વારાણસી
વિકિપીડિયા થી
બનારસ કે કાશી તરિકે પણ જાણીતું વારાણસી (સંસ્કૃતઃ वाराणसी) શહેર ભારત દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના વારાણસી જિલ્લાનું મુખ્ય મથક છે. વારાણસી ગંગા નદીને તીરે વસેલું શહેર છે અને તેની ગણના વિશ્વનાં સૌથી જુના વસેલા અને સતત વસવાટ ધરાવતા શહેરોમાં થાય છે[૧].
વારણસીમાં બાર જ્યોતિર્લિંગ પૈકીનું એક - વિશ્વેશ્વર - મંદિર આવેલું છે. આદિ કાળથી જ વિદ્યા માટે પ્રસિદ્ધ આ શહેરમાં આજનાં આધુનિક યુગમાં પણ વિશ્વ પ્રસિદ્ધ બનારસ હિંદુ વિશ્વવિદ્યાલયને કારણે ઉચ્ચ કોટિની વિદ્યા પ્રાપ્ય છે. કાશીના ધાર્મિક મહત્વને કારણેજ ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે "સુરતનું જમણ અને કાશીનું મરણ."
કાશી સંસાર કી સબસે પુરાની નગરી હૈ યહ નગરી વર્તમાન વારાણસી શહર મેં સ્થિત હૈ વિશ્વ કે સર્વાધિક પ્રાચીન ગ્રંથ ઋગ્વેદ મેં કાશી કા ઉલ્લેખ મિલતા હૈ-કાશિરિત્તે.. આપ ઇવકાશિનાસંગૃભીતા:પુરાણોં કે અનુસાર યહ આદ્ય વૈષ્ણવ સ્થાન હૈ પહલે યહ ભગવાન વિષ્ણુ (માધવ) કી પુરી થી જહાં શ્રીહરિકે આનંદાશ્રુ ગિરે થે, વહાં બિંદુસરોવરબન ગયા ઔર પ્રભુ યહાં બિંધુમાધવકે નામ સે પ્રતિષ્ઠિત હુએ ઐસી એક કથા હૈ કિ જબ ભગવાન શંકર ને કુ્રદ્ધ હોકર બ્રહ્માજીકા પાંચવાં સિર કાટ દિયા, તો વહ ઉનકે કરતલ સે ચિપક ગયા બારહ વર્ષો તક અનેક તીર્થો મેં ભ્રમણ કરને પર ભી વહ સિર ઉનસે અલગ નહીં હુઆ કિંતુ જૈસે હી ઉન્હોંને કાશી કી સીમા મેં પ્રવેશ કિયા, બ્રહ્મહત્યા ને ઉનકા પીછા છોડ દિયા ઔર વહ કપાલ ભી અલગ હો ગયા જહાં યહ ઘટના ઘટી, વહ સ્થાન કપાલમોચન-તીર્થકહલાયા મહાદેવ કો કાશી ઇતની અચ્છી લગી કિ ઉન્હોંને ઇસ પાવન પુરી કો વિષ્ણુજીસે અપને નિત્ય આવાસ કે લિએ માંગ લિયા તબ સે કાશી ઉનકા નિવાસ-સ્થાન બન ગઈ
અનુક્રમણિકા |
[ફેરફાર કરો] માન્યતા
એક અન્ય કથા કે અનુસાર મહારાજ સુદેવ કે પુત્ર રાજા દિવોદાસને ગંગાતટપર વારાણસી નગર બસાયા થા એક બાર ભગવાન શંકર ને દેખા કિ પાર્વતી જી કો અપને માયકે (હિમાલય-ક્ષેત્ર) મેં રહને મેં સંકોચ હોતા હૈ, તો ઉન્હોંને કિસી દૂસરે સિદ્ધક્ષેત્રમેં રહને કા વિચાર બનાયા ઉન્હેં કાશી અતિપ્રિયલગી વે યહાં આ ગએ ભગવાન શિવ કે સાન્નિધ્ય મેં રહને કી ઇચ્છા સે દેવતા ભી કાશી મેં આકર રહને લગે રાજા દિવોદાસઅપની રાજધાની કાશી કા આધિપત્ય ખો જાને સે બડે દુ:ખી હુએ ઉન્હોંને કઠોર તપસ્યા કરકે બ્રહ્માજીસે વરદાન માંગા- દેવતા દેવલોક મેં રહેં, ભૂલોક (પૃથ્વી) મનુષ્યોં કે લિએ રહે સૃષ્ટિકર્તા ને એવમસ્તુ કહ દિયા ઇસકે ફલસ્વરૂપ ભગવાન શંકર ઔર