કૃષ્ણ

વિકિપીડિયાથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો

શ્રીકૃષ્ણ (સંસ્કૃતઃ कृष्ण) હિંદુ સંસ્કૃતિનાં મોટા ભાગનાં ધર્મો અને સંપ્રદાયોમાં ભગવાન તરીકે પુજાય છે. વળી શ્રીકૃષ્ણ ને જગદગુરુ કહેવામા આવે છે. કૃષ્ણનું વર્ણન મોટે ભાગે શ્યામ વર્ણ ધરાવતાં કિશોર ગોવાળીયા તરીકે જોવા મળે છે જે હંમેશા હાથમાં બંસી (વાંસળી) સાથે ફરતો હોય છે કે બંસી વગાડતો હોય છે (શ્રીમદ્ ભાગવતમ્ માં) અથવા તો અત્યંત તેજસ્વી યુવાન રાજા તરિકે તેમની છબી સિતરાયેલી જોવા મળે છે, જે અન્યોને ગુઢ ફીલોસોફીનું જ્ઞાન અને માર્ગદર્શન આપતો હોય (જેમકે ભગવદ્ ગીતામાં).[૧]ભારતમાં વિવિધ સમુદાયોમાં કૃષ્ણને ભિન્ન ભિન્ન રીતે જોવામાં આવે છે.[૨]
કૃષ્ણ અને તેમની સાથે સંકળાયેલી કથાઓ વિવિધ હિંદુ સંપ્રદાયો અને સમુદાયોમાં બહોળા પ્રમાણમાં સાંભળવા મળે છે. [૩][૪] ભલે આ વાતોમાં વર્ણવેલી અમુક હકિકતો જુદા જુદા સંપ્રદાયોમાં જુદી જુદી હોય, પરંતુ તેનું હાર્દ તો હંમેશ એક સરખુંજ હોય છે.[૨] આમાં કૃષ્ણનાં દિવ્ય અવતારની વાતો, તેમનાં નટખટ બાળપણની અને યુવાવસ્થાની વાતો તથા એક યોદ્ધા અને શિક્ષા આપનાર ગુરૂ (અર્જુનનાં સંદર્ભમાં) તરિકેની વાતોનો સમાવેશ કરી શકાય.[૫]

જન્મ[ફેરફાર કરો]

Krishna is carried by his father Vasudeva across river Yamuna to Vrindavana, mid 18th century painting.

Traditional belief based on scriptural details and astrological calculations gives the date of Krishna's birth, known as Janmashtami,[૬] as either 18 or 21 July 3228 BCE.[૭][૮][૯] Krishna belonged to the royal family of Mathura, and was the eighth son born to the princess Devaki, and her husband Vasudeva. Mathura was the capital of the Yadavas, to which Krishna's parents Vasudeva and Devaki belonged. The king Kansa, Devaki's brother,[૧૦] had ascended the throne by imprisoning his father, King Ugrasena. Afraid of a prophecy that predicted his death at the hands of Devaki's eighth son, he had locked the couple into a prison cell. After Kansa killed the first six children, and Devaki's apparent miscarriage of the seventh, being transferred to Rohini as Balarama, Krishna took birth.

Since Vasudeva believed Krishna's life was in danger, Krishna was secretly taken out of the prison cell to be raised by his foster parents, Yasoda [૧૧] and Nanda in Gokula. Two of his other siblings also survived, Balarama (Devaki's seventh child, transferred to the womb of Rohini, Vasudeva's first wife) and Subhadra (daughter of Vasudeva and Rohini, born much later than Balarama and Krishna).[૧૨] According to Bhagavata Purana it is believed that Krishna was born without a sexual union, by "mental transmission" from the mind of Vasudeva into the womb of Devaki. Hindus believe that in that time, this type of union was possible for achieved beings.[૬][૧૩][૧૪]

નામ[ફેરફાર કરો]

કૃષ્ણ

બાળપણ[ફેરફાર કરો]

કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં[ફેરફાર કરો]

જીવનનો ઉત્તરાર્ધ[ફેરફાર કરો]

ભક્તિ[ફેરફાર કરો]

અન્ય ધર્મોમાં[ફેરફાર કરો]

જૈન ધર્મ[ફેરફાર કરો]

બૌદ્ધ ધર્મ[ફેરફાર કરો]

અહેમદિય ઇસ્લામ[ફેરફાર કરો]

હિંન્દુ ધર્મની સંપ્રદાયીક માન્યતાઓ[ફેરફાર કરો]

