એર્ણાકુલમ જીલ્લો

એર્ણાકુલમ જીલ્લો എറണാകുളം ജില്ലാ
જિલ્લો
ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં: કોચી સ્કાયલાઇન, જવાહરલાલ નહેરુ સ્ટેડિયમ, ઇન્ટરનેશનલ કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ, લુલુ ઇન્ટરનેશનલ શોપિંગ મોલ, કોચીન શિપયાર્ડ, કોચી મરિના, કોચીન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ અને કોચી મેટ્રો
૧૯૯૮ થી ૨૦૨૩ સુધીનો જૂનો નકશો
અક્ષાંશ-રેખાંશ: 10.00°N 76.33°E / 10.00; 76.33
Country	ભારત
રાજ્ય	કેરળ
મુખ્યમથક	કાક્કનાડ, કોચી
પેટાવિભાગો	મહેસૂલ વિભાગો: ૨ ફોર્ટ કોચી મુવથ્થુપુઝા તાલુકા: ૭ કાનાયન્નુર કોચી અલુવા કુન્નાથુનાદ મુવથ્થુપુઝા કોથામંગલમ પારાવુર
સરકાર
• કલેક્ટર	જી. પ્રિયંકા, આઈએએસ
• કમિશનર અને ડીઆઈજી (કોચી)	પુટ્ટા વિમલાદિત્ય, આઈપીએસ
• એસ.પી (એર્નાકુલમ ગ્રામ્ય)	કે. કાર્તિક, આઈપીએસ
• જિલ્લા વન અધિકારી (ડીએફઓ)	એ. રેંજન, આઈએફએસ
વિસ્તાર
• કુલ	૨૪૦૮ km2 (૯૩૦ sq mi)
વિસ્તાર ક્રમ	૮મો
વસ્તી  (૨૦૧૮)
• કુલ	૩૪૨૭૬૫૯
• ગીચતા	૧૧૧૯/km2 (૨૯૦૦/sq mi)
ભાષા
• સત્તાવાર	મલયાલમ
સમય વિસ્તાર	UTC+૫:૩૦ (IST)
ISO 3166 ક્રમ	IN-KL-KO, IN-KL
વાહન નોંધણી	KL-07 એર્ણાકુલમ KL-17 મુવથ્થુપુઝા KL-39 ત્રિપુનિથુરા KL-40 પેરુમ્બવૂર KL-41 અલુવા KL-42 ઉત્તર પુરવુર KL-43 મટ્ટનચેરી KL-44 કોથામંગલમ KL-63 અંગમાલી
માનવ વિકાસ સૂચકાંક (૨૦૨૫)	૦.૮૨૭ very high
વેબસાઇટ	ernakulam.nic.in

એર્ણાકુલમ જિલ્લો અથવા કોચી જિલ્લો ભારત દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા કેરળ રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તે રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો છે, જે આશરે ૨,૪૦૮ ચોરસ કિલોમીટર (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે અને તે કેરળની ૯% થી વધુ વસતીનું ઘર છે. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કાક્કનાડ ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લામાં કેરળની વ્યાપારી રાજધાની તરીકે ઓળખાતા કોચીનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પ્રાચીન ચર્ચ, હિન્દુ મંદિરો, સિનાગોગ (યહૂદી પ્રાર્થનાઘરો) અને મસ્જિદો માટે પ્રખ્યાત છે.

આ જિલ્લામાં રાજ્યના સૌથી મોટા મહાનગરીય વિસ્તાર 'ગ્રેટર કોચિન'નો સમાવેશ થાય છે. એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ રકમની આવક ઉત્પન્ન કરે છે અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં ઉદ્યોગો ધરાવે છે. કેરળના ૧૪ જિલ્લાઓમાંથી મલપ્પુરમ પછી એર્ણાકુલમ એ બીજો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે. આ ઉપરાંત, આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય અને દેશી (ઘરેલુ) પ્રવાસીઓની યજમાની પણ કરે છે.

એર્નાકુલમમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા મલયાલમ છે. મુખ્યત્વે વ્યવસાયિક વર્ગો અને ક્ષેત્રોમાં અંગ્રેજી ભાષાનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એર્નાકુલમ ૧૦૦ ટકા બેંકિંગ સુવિધા અથવા પૂર્ણ "અર્થપૂર્ણ નાણાકીય સમાવેશન" ધરાવતો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો બન્યો હતો.

એર્નાકુલમ ૦.૮૦૧ નો ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક (UNDP રિપોર્ટ ૨૦૦૫) ધરાવે છે, જે ભારતમાં સૌથી ઊંચા સૂચકાંકોમાંનો એક છે અને કેરળના તમામ ૧૪ જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે.

નામકરણ

'એર્ણાકુલમ' શબ્દની ઉત્પત્તિ અંગે વિવિધ મંતવ્યો છે, જેમાંના કેટલાક પૌરાણિક કથાઓ સાથે તો કેટલાક મંદિરો સાથે જોડાયેલા છે. કોમત્તિલ અચ્યુત મેનનના જણાવ્યા અનુસાર, 'એરાંગિયાલ' શબ્દની શરૂઆત એક ખાસ પ્રકારની માટી પરથી થઈ હતી. ભૂતકાળમાં ચેન્નાઈમાં ભગવાન શિવને 'એરાયનાર' તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા. કેરળમાં પણ આવી જ પરંપરા હતી અને તે પછી તે 'એર્ણાકુલમ' તરીકે જાણીતું બન્યું. નામના ઉદ્‌ગમ વિશે અન્ય અભિપ્રાયો પણ છે, જે કહે છે કે 'ઋષિનાગકુલમ' અપભ્રંશ થઈને 'એર્ણાકુલમ' બન્યું. પરંતુ અન્ય એક માન્યતા મુજબ, આ શબ્દ 'એર્ણાકુળથપ્પન મંદિર' પરથી આવ્યો છે અને અહીં જળાશયો વધુ હોવાને કારણે લાંબા સમયથી 'કુલમ' (તળાવ) શબ્દ પરથી તે 'એર્ણાકુલમ' તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.