દેવગણોંકો કાશી છોડને કે લિએ વિવશ હોના પડા શિવજી મન્દરાચલપર્વત પર ચલે તો ગએ પરંતુ કાશી સે ઉનકા મોહ ભંગ નહીં હુઆ મહાદેવ કો ઉનકી પ્રિય કાશી મેં પુન:બસાને કે ઉદ્દેશ્ય સે ચૌસઠ યોગનિયોં,સૂર્યદેવ, બ્રહ્માજીઔર નારાયણ ને બડા પ્રયાસ કિયા ગણેશજીકે સહયોગ સે અન્તતોગત્વા યહ અભિયાન સફલ હુઆ જ્ઞાનોપદેશ પાકર રાજા દિવોદાસવિરક્ત હો ગએ ઉન્હોંને સ્વયં એક શિવલિઙ્ગકી સ્થાપના કરકે ઉસકી અર્ચના કી ઔર બાદ મેં વે દિવ્ય વિમાન પર બૈઠકર શિવલોક ચલે ગએ મહાદેવ કાશી વાપસ આ ગએ
[ફેરફાર કરો] મહાત્મ્ય
કાશી કા ઇતના માહાત્મ્ય હૈ કિ સબસે બડે પુરાણ સ્કન્દમહાપુરાણ મેં કાશીખણ્ડ કે નામ સે એક વિસ્તૃત પૃથક વિભાગ હી હૈ ઇસ પુરી કે બારહ પ્રસિદ્ધ નામ- કાશી, વારાણસી, અવિમુક્ત ક્ષેત્ર, આનન્દકાનન,મહાશ્મશાન,રુદ્રાવાસ,કાશિકા,તપ:સ્થલી,મુક્તિભૂમિ,શિવપુરી, ત્રિપુરારિરાજનગરીઔર વિશ્વનાથનગરીહૈં
સ્કન્દપુરાણકાશી કી મહિમા કા ગુણ-ગાન કરતે હુએ કહતા હૈ-
ભૂમિષ્ઠાપિન યાત્ર ભૂસ્ત્રિદિવતોઽપ્યુચ્ચૈરધ:સ્થાપિયા યા બદ્ધાભુવિમુક્તિદાસ્યુરમૃતંયસ્યાંમૃતાજન્તવ: યા નિત્યંત્રિજગત્પવિત્રતટિનીતીરેસુરૈ:સેવ્યતે સા કાશી ત્રિપુરારિરાજનગરીપાયાદપાયાજ્જગત્
જો ભૂતલ પર હોને પર ભી પૃથ્વી સે સંબદ્ધ નહીં હૈ, જો જગત કી સીમાઓં સે બંધી હોને પર ભી સભી કા બન્ધન કાટનેવાલી(મોક્ષદાયિની) હૈ, જો મહાત્રિલોકપાવનીગઙ્ગાકે તટ પર સુશોભિત તથા દેવતાઓં સે સુસેવિતહૈ, ત્રિપુરારિ ભગવાન વિશ્વનાથ કી રાજધાની વહ કાશી સંપૂર્ણ જગત્ કી રક્ષા કરે
[ફેરફાર કરો] સનાતન ધર્મ મેં
સનાતન ધર્મ કે ગ્રંથોં કે અધ્યયન સે કાશી કા લોકોત્તર સ્વરૂપ વિદિત હોતા હૈ કહા જાતા હૈ કિ યહ પુરી ભગવાન શંકર કે ત્રિશૂલ પર બસી હૈ અત:પ્રલય હોને પર ભી ઇસકા નાશ નહીં હોતા હૈ વરુણા ઔર અસિ નામક નદિયોં કે બીચ પાંચ કોસ મેં બસી હોને કે કારણ ઇસે વારાણસી ભી કહતે હૈં કાશી નામ કા અર્થ ભી યહી હૈ-જહાં બ્રહ્મ પ્રકાશિત હો ભગવાન શિવ કાશી કો કભી નહીં છોડતે જહાં દેહ ત્યાગને માત્ર સે પ્રાણી મુક્ત હો જાય, વહ અવિમુક્ત ક્ષેત્ર યહી હૈ સનાતન ધર્માવલંબિયોં કા દૃઢ વિશ્વાસ હૈ કિ કાશી મેં દેહાવસાન કે સમય ભગવાન શંકર મરણોન્મુખ પ્રાણી કો તારકમન્ત્રસુનાતે હૈં ઇસસે જીવ કો તત્વજ્ઞાન હો જાતા હૈ ઔર ઉસકે સામને અપના બ્રહ્મસ્વરૂપપ્રકાશિત હો જાતા હૈ શાસ્ત્રોં કા ઉદ્ઘોષ હૈ-
યત્ર કુત્રાપિવાકાશ્યાંમરણેસમહેશ્વર: જન્તોર્દક્ષિણકર્ણેતુમત્તારંસમુપાદિશેત્
કાશી મેં કહીં પર ભી મૃત્યુ કે સમય ભગવાન વિશ્વેશ્વર (વિશ્વનાથજી) પ્રાણિયોં કે દાહિને કાન મેં તારક મન્ત્ર કા ઉપદેશ દેતે હૈં તારકમન્ત્રસુનકર જીવ ભવ-બન્ધન સે મુક્ત હો જાતા હૈ
