મૂળ માંથી 26 જુલાઈ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 26 July 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=,|date=, and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Collectorate Malappuram". Official website of Malappuram district. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 25 October 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 3 October 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Talukas in Malappuram district". malappuram.nic.in. મેળવેલ 23 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Administrative divisions of Malappuram district". malappuram.nic.in. મેળવેલ 23 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Tehsils / Taluks | Welcome to Malappuram | India".
- ↑ "Taluk-wise demography of Malappuram" (PDF). censusindia.gov.in. Directorate of Census Operations, Kerala. pp. 161–193. મેળવેલ 19 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Villages in Malappuram". malappuram.nic.in. મેળવેલ 25 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "District Planning Committee, Malappuram". SEC Kerala. મેળવેલ 7 November 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - 1 2 "Judicial administration of Malappuram". districts.ecourts.gov.in. મેળવેલ 17 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Thrissur Range Police districts". Kerala Police. મેળવેલ 2 November 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Malappuram police". malappuram.keralapolice.gov.in. મેળવેલ 17 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ);|archive-date=requires|archive-url=(મદદ) - ↑ "Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala". keralapolice.gov.in (અંગ્રેજીમાં). મેળવેલ 2026-01-02.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala". spb.kerala.gov.in. મૂળ માંથી 21 નવેમ્બર 2019 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 3 December 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "KGB to expand operations in all Panchayats". The New Indian Express. 15 July 2013. મેળવેલ 25 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "આર્કાઇવ ક .પિ" (PDF). મૂળ (PDF) માંથી 2017-01-11 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2026-08-11.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Minerals of Malappuram" (PDF). industry.kerala.gov.in. p. 35. મૂળ (PDF) માંથી 26 એપ્રિલ 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 21 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Proceedings of the Indian History Congress". 60. 2000: 1204. OCLC 1752882.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(મદદ) - ↑ "KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram". kinfra.org. મેળવેલ 27 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore". The Economic Times. 4 June 2015. મેળવેલ 6 October 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "KELCERA". keltronelcera. મૂળ માંથી 5 ફેબ્રુઆરી 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 30 January 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "MALCOTEX". malcotex. મૂળ માંથી 13 સપ્ટેમ્બર 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 30 January 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "KELTEX Athavanad". keltex. મેળવેલ 30 January 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18" (PDF). msmedithrissur.gov.in. મૂળ (PDF) માંથી 14 જુલાઈ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 13 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Kerala State Detergents and Chemicals Limited". The Economic Times. મેળવેલ 29 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Kerala State Wood Industries Ltd". The Economic Times. મેળવેલ 29 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ TNN (6 April 2020). "Popees baby care". Times of India. મેળવેલ 16 August 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Agriculture in Malappuram". ecostat.kerala.gov.in. મૂળ માંથી 1 જુલાઈ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 20 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Important farms in Malappuram". Farm Information Bureau, Kerala. મેળવેલ 28 August 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Kelappaji College of Agricultural Engineering & Technology, Tavanur | Kerala Agricultural University". kau.in. મેળવેલ 30 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "A new government medical college in Kerala after 31 years". The Hindu. 2 September 2013. મેળવેલ 13 September 2021.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - 1 2 "Malappuram-Public Hospitals – sha". sha.kerala.gov.in. મૂળ માંથી 2026-01-06 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 2025-12-28.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Healthcare in Malappuram". ecostat.kerala.gov.in. મૂળ માંથી 28 ડિસેમ્બર 2019 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 20 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - 1 2 "Healthcare in Malappuram". malappuram.nic.in. મેળવેલ 20 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital". pulamantholemoosshospital.com. મેળવેલ 13 May 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Homeopathy in Malappuram". homoeopathy.kerala.gov.in. મૂળ માંથી 13 જુલાઈ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 13 July 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - 1 2 Roy, Ranjan (1990). "Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha". Mathematics Magazine. 63 (5): 291–306. doi:10.2307/2690896. JSTOR 2690896.
- ↑ Pingree, David (1992), "Hellenophilia versus the History of Science", Isis 83 (4): 554–563, doi:10.1086/356288
- ↑ "LP schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "UP schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "High schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "HSE schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "VHSE schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Hi-tech schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મૂળ સંગ્રહિત માંથી 2 June 2021 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Strength of schools in Malappuram". sametham.kite.kerala.gov.in. મેળવેલ 17 April 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "The University of Calicut". uoc.ac.in. મેળવેલ 28 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Malayalam University". malayalamuniversity.edu.in. મેળવેલ 28 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre". amu.ac.in. મેળવેલ 28 November 2019.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(મદદ) - ↑ "Universities in Malappuram district". malappuramtourism.org. મૂળ માંથી 5 માર્ચ 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 13 September 2021.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ "Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31". The Times of India. 17 January 2014. મેળવેલ 24 June 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Inkel Greens beckons firms to Malappuram". The Hindu Businessline. 28 June 2016. મેળવેલ 6 October 2020.
{{cite news}}: Check date values in:|access-date=and|date=(મદદ) - ↑ "Eranad knowledge city". eku.edu.in. મૂળ માંથી 4 જૂન 2020 પર સંગ્રહિત. મેળવેલ 4 November 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(મદદ) - ↑ Past, present and future of research in the information society by Wesley Shrum p.233
- ↑ "District of Malappuram". Kerala Tourism.
- ↑ Menon, A Sreedhara. A Survey of Kerala History. Kottayam: DC Books, 2007. Print
- ↑ Visakham thirunal. [Place of publication not identified]: Duc. 2012. ISBN 978-613-9-12064-2. OCLC 940373421.
- ↑ Some Madras Leaders. Allahabad Printed at Standard Press. 1922.
- ↑ Sreedhara Menon, A. (2007). A Survey of Kerala History (2007 આવૃત્તિ). Kottayam: DC Books. ISBN 9788126415786. મેળવેલ 26 July 2020.
{{cite book}}: Check date values in:|access-date=(મદદ)