ઇતિહાસ

૧૯૦૩ ના દિલ્હી દરબારમાં રામ વર્મા ૧૫મા

ચાઇનીઝ ફિશિંગ નેટ્સ (માછલી પકડવાની ચાઇનીઝ જાળ), ફોર્ટ કોચી

એર્નાકુલમે પ્રાચીન સમયથી જ દક્ષિણ ભારતના રાજકીય ઇતિહાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. યહૂદીઓ, સીરિયનો, અરબો, ચીનીઓ, ડચ, બ્રિટિશ અને પોર્ટુગીઝ નાવિકો સમુદ્રી માર્ગે કોચિન રાજ્ય (કિંગડમ ઓફ કોચિન) આવ્યા હતા અને આ નગર પર પોતાની અમીટ છાપ છોડી ગયા હતા. મધ્યકાલીન કેરળના દરિયાકિનારે કોઝિકોડે બંદર આર્થિક અને રાજકીય દૃષ્ટિએ સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવતું હતું, જ્યારે કન્ન્નૂર, કોલ્લમ અને કોચી એ અન્ય મહત્વપૂર્ણ ગૌણ બંદરો હતા, જ્યાં વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાંથી વેપારીઓ એકઠા થતા હતા. ૧૬૬૪માં, ડચ મલબાર દ્વારા ફોર્ટ કોચી નગરપાલિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જે ભારતીય ઉપખંડની પ્રથમ નગરપાલિકા બની હતી; જોકે ૧૮મી સદીમાં ડચ સત્તા નબળી પડતાં તેનું વિસર્જન થયું હતું. ૧૮૯૬માં, કોચિનના મહારાજાએ એર્ણાકુલમમાં એક ટાઉન કાઉન્સિલ (નગર પરિષદ) ની રચના કરીને સ્થાનિક વહીવટની શરૂઆત કરી હતી. શરૂઆતમાં, આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક એર્ણાકુલમ તરીકે ઓળખાતા શહેરના ભાગમાં આવેલું હતું, જેના પરથી જિલ્લાનું નામ પડ્યું હતું; પાછળથી આ મુખ્ય મથકને કક્કનાડ ખાતે સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

વર્ષ ૧૯૯૮માં, કુટ્ટમપુઝા ગામને ઇડુક્કી જિલ્લામાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લામાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય તમિલનાડુ સાથે રાજકીય સરહદ મળી હતી. જોકે, આ સરહદ દ્વારા જિલ્લાને પડોશી રાજ્ય સાથે જોડતો કોઈ આંતરરાજ્ય માર્ગ નથી.

ભૂગોળ

એર્ણાકુલમ જિલ્લો ભારતના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠાના મેદાનો પર ૨,૪૦૮ ચોરસ કિમી (૯૩૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. તે ઉત્તરમાં થ્રિસુર જિલ્લો, પૂર્વમાં ઇડુક્કી જિલ્લો અને કોઈમ્બતૂર જિલ્લો, દક્ષિણમાં અલાપ્પુઝા અને કોટ્ટાયમ તથા પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. ભૌગોલિક રીતે જિલ્લાને ઉચ્ચપ્રદેશ (હાઇલેન્ડ), મધ્યપ્રદેશ (મિડલેન્ડ) અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચપ્રદેશની ઊંચાઈ આશરે ૩૦૦ મીટર (૯૮૦ ફૂટ) છે. કેરળની સૌથી લાંબી નદી, પેરિયાર નદી, મૂવાત્તુપુઝા સિવાયના તમામ તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. મૂવાત્તુપુઝા નદી અને ચાલક્કુડી નદીની એક શાખા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. જિલ્લામાં વાર્ષિક સરેરાશ ૩,૪૩૨ મીમી (૧૩૫.૧ ઇંચ) વરસાદ પડે છે. જિલ્લો સમશીતોષ્ણ આબોહવા ધરાવે છે અને તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો મલબાર કિનારાના ભેજવાળા જંગલો નિવસનતંત્ર અંતર્ગત આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચપ્રદેશો દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઘાટના ભેજવાળા પાનખર જંગલોનો ભાગ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને માનકુલમ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના કેટલાક ભાગોમાં 'શોલા' (Sholas) જંગલો આવેલા છે, પરંતુ આ ભાગો સુધી રસ્તા માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. ઇદામલયાર રિઝર્વ ફોરેસ્ટ અને ઇદામલક્કુડી આ પ્રદેશમાં આવેલ છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની રેતી, માટી અને ખડકો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. કોચિન આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં કોચીના નેદુમ્બાસેરી ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો કોચી અને કોથમંગલમ એમ બે શહેરી સંકુલ ધરાવે છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના આધારે ગૃહ નિર્માણ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના રેન્કિંગ મુજબ, કોચી એ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને દેશનું ૧૭મું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે, જે ૮૪૩ ચોરસ કિમીથી વધુનો વિસ્તાર અને ૨૧.૨ લાખ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે.

