વારલી

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
વારલી શૈલીનું એક ભીંતચિત્ર

વારલી મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં વસવાટ કરતી એક આદિવાસી જાતિ છે. મોટે ભાગે થાણા જિલ્લામાંરહે  છે.

કેટલાક સમાજમાં અલગ કલાત્મક પ્રતિભા હોય છે, જે તેમના માટે ખાસ ઓળખ બની જાય છે. વારલી શબ્દ સાંભળતાં જ વારલી ચિત્રકલા નજર સમક્ષ આવે છે. વારલી ચિત્રકલા એ વારલી આદિવાસીઓની વિશેષતા છે.

વારલીઓની વસ્તી મોટે ભાગે મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને કર્ણાટક રાજ્ય તેમજ દાદરા અને નગરહવેલીના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વસવાટ કરે છે, જે ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના થાણે અને નાસિકની જિલ્લામાં તેમની વસાહતો વધુ વ્યાપક દેખાય છે. તેમની કુલ વસ્તી ૫,૬૭,૦૯૩ (૧૯૮૧) જેટલી હતી.

વારલી આ નામ વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર વિશે વિદ્વાનોમાં એકમત નથી અને તેના સંબધિત ઘણી કથાઓ, કિવદંતીઓ અને દંતકથાઓ પ્રસ્તુત થયેલ છે. પ્રાચીન સાહિત્યમાં આ લોકોનો અલગ અલગ નામ દ્વારા ઉલ્લેખ મળે છે. કાત્યાયને પોતાની વાતમાં નિષાદ, વ્યાસ અને વરુડ એમ ત્રણ અનાર્યોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, તે પૈકી વરુડ વારલી હતો, એમ વિ. કા. રાજવાડે દ્વારા કહેવામાં આવેલ છે. 'વરુડ' શબ્દ પરથી વરુડાઈ-વારુલી-વારલી એમ તેમણે વ્યુત્પત્તિ આપેલ છે. ડૉ. વિલ્સનના મત અનુસાર દક્ષિણની સાત કોંકણા પૈકી વરલા (મરાઠી ભાષામાં વરલા એટલે ઊંચાઈ પર રહેતા) કોંકણી એટલે વારલી એમ વ્યુત્પત્તિ આપેલ શબ્દ છે. કલા છે. વગેરે છે. આર. ઈ. એન્થોવેન અને લાથેમ દ્વારા આ વારલી લોકો ભીલ લોકોની એક પેટા જાતિ હોવાનો ઉલ્લેખ કરાયો છે.

આ લોકોની પોતાની ખાસ માન્યતાઓ, સમજૂતી, જીવનપ્રથા અને પરંપરાઓ અપનાવે છે.

વારસદાર પેઇન્ટિંગ[ફેરફાર કરો]

  • નવી દિલ્હી ખાતે આનંદગ્રામમાં વારલી સંસ્કૃતિનું સંગ્રહાલય છે. ત્યાં વારલી ચિત્રો જોવા મળે છે.
  • યશોધરા દાલમિયા રચિત પુસ્તકમાં વારલી ભીંતચિત્રોની પ્રતિકૃતિ છે. આ પુસ્તકમાં મૂળ ચિત્રો ૨૫૦૦ થી ૩૦૦૦ વર્ષ પહેલાંના હોવાનું માનવામાં આવે છે. મધ્ય પ્રદેશમાં ભીમબેટકાની ગુફાઓમાં ખડકો પરનાં ચિત્રો ૫૦૦ થી ૧૦૦૦૦ વર્ષ પૂર્વેના સમયગાળા દરમિયાનના હોવાનું મનાય છે.

આદિવાસી સાંસ્કૃતિક બૌદ્ધિક સંપદા[ફેરફાર કરો]

વારલી કલા એ આદિવાસી સમાજની સાંસ્કૃતિક બૌદ્ધિક સંપદા છે. આજના સમયમાં સમગ્ર વિશ્વમાં આદિવાસી સમાજનું પરંપરાગત જ્ઞાન સચવાય, તે એક મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાત છે.