હિંદુ ધર્મમાં વૈષ્ણવ માન્યતા ભગવાન કૃષ્ણ વિષે એકેશ્વર વાદ ધરાવે છે, બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો વૈષ્ણવ માન્યતા ધરાવતા દરેક સંપ્રદાયમાં ભગવાન કૃષ્ણને જ આરાધ્ય દેવ ગણવામાં આવે છે. [૧૫][૧૫][૧૬][૧૭][૧૮][૧૯][૨૦] વૈષ્ણવ શિક્ષાનું અગત્યનું પાસુ એ છે કે તેમાં ભગવાન, એટલેકે શંકર અથવા વિષ્ણુ[૫][૧] પણ પરંમભગવાન તો કૃષ્ણ. સદેહે વર્ણવવામાં આવે છે અને તેમનાં દ્વારા થયેલા સર્જનને પણ વાસ્તવિકતામાં બતાવવામાં આવે છે.[૧][૪]

વૈષ્ણવ માન્યતામાં કૃષ્ણ અને વિષ્ણુ વચ્ચેનો ખરેખરો સંબંધ, ખાસ કરીને કોણ પહેલા આવ્યું અને કોણ તેનો અવતાર છે તે વિષે, હંમેશા ચર્ચાઓ અને મતમતાંતરો પ્રવર્તતા આવ્યાં છે. વૈષ્ણવ માન્યતાનાં લગભગ બધાંજ સંપ્રદાયોમાં વિષ્ણુને પરમાત્મા માનવામાં આવે છે જે બધાજ અવતારોનાં મુળ સ્ત્રોત છે, જ્યારે કૃષ્ણને વિષ્ણુનાં પૂર્ણ અવતાર તરિકે પૂજવામાં આવે છે અને તે કારણે જ તેમને વિષ્ણુથી અભિન્ન ગણવામાં આવે છે.[૧૫] કેટલાંક વૈષ્ણવ સંપ્રદાયોમાં (જેમકે ગૌડીય વૈષ્ણવ સંપ્રદાય),[૧૫][૧૬] વલ્લભ સંપ્રદાય (પુષ્ટિ માર્ગ) અને નિંબાર્ક સંપ્રદાયમાં કૃષ્ણને સ્વયં ભગવાન તરિકે પૂજવામાં આવે છે અને તેમને બધાજ અવતારોનાં મુળ ગણવામાં આવે છે, વિષ્ણુને પણ કૃષ્ણનો અવતાર માનવામાં આવે છે.[૧૭][૧૮]