ભૂપૃષ્ઠ

આ જિલ્લો ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: નિમ્નપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને ઉચ્ચપ્રદેશ, જે અનુક્રમે દરિયાકાંઠો, મેદાનો, તથા ટેકરીઓ અને જંગલો ધરાવે છે. જિલ્લાના કુલ ક્ષેત્રફળના ૨૦ ટકા હિસ્સો નિમ્નપ્રદેશ છે. જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા જંગલો મોટાભાગે દુર્ગમ છે, જે અનામલાઈ શ્રેણીનો એક ભાગ બનાવે છે. મધ્યપ્રદેશમાં મુખ્યત્વે સમતળ મેદાનો અને દ્વીપો (ટાપુઓ) નો સમૂહ આવેલો છે, જે કાયલ (બેકવોટર્સ) અને નહેરો દ્વારા કુદરતી રીતે પાણીનો નિકાલ કરે છે. ડુંગરાળ અથવા પૂર્વીય ભાગ પશ્ચિમ ઘાટના એક હિસ્સા દ્વારા બનેલો છે. મૂવાત્તુપુઝા અને કોથમંગલમ તાલુકા, જે શરૂઆતમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાનો ભાગ હતા, તે આ ઉચ્ચપ્રદેશોની રચના કરે છે. મૂવાત્તુપુઝા અને પેરિયાર અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે, જેમાંથી પેરિયાર નદી મૂવાત્તુપુઝા, અલુવા, કુન્નાથુનાડ અને પારુર તાલુકાઓમાંથી પસાર થાય છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન આ નદીઓ છલોછલ ભરાઈ જાય છે અને તેના કાંઠાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે પૂર આવે છે, પરંતુ ઉનાળાની ઋતુમાં તે સામાન્ય રીતે સુકાઈ જાય છે અને સાંકડી બની જાય છે. પેરિયાર નદી ૨૪૪ કિમી (૧૫૨ માઈલ) ની લંબાઈમાં વિસ્તરેલી છે.

જંગલ અને વન્યજીવન

ગ્રે હોર્નબિલ (ધનેશ પક્ષી)

આ જિલ્લાની વનસ્પતિ ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) પ્રકારની છે. સમશીતોષ્ણ તાપમાન અને ફળદ્રુપ જમીન સાથેનો ભારે વરસાદ અહીં વિપુલ પ્રમાણમાં વનસ્પતિના વિકાસમાં સહાયક બને છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં, જે નિમ્નપ્રદેશની રચના કરે છે, ઘણી સામાન્ય વનસ્પતિઓ જોવા મળે છે. મધ્યપ્રદેશનો વિસ્તાર નાળિયેરી, ડાંગર, કસાવા (ટેપિઓકા), મરી, અનાનસ અને કઠોળના પાકથી આચ્છાદિત છે. ઉચ્ચપ્રદેશના નીચાણવાળા ઢોળાવો પર સાગ અને રબરના વૃક્ષો આવેલા છે.

મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય

મંગલાવનમ

મંગલાવનમ પક્ષી અભયારણ્ય કોચી શહેરના મધ્યમાં આવેલું છે. ૨.૭૪ હેક્ટર (૬.૮ એકર) ક્ષેત્રફળ ધરાવતું આ અભયારણ્ય મેન્ગ્રોવની વિવિધ પ્રજાતિઓનું પાલનપોષણ કરે છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રવાસી (યાયાવર) પક્ષીઓ માટે માળો બાંધવાનું એક મુખ્ય સ્થળ છે. શહેરના વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવામાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને, મંગલાવનમને "કોચીનું લીલું ફેફસું" (ગ્રીન લંગ ઓફ કોચી) કહેવામાં આવે છે.

થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય

થટ્ટેકાડ પક્ષી અભયારણ્ય પેરિયાર નદીના ઉત્તર કિનારે આવેલું છે અને તે આશરે ૨૫ ચોરસ કિમી (૧૦ ચોરસ માઇલ) નો વિસ્તાર રોકે છે. આ અભયારણ્યની સ્થાપના પ્રખ્યાત પક્ષીવિદ સલીમ અલી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ અભયારણ્ય કોચીથી ૮૦ કિમી (૫૦ માઇલ) ના અંતરે આવેલું છે. અહીં જોવા મળતા પક્ષીઓમાં બાજ (ફાલ્કન), જંગલી મુરઘો, જળમુર્ગી (વોટર હેન) અને ધનેશ (હોર્નબિલ) નો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારની વનસ્પતિમાં મુખ્યત્વે સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોનીના વાવેતરો આવેલા છે. આગળના માર્ગ પર, અનામલાઈ શ્રેણીનું પૂયમકુટ્ટી જંગલ આવેલું છે.