યહ માન્યતા હૈ કિ કેવલ કાશી હી સીધે મુક્તિ દેતી હૈ, જબકિ અન્ય તીર્થસ્થાન કાશી કી પ્રાપ્તિ કરાકે મોક્ષ પ્રદાન કરતે હૈં ઇસ સંદર્ભ મેં કાશીખણ્ડ મેં લિખા ભી હૈ-
અન્યાનિમુક્તિક્ષેત્રાણિકાશીપ્રાપ્તિકરાણિચ કાશીંપ્રાપ્ય વિમુચ્યેતનાન્યથાતીર્થકોટિભિ:
ઐસા ઇસલિએ હૈ કિ પાંચ કોસ કી સંપૂર્ણ કાશી હી વિશ્વ કે અધિપતિ ભગવાન વિશ્વનાથ કા આધિભૌતિક સ્વરૂપ હૈ કાશીખણ્ડ પૂરી કાશી કો હી જ્યોતિíલંગકા સ્વરૂપ માનતા હૈ-
અવિમુક્તંમહત્ક્ષેત્રં<ન્ દ્ધહ્મદ્ગદ્ઘ="દ્વડ્ડદ્બદ્યહ્લશ્ર:પઞ્ચક્રોશપરીમિતમ્">પઞ્ચક્રોશપરીમિતમ્ જ્યોતિíલઙ્ગમ્તદેકંહિ જ્ઞેયંવિશ્વેશ્વરાભિધમ્
પાંચ કોસ પરિમાણ કે અવિમુક્ત (કાશી) નામક ક્ષેત્ર કો વિશ્વેશ્વર (વિશ્વનાથ) સંજ્ઞક જ્યોતિíલંગ-સ્વરૂપમાનના ચાહિએ
અનેક પ્રકાણ્ડ વિદ્વાનોં ને કાશી મરણાન્મુક્તિ:કે સિદ્ધાંત કા સમર્થન કરતે હુએ બહુત કુછ લિખા ઔર કહા હૈ રામકૃષ્ણ મિશન કે સ્વામી શારદાનંદજીદ્વારા લિખિત શ્રીરામકૃષ્ણ-લીલાપ્રસંગ નામક પુસ્તક મેં શ્રીરામકૃષ્ણપરમહંસદેવકા ઇસ વિષય મેં પ્રત્યક્ષ અનુભવ વíણત હૈ વહ દૃષ્ટાંત બાબા વિશ્વનાથ દ્વારા કાશી મેં મૃતક કો તારકમન્ત્રપ્રદાન કરને કી સત્યતા ઉજાગર કરતા હૈ લેકિન યહાં યહ ભી બાત ધ્યાન રહે કિ કાશી મેં પાપ કરને વાલે કો મરણોપરાંત મુક્તિ મિલને સે પહલે અતિભયંકરભૈરવી યાતના ભી ભોગની પડતી હૈ સહસ્રોંવર્ષો તક રુદ્રપિશાચબનકર કુકર્મો કા પ્રાયશ્ચિત કરને કે ઉપરાંત હી ઉસે મુક્તિ મિલતી હૈ કિંતુ કાશી મેં પ્રાણ ત્યાગને વાલે કા પુનર્જન્મ નહીં હોતા
ફાલ્ગુન શુક્લ-એકાદશી કો કાશી મેં રંગભરી એકાદશી કહા જાતા હૈ ઇસ દિન બાબા વિશ્વનાથ કા વિશેષ શ્રૃંગાર હોતા હૈ ઔર કાશી મેં હોલી કા પર્વકાલ પ્રારંભ હો જાતા હૈ
મુક્તિદાયિનીકાશી કી યાત્રા, યહાં નિવાસ ઔર મરણ તથા દાહ-સંસ્કાર કા સૌભાગ્ય પૂર્વજન્મોં કે પુણ્યોં કે પ્રતાપ તથા બાબા વિશ્વનાથ કી કૃપા સે હી પ્રાપ્ત હોતા હૈ તભી તો કાશી કી સ્તુતિ મેં કહા ગયા હૈ-યત્ર દેહપતનેઽપિદેહિનાંમુક્તિરેવભવતીતિનિશ્ચિતમ્
પૂર્વપુણ્યનિચયેનલભ્યતેવિશ્વનાથનગરીગરીયસી
વિશ્વનાથજી કી અતિશ્રેષ્ઠનગરી કાશી પૂર્વજન્મોં કે પુણ્યોં કે પ્રતાપ સે હી પ્રાપ્ત હોતી હૈ યહાં શરીર છોડને પર પ્રાણિયોં કો મુક્તિ અવશ્ય મિલતી હૈ
[ફેરફાર કરો] યહાં કે મન્દિર
- વિશ્વનાથ મન્દિર
- અન્નપુર્ણા મન્દિર
- કાલ ભેરવ મન્દિર
- તુલસી માનસ મન્દિર
- સંકટ મોચન મન્દિર
- દુર્ગા મન્દિર , દુર્ગાકુણ્ડ
- ભારત માતા મન્દિર
[ફેરફાર કરો] યહ ભી દેખેં
|
|||||||