આબોહવા

હવામાન માહિતી કોચી
મહિનો	જાન	ફેબ	માર્ચ	એપ્રિલ	મે	જૂન	જુલાઇ	ઓગ	સપ્ટે	ઓક્ટ	નવે	ડિસે	વર્ષ
મહત્તમ નોંધાયેલ °C (°F)	35 (95)	37 (99)	37 (99)	34 (93)	35 (95)	33 (91)	35 (95)	35 (95)	38 (100)	35 (95)	34 (93)	33 (91)	38 (100)
સરેરાશ મહત્તમ °C (°F)	30 (86)	31 (88)	31 (88)	31 (88)	31 (88)	28 (82)	28 (82)	28 (82)	28 (82)	29 (84)	30 (86)	30 (86)	30 (86)
સરેરાશ ન્યૂનતમ °C (°F)	23 (73)	25 (77)	26 (79)	26 (79)	26 (79)	25 (77)	24 (75)	24 (75)	25 (77)	25 (77)	25 (77)	23 (73)	25 (77)
નોંધાયેલ ન્યૂનતમ °C (°F)	17 (63)	18 (64)	20 (68)	21 (70)	22 (72)	21 (70)	21 (70)	20 (68)	22 (72)	20 (68)	20 (68)	19 (66)	17 (63)
સરેરાશ precipitation મીમી (ઈંચ)	21.9 (0.86)	22.9 (0.90)	35.3 (1.39)	124.0 (4.88)	395.7 (15.58)	720.7 (28.37)	697.2 (27.45)	367.8 (14.48)	289.4 (11.39)	302.3 (11.90)	175.1 (6.89)	48.3 (1.90)	૩,૨૨૮.૩ (127.10)
સ્ત્રોત ૧:
સ્ત્રોત ૨:

અર્થતંત્ર

ઇન્ફો પાર્ક, કોચી

એર્ણાકુલમ જિલ્લો કેરળનો સૌથી ધનિક જિલ્લો છે અને કેરળ રાજ્યનું સૌથી મોટું વ્યાપારી કેન્દ્ર છે. તે રાજ્યના જીએસવીએ (GSVA) અને કર આવકમાં સૌથી વધુ યોગદાન આપે છે. ૨૦૧૧ની વસતી ગણતરી મુજબ એર્ણાકુલમ જિલ્લાનો કુલ સાક્ષરતા દર ૯૫.૮૯% હતો. તે રાજ્યમાં સૌથી વધુ માથાદીઠ આવક ધરાવે છે, તેમજ રાજ્યમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં વાણિજ્યિક બેંકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, મોટા પાયાના ઉદ્યોગો અને એમએસએમઈ (MSME) પણ અહીં આવેલા છે. તેનો એમ.જી. રોડ કેરળના કેટલાક સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી સાહસોનું સરનામું છે. કોચી એ ફેડરલ બેંક, જિયોજિત, વી-ગાર્ડ અને મુથૂટ જેવી કેટલીક મોટી કંપનીઓનું મુખ્ય મથક પણ છે.

જિલ્લાના સમગ્ર દરિયાકાંઠે આવેલો સમુદ્ર અને તેનો પાર્શ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વિસ્તાર વિવિધ પ્રકારની માછલીઓનું કુદરતી નિવાસસ્થાન છે, જે દરિયાઈ અને આંતરદેશીય મત્સ્યઉદ્યોગ બંનેને સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

કોચી મરીન ડ્રાઇવ ડે વ્યૂ

રાત્રિનું સૌંદર્ય, મરીન ડ્રાઇવ, કોચી

ખેતીવાડી (કૃષિ)

એર્ણાકુલમનો પૂર્વ ભાગ મુખ્યત્વે કૃષિપ્રધાન છે. ભેજવાળી અને સંતૃપ્ત જમીનમાં (wetlands) ચોખા (ડાંગર) મુખ્ય પાક તરીકે ઉગાડવામાં આવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યમાં જાયફળ અને અનાનસનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે: રાજ્યમાં ઉત્પાદિત અનાનસના ૫૫% થી વધુ વાવેતર આ જિલ્લામાં થાય છે. રબર એ જિલ્લામાં સૌથી વધુ વાવેતર ધરાવતો બાગાયતી પાક છે અને રબરના ઉત્પાદનમાં આ જિલ્લો કોટ્ટાયમ પછી રાજ્યમાં બીજા ક્રમે આવે છે. જિલ્લામાં ઉગાડવામાં આવતા અન્ય મહત્વના પાકોમાં ટેપિયોકા (કેસાવા), કાળા મરી, સોપારી, નાળિયેર, હળદર, કેળાં અને પ્લેન્ટેન (શાકભાજી માટેના કેળાં) નો સમાવેશ થાય છે.

શિક્ષણ

કોચીન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીનો વહીવટી બ્લોક

એર્ણાકુલમ ૧૯૯૦ સુધીમાં ૧૦૦ ટકા સાક્ષરતા મેળવનારો ભારતનો પ્રથમ જિલ્લો છે. વાસ્તવમાં, ૨૦ લાખથી વધુ વસતી ધરાવતા દેશના તમામ શહેરોમાં કોચીનો સાક્ષરતા દર સૌથી વધુ છે. રાજ્ય સાક્ષરતા કાર્યક્રમ અનુસાર ૧૦૦ ટકા સાક્ષરતા હાસિલ કરનાર ભારતનું પ્રથમ ગામ પોથાનિક્કાડ પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે.

એર્નાકુલમમાં ત્રણ પ્રમુખ યુનિવર્સિટીઓ આવેલી છે: કાલાડીમાં 'શ્રી શંકરાચાર્ય યુનિવર્સિટી ઓફ સંસ્કૃત', કલામસ્સેરીમાં 'કોચિન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી', અને કોચીમાં 'કેરળ યુનિવર્સિટી ઓફ ફિશરીઝ એન્ડ ઓશન સ્ટડીઝ'. આ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ધરાવે છે; ૨૦૧૯ સુધીમાં, એર્ણાકુલમમાં ૪૭૬ સંપૂર્ણ હાઇ-ટેક શાળાઓ આવેલી છે.

૨૦૧૭માં, એર્ણાકુલમ જિલ્લા વહીવટીતંત્રે 'રોશની પ્રોજેક્ટ' શરૂ કર્યો હતો, જેનો હેતુ પરપ્રાંતીય શ્રમિકોના બાળકોને મલયાલમ શિક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટે પ્રાથમિકથી લઈને હાઈસ્કૂલ સુધીના ૧,૨૬૫ પરપ્રાંતીય શ્રમિકોના બાળકોને શિક્ષણ માટે સહાય પૂરી પાડી હતી.

વહીવટ

જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું નેતૃત્વ જિલ્લા કલેક્ટર કરે છે, જેઓ જમીન મહેસૂલ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, ચૂંટણીઓ તેમજ કાયદો અને વ્યવસ્થા સંભાળે છે. જિલ્લાને રેવેન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર/સબ કલેક્ટર હેઠળ રેવેન્યુ ડિવિઝનમાં, તહસીલદારો હેઠળ આગળ તાલુકાઓમાં અને ત્યારબાદ રેવેન્યુ ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે. આ જિલ્લામાં બે રેવેન્યુ ડિવિઝન—ફોર્ટ કોચિ અને મુવાત્તુપુઝા—તથા ૭ તાલુકા અને ૧૨૪ રેવેન્યુ ગામો આવેલા છે.

તાલુકાઓ

આ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ તાલુકાઓ ધરાવે છે, જેની કુલ સંખ્યા સાત છે. આ તાલુકાઓને બે રેવેન્યુ ડિવિઝન — ફોર્ટ કોચી અને મુવાત્તુપુઝા હેઠળ વહેંચવામાં આવ્યા છે. દરેક રેવેન્યુ ડિવિઝનનું નેતૃત્વ રેવેન્યુ ડિવિઝનલ ઓફિસર (RDO) કરે છે, જ્યારે દરેક તાલુકાનો વહીવટ તહસીલદાર દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.

• પરવુર
• અલુવા
• કુન્નાથુનાડ
• મુવાત્તુપુઝા
• કોચિ
• કનાયન્નુર
• કોથમંગલમ

જમીન મહેસૂલ અને સંબંધિત વહીવટી બાબતો માટે આ તાલુકાઓને ૧૨૪ મહેસૂલ ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે.

સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ

કોચી મહાનગરપાલિકા

કોચી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એ કોચી શહેર અને તેના ઉપનગરોનો વહીવટ સંભાળતી મુખ્ય સંસ્થા છે. તેનું નેતૃત્વ મેયર અને ડેપ્યુટી મેયર કરે છે.

નગરપાલિકાઓ

એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યમાં સૌથી વધુ નગરપાલિકાઓ ધરાવે છે.

• ઉત્તર પરવુર
• પિરાવોમ
• મુવાત્તુપુઝા
• કૂથટ્ટુકુલમ
• પેરુમ્બાવુર
• અલુવા
• અંગેમાલી
• થ્રિપુનિથુરા
• કલામસ્સેરી
• કોથમંગલમ
• એલુર
• મરાડુ
• થ્રિક્કાકરા

વહીવટી મર્યાદાઓ બાબતે એક મુખ્ય ટીકા એ થઈ રહી છે કે અલુવા, કલામસ્સેરી, થ્રિક્કાકરા, મરાડુ, થ્રિપુનિથુરા અને એલુર જેવી નગરપાલિકાઓ કોચી શહેર સાથે ભળી ગઈ હોવા છતાં, તેમને કોચી કોર્પોરેશન હેઠળ લાવવાને બદલે હજુ પણ અલગ નગરપાલિકાઓ તરીકે જ રાખવામાં આવી છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, કોર્પોરેશને ૧૯૬૭થી પોતાની ભૌગોલિક મર્યાદાઓમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. જ્યારે આ કોર્પોરેશનની રચના થઈ ત્યારે તે ક્ષેત્રફળ અને વસતીની દૃષ્ટિએ સૌથી મોટી હતી અને આ તમામ વિસ્તારો તે સમયે પંચાયતો હતી. કોચી શહેરના શહેરી વિસ્તારના વિકાસને કારણે જ્યારે આ વિસ્તારોનો વિકાસ શરૂ થયો, ત્યારે તેમને કોર્પોરેશનમાં ઉમેરવાને બદલે અલગ નગરપાલિકાઓ બનાવી દેવામાં આવી, જેના કારણે કોર્પોરેશનની કાર્યક્ષમતા મોટા પ્રમાણમાં સીમિત થઈ ગઈ.

ગ્રામીણ વિભાગો

એર્ણાકુલમ જિલ્લાનું ગ્રામીણ સ્થાનિક સ્વરાજ્ય ત્રિ-સ્તરીય પ્રણાલીમાં સંગઠિત છે, જેમાં એક જિલ્લા પંચાયત, ૧૪ બ્લોક પંચાયતો અને ૮૨ ગ્રામ પંચાયતોનો સમાવેશ થાય છે. આ માળખું કેરળ પંચાયતી રાજ અધિનિયમ, ૧૯૯૪ હેઠળ કામ કરે છે, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વિકાસ કાર્યક્રમોનું આયોજન અને અમલીકરણ કરવા, મૂળભૂત સેવાઓ પૂરી પાડવા અને સહભાગી શાસનને પ્રોત્સાહન આપવાનું કાર્ય કરે છે.

વસ્તી વિષયક માહિતી

ઐતિહાસિક વસ્તી

વર્ષ	વસ્તી	±% p.a.
1901	૬,૪૬,૨૩૫	—
1911	૭,૩૫,૨૬૭	+1.30%
1921	૭,૮૯,૩૧૧	+0.71%
1931	૯,૮૨,૭૩૧	+2.22%
1941	૧૧,૭૨,૨૯૨	+1.78%
1951	૧૩,૯૩,૬૭૯	+1.74%
1961	૧૭,૦૨,૭૪૦	+2.02%
1971	૨૧,૭૦,૮૨૦	+2.46%
1981	૨૫,૪૯,૨૫૫	+1.62%
1991	૨૮,૪૦,૨૭૯	+1.09%
2001	૩૧,૦૫,૭૯૮	+0.90%
2011	૩૨,૮૨,૩૮૮	+0.55%
2018	૩૪,૨૭,૬૫૯	+0.62%
source:

૨૦૧૮ના આંકડાકીય અહેવાલ મુજબ, એર્નાકુલમની વસ્તી ૩,૪૨૭,૬૫૯ છે.૨૦૧૧ની ભારતની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતના ૨૦૧૧ની વસતી ગણતરીના અહેવાલ અનુસાર, દેશના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી વસતીની દૃષ્ટિએ આ જિલ્લો ૧૦૪મો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો જિલ્લો છે. જિલ્લામાં પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર ૧,૦૭૨ રહેવાસીઓ (૨,૭૮૦/ચો.મી.) ની વસ્તી ગીચતા છે. ૨૦૦૧-૨૦૧૧માં તેનો વસ્તી વૃદ્ધિ દર ૫.૬૯% હતો. એર્ણાકુલમમાં દર ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૧૦૨૭ સ્ત્રીઓનો લિંગ ગુણોત્તર છે, અને સાક્ષરતા દર ૯૫.૮૯% છે. ૬૮.૦૭% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં રહે છે. અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિઓ અનુક્રમે વસ્તીના ૮.૧૮% અને ૦.૫૦% છે.

એર્ણાકુલમ જિલ્લાની ભાષાઓ (૨૦૧૧)      મલયાલમ (96.70%)     કોંકણી (0.97%)     તમિલ (0.94%)     અન્ય (1.39%)

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ૯૬.૭૦% વસ્તી મલયાલમ, ૦.૯૭% કોંકણી અને ૦.૯૪% તમિલ તેમની માતૃભાષા તરીકે બોલતી હતી.

આ જિલ્લો કેરળના "સૌથી વિકસિત" જિલ્લો તરીકે સૂચિબદ્ધ છે. ૨૦૦૧ સુધીમાં તેની રહેવાસી વસ્તી ૩,૧૦૫,૭૯૮ હતી, જેમાં પડોશી જિલ્લાઓના મુસાફરોનો સમાવેશ થતો નથી.

ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, એર્ણાકુલમ જિલ્લો રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર (યુએ) (દેશમાં ૧૭મું સૌથી મોટું) - કોચી શહેરી સમૂહ પણ ધરાવે છે. કોચી યુએ ૮૪૩ કિમીમાં ફેલાયેલું છે અને ૨,૧૧૯,૭૨૪ (૨.૧૨ મિલિયન) ની વસ્તી ધરાવે છે, જેના કારણે એર્ણાકુલમ જિલ્લાની વસ્તીના લગભગ બે તૃતીયાંશ લોકો રહે છે. કેરળ સરકારે કોચી યુએને રાજ્યમાં એકમાત્ર "પ્રથમ ક્રમનું યુએ" તરીકે પણ ચિહ્નિત કર્યું છે, જેનો પ્રભાવ અન્ય નાના શહેરોથી વિપરીત સમગ્ર રાજ્યમાં ફેલાયેલો છે.

આ જિલ્લામાં બીજું એક નાનું શહેરી સમૂહ પણ આવેલું છે - કોથામંગલમ, જેનો વિસ્તાર ૮૧.૪૨ કિમી² છે અને તેમાં ૧,૧૪,૬૩૯ લોકો રહે છે. કોથામંગલમ અને મુવત્તુપુઝા શહેરો કોથામંગલમ યુએનો મોટો ભાગ બનાવે છે.

એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં ધર્મો (૨૦૧૧)
ધર્મ			ટકા
હિન્દુ ધર્મ			45.99%
ખ્રિસ્તી ધર્મ			38.03%
ઇસ્લામ ધર્મ			15.67%
અન્ય અથવા જણાવેલ નથી			0.31%

એર્ણાકુલમમાં ધર્મો

તાલુકા	હિન્દુ	ખ્રિસ્તીઓ	મુસ્લિમ	અન્ય
કુન્નાથુનાડ	45.32	35.39	19.16	0.13
અલુવા	37.78	44.64	17.29	0.29
પરવુર	56.69	28.93	14.13	0.25
કોચી	41.74	41.15	16.67	0.44
કનયન્નુર	53.16	34.49	11.91	0.44
મુવત્તુમુઝા	40.53	45.14	14.12	0.21
કોથામંગલમ	36.16	41.82	21.77	0.25

ધર્મ

એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં હિંદુઓ (૪૬%) સૌથી મોટો સમુદાય છે, ત્યારબાદ ખ્રિસ્તીઓ (૩૮%) (લેટિન કેથોલિક, સીરો-માલાબાર, જેકોબાઇટ્સ, પેન્ટેકોસ્ટલ્સ અને મલંકારા ઓર્થોડોક્સ) અને મુસ્લિમો (૧૫.૭%) આવે છે. ખ્રિસ્તી સમુદાયમાં સીરો-માલાબાર ચર્ચની વસતી સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ લેટિન કેથોલિક છે જેઓ મુખ્યત્વે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં એકત્રિત થયેલા છે, અને પછી જેકોબાઇટ્સ આવે છે.

કોચિમાં જૈન, યહૂદી (Jews) અને શીખ સમુદાયના લોકો પણ અલ્પસંખ્યામાં રહે છે. એર્ણાકુલમમાં એક સમયે યહૂદીઓની નોંધપાત્ર વસતી હતી, જેઓ 'મલાબાર યહૂદીઓ' તરીકે જાણીતા હતા અને તેમના કેટલાક સિનાગોગ (પ્રાર્થનાઘરો) પણ અહીં આવેલા હતા. તેઓ જિલ્લાની વેપારી અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. ૧૯૪૮માં ઇઝરાઇલ દેશની સ્થાપના થયા પછી, ૧૯૫૦ના દાયકામાં આખો સમુદાય ઇઝરાઇલ સ્થળાંતર (આલિયા - aliyah) કરી ગયો. આજે ઇઝરાઇલમાં તેમની સંખ્યા આશરે ૮,૦૦૦ જેટલી છે, પરંતુ આ જિલ્લામાં હવે બહુ ઓછા યહૂદીઓ બાકી રહ્યા છે. કોચિ અને તેલ અવીવ વચ્ચે સીધી ફ્લાઇટ સેવા શરૂ થયા પછી, તેઓ વાર્ષિક મુલાકાતો અને મેળાવડાઓ દ્વારા આ પ્રદેશ સાથે પોતાના સંબંધો જાળવી રહ્યા છે.

એર્ણાકુલમમાં ગોવા મુક્તિ અભિયાન દરમિયાન ગોવાથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા કોંકણી હિંદુઓની પણ નોંધપાત્ર વસતી વસે છે. જિલ્લામાં જૈન સમુદાયની નાની વસતી છે, જે મુખ્યત્વે કોચી શહેરમાં કેન્દ્રિત છે. આ ઉપરાંત, શીખ સમુદાય પણ મુખ્યત્વે કોચીમાં જ વસે છે. કોચીમાં ૨૫ થી વધુ શીખ પરિવારો રહે છે અને અહીં એક ગુરુદ્વારા પણ આવેલું છે.

ત્રિક્કાકર મંદિર - ભારતના થોડા મંદિરોમાંનું એક અને કેરળમાં ભગવાન વામનને સમર્પિત એકમાત્ર મંદિર

ચોટ્ટાનિક્કારા મંદિર

સંસ્કૃતિ

તહેવારો અને પરંપરાઓ

અલુવા ખાતે પેરિયાર નદીના કિનારે આવેલા અલુવા મહાદેવ મંદિર ખાતે ઉજવાતો 'અલુવા શિવરાત્રી' ઉત્સવ દેશભરના લોકોને આકર્ષે છે.

પિરાવોમમાં આવેલું 'સેન્ટ મેરીઝ ઓર્થોડોક્સ સીરિયન કેથેડ્રલ' ઈ.સ. ૪૦૫ માં સ્થપાયું હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે ૧૮મી સદી સુધી આર્ચડીકન અને સેન્ટ થૉમસનું મુખ્યાલય હતું.

આદિ શંકરાચાર્યનો જન્મ કાલાડીમાં થયો હતો, જેને વિશ્વભરના હિંદુઓ માટે એક અગ્રણી તીર્થધામ માનવામાં આવે છે.

પેરુમ્બાવુર નજીક આવેલું 'કલ્લિલ ક્ષેત્રમ' એક પ્રખ્યાત જૈન મંદિર છે.

પુથનક્રુઝ એ ભારતમાં 'સીરિયાક ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ'નું પ્રાદેશિક સ્થળ છે, અને જ્યાં 'સેન્ટ થૉમસ સીરો-માલાબાર કેથોલિક ચર્ચ', મલયાટ્ટુર આવેલું છે. 'સેન્ટ મેરીઝ જેકોબાઈટ સીરિયન વલિયાપલ્લી', થામરાચલ ખાતે આઠ દિવસીય ઉપવાસ (એટ્ટુનોમ્બુ) ઉત્સવ સમગ્ર રાજ્યમાંથી ઘણા લોકોને આકર્ષે છે. મુવાત્તુપુઝા નજીક કદમત્તમ ખાતે આવેલું 'સેન્ટ જ્યોર્જ ઓર્થોડોક્સ સીરિયન ચર્ચ' ખૂબ જ પ્રાચીન છે અને તેની સ્થાપના ઈ.સ. ૫મી સદીમાં 'માર અબો' સીરિયન મેટ્રોપોલિટન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેઓ પર્સિયાથી એક ક્રોસ લાવ્યા હતા, જે આજે પણ આ ચર્ચમાં સચવાયેલો છે. ૨૪ સપ્ટેમ્બરે વલ્લારપદમના લેટિન ચર્ચ ખાતે યોજાતો ઉત્સવ તમામ ધર્મોના લોકોને આકર્ષે છે. આ ચર્ચમાં આવેલી વર્જિન મેરીની મૂર્તિ ઘણા ચમત્કારો માટે જાણીતી છે. એડપ્પલ્લીમાં આવેલું 'સેન્ટ જ્યોર્જ્સ સીરો-માલાબાર કેથોલિક ફોરેન ચર્ચ' ઈ.સ. ૫૯૩ માં સ્થપાયું હતું.

એર્ણાકુલમના મહત્વના ધાર્મિક યાત્રાધામોમાં કુનન કુરીશ સેન્ટ જ્યોર્જ ઓર્થોડોક્સ પિલગ્રીમ ચર્ચ (મટ્ટનચેરી), વડક્કેન પરવુર સેન્ટ થૉમસ કેથોલિક ચર્ચ (મલયાટ્ટુર પલ્લી), મોર થોમન જેકોબાઈટ ચર્ચ (કોથમંગલમ), અને થ્રિક્કુન્નાથુ સેન્ટ મેરીઝ સેમિનારી ચર્ચ (અલુવા) નો સમાવેશ થાય છે.

સંત ગ્રેગોરિયોસ અબ્દુલ જલીલના પવિત્ર અવશેષો ઉત્તર પરવુરના સેન્ટ થૉમસ જેકોબાઈટ ચર્ચમાં સાચવવામાં આવ્યા છે. સંતના 'ધુકરોનો' (સ્મૃતિ પર્વ) માટે ૨૭ એપ્રિલે કેરળભરમાંથી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં એકઠા થાય છે. એલ્ધો મોર બાસેલિઓસની વાર્ષિક પરબ (Feast) દર વર્ષે ૨ અને ૩ ઓક્ટોબરે કોથમંગલમ સ્થિત તેમની મકબરા ચર્ચ (મોર થોમન ચર્ચ) માં ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. અલુવા સ્થિત થ્રિક્કુન્નાથુ સેન્ટ મેરીઝ સેમિનારી ચર્ચ ખાતે ૨૬ જાન્યુઆરીએ પૌલોસ માર અથાનાસિયસનો સ્મૃતિ ઉત્સવ ઉજવાય છે, જ્યાં તેમની સમાધિ આવેલી છે અને ત્યાં પણ હજારો ભક્તો ઉમટી પડે છે.

મલંકારા ઓર્થોડોક્સ સીરિયન ચર્ચના ભારતના સર્વપ્રથમ સંત, 'પરુમલા થિરુમેની' તરીકે જાણીતા ઘી વર્ગીસ માર ગ્રેગોરિયોસ ઓફ પરુમલાનો જન્મ અને ઉછેર મુલંથુરુથી ખાતે થયો હતો.

પરિવહન

જમીન માર્ગ

એર્ણાકુલમમાંથી ત્રણ પ્રમુખ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પસાર થાય છે, જેમાં પાનવેલ - કોચિ - કન્યાકુમારી હાઇવે (નેશનલ હાઇવે ૬૬), કોચિ - સેલમ હાઇવે (ઉત્તર-દક્ષિણ અને પૂર્વ-પશ્ચિમ કોરિડોરનો ભાગ - નેશનલ હાઇવે ૬૬), અને કોચિ - મદુરાઈ - થોંડી હાઇવે (નેશનલ હાઇવે ૮૫) નો સમાવેશ થાય છે.

રેલવે સ્ટેશન

એર્ણાકુલમમાં ૧૭ રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે. એર્ણાકુલમ જંક્શન, એર્ણાકુલમ ટાઉન અને અલુવા અહીંના મુખ્ય સ્ટેશનો છે. અન્ય સ્ટેશનોમાં અંગેમાલી, થ્રિપુનિથુરા, એડપ્પલ્લી, મુલંથુરુથી, કરાકુટ્ટી, ચોવરા, કલામસ્સેરી, નેટ્ટુર, કુમ્બલમ, ચોટ્ટાનિક્કારા રોડ, કાંજીરામટ્ટમ અને પિરાવોમ રોડનો સમાવેશ થાય છે. આ રેલવે માર્ગો થ્રિશુર, કોટ્ટાયમ, કોચિન એચ.ટી., અલાપ્પુઝા અને વલ્લારપદમ થઈને પસાર થાય છે. અંગેમાલી-એરુમેલી સબરીમાલા રૂટ પણ આ જ જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે. આ ઉપરાંત, કોચિ શહેરમાં કોચિ મેટ્રો સેવા પણ કાર્યરત છે.

હવાઈ મથક

એર્ણાકુલમ જિલ્લામાં બે એરપોર્ટ આવેલા છે: વિલિંગડન આઇલેન્ડ (W.island) ખાતે આવેલું નેવલ એરપોર્ટ (જૂનું કોચિન એરપોર્ટ) અને કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (CIAL). CIAL એ મુંબઈ, દિલ્હી અને ચેન્નાઈ પછી દેશનું ચોથું સૌથી મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોને સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

જળ પરિવહન

એર્ણાકુલમ જિલ્લો પેરિયાર અને મુવાત્તુપુઝા નદીઓના સપાટ મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (ડેલ્ટા) માં આવેલો છે. નદીઓ અને પાર્શ્ચજળ (લગૂન્સ/બેકવોટર્સ) ને કારણે આ જિલ્લામાં જળ પરિવહન ખૂબ જ મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.

ચિત્રદીર્ઘા

• 
  પરદેશી કોચીન યહૂદી સિનાગોગ
• 
  સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ
• 
  મરીન ડ્રાઇવ વોકવે પર ચાઇનીઝ નેટ બ્રિજ
• 
  કોચીમાં આવેલ કોચી ડચ કબ્રસ્તાન
• 
  જૂના કોચીમાં શાળા
• 
  ફોર્ટ કોચીમાં માછીમારીની જાળ
• 
  હિલ પેલેસ, ટ્રિપુનિથુરા
• 
  એર્ણાકુલમ ખાતે કેરળ હાઇકોર્ટ
• 
  એર્નાકુલમ જિલ્લા કોર્ટની હેરિટેજ ઇમારત