ટિપ્પણી[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ ૧.૨ એલ્કમેન, એસ.એમ.; ગોસ્વામી, જે. (૧૯૮૬). જીવ ગોસ્વામીસ તત્ત્વસંદર્ભ: એ સ્ટડી ઓન ધ ફીલોસોફીકલ એન્ડ સેક્ટેરીયન ડેવલોપમેન્ટ ઓફ ધ ગૌડીય વૈષ્ણવ મુવમેન્ટ. મોતીલાલ બનારસી દાસ પબ્લીશર્શ.
  2. ૨.૦ ૨.૧ મહોની, ડબલ્યુ.કે. (૧૯૮૭). "પર્સ્પેક્ટિવ્સ ઓન કૃષ્ણઝ વેરિયસ પર્સનાલિટિઝ". હિસ્ટરી ઓફ રીલીજન્સ ૨૬ (૩): ૩૩૩-૩૩૫. http://links.jstor.org/sici?sici=0018-2710(198702)26%3A3%3C333%3APOKVP%3E2.0.CO%3B2-0. પુનર્પ્રાપ્ત 2008-04-12.
  3. Chaitanya Charitamrita Madhya 20.165
  4. ૪.૦ ૪.૧ રીચાર્ડ થોમ્પ્સન, પી.એચ.ડી. (ડીસેમ્બર ૧૯૯૪). રીફ્લેક્શન્સ ઓન ધ રીલેશન બીટ્વીન રીલીજન એન્ડ મોડર્ન રેશનાલિઝ્મ. http://www.iskcon.com/icj/1_2/12thompson.html. પુનર્પ્રાપ્ત 2008-04-12.
  5. ૫.૦ ૫.૧ ગૌર ગોવિંદ સ્વામી, એ.સી. ભક્તિવેદાંત (૨૦૦૧, ગોપાલ જીવ પ્રકાશનનું ઇમેલ મીની-પાક્ષિક). કૃષ્ણ ઓર વિષ્ણુ?. http://www.gopaljiu.org/Bindu/Back_issues/Bindu042.pdf. પુનર્પ્રાપ્ત 2008-04-12. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જો તમે કૃષ્ણને ચાહો છો તો બરાબર છે અને જો તમે વિષ્ણુને ચાહો છો તો પણ બરાબર છે. પરંતુ, તે બંને ને અંતે મળતું પરિણામ એક સરખુ ના હોઇ શકે. માટે, આપે પસંદ કરવાનું છે કે કોના પ્રત્યે પ્રેમ રાખવો. કૃષ્ણ સો ટકા છે, તો વિષ્ણુ ચોરાણુ ટકા છે. માટે, જો તમે આ ચોરાણુ ટકાને પ્રેમ કરવા કે ભજવા ચાહો છો તો કશો વાંધો નહી, તે પણ લગભગ કૃષ્ણ જ છે. પરંતુ કૃષ્ણ સો ટકા છે, પૂર્ણમ્. (જુઓ: ભક્તિ રસામૃત સિંધુ કૃષ્ણની વધારાનિ લાક્ષણિકતાઓ)
  6. ૬.૦ ૬.૧ Knott 2000, p. 61
  7. See horoscope number 1 in Dr. B.V. Raman (1991). Notable Horoscopes. Delhi, India: Motilal Banarsidass. ISBN 8120809017.
  8. Arun K. Bansal's research published in Outlook India, September 13, 2004. "Krishna (b. July 21, 3228 BC)". 
  9. N.S. Rajaram takes these dates at face value when he opines that "We have therefore overwhelming evidence showing that Krishna was a historical figure who must have lived within a century on either side of that date, i.e., in the 3200-3000 BC period". (Prof. N. S. Rajaram (September 4, 1999). "Search for the Historical Krishna". www.swordoftruth.com. Retrieved 2008-06-15. 
  10. According to the Bhagavata and Vishnu Puranas, but in some Puranas like Devi-Bhagavata-Purana, her paternal uncle. See the Vishnu-Purana Book V Chapter 1, translated by H. H. Wilson, (1840), the Srimad Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, (1988) copyright Bhaktivedanta Book Trust
  11. Yashoda and Krishna
  12. Bryant 2007, pp. 124–130,224
  13. Bryant 2004, p. 425 (Note. 4)
  14. Bryant 2004, p. 16 (Bh.P. X Ch 2.18)[૧]
  15. ૧૫.૦ ૧૫.૧ ૧૫.૨ ૧૫.૩ Guy ૨૦૦૫, પાન ૩૯ 'રૂઢીચુસ્ત ગૌડીય વૈષ્ણવોનાં મત મુજબ. કૃષ્નનું સ્વરૂપ ત્રણ પ્રકારે વિસ્તાર પામે છે, તેમનું સ્વયં રૂપ અથવાતો દિવ્ય સ્વરૂપ સ્વયં સ્થિત છે એટલેકે અન્યાશ્રિત નથી. તેમનું તદેકાત્મ રૂપ હુબહુ તેમનાં મુળ રૂપ જેવું જ છે, પરંતુ દેખાવમાં તે કૃષ્નનાં મુળ દેખાવ કરતાં જુદું હોય છે, (જેમકે નારાયણ કે વાસુદેવ રૂપ). તેમનાં આવેશ રૂપમાં કૃષ્ણ વિવિધ સ્વરૂપે અવતરે છે, પોતાનાં મુળ રૂપનાં જુદા જુદા અંશ સાથે.'
  16. ૧૬.૦ ૧૬.૧ કેનેડી, એમ.ટી. (૧૯૨૫). ધી ચૈતન્ય મુવમેન્ટ: એ સ્ટડી ઓફ ધી વૈષ્ણવીઝ્મ ઓફ બેંગાલ. એચ. મિલફોર્ડ, ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.
  17. ૧૭.૦ ૧૭.૧ ડેલ્મોનીકો, એન. (૨૦૦૪). "ધી હીસ્ટરી ઓફ ધી ઇન્ડિક મોનોથીઇઝ્મ એન્ડ મોડર્ન ચૈતન્ય વૈષ્ણવીઝ્મ". ધી હરે કૃષ્ણ મુવમેન્ટ: ધી પોસ્ટકૅરિસ્મેટિક ફેટ ઓફ અ રીલીજીયસ ટ્રાન્સ્પ્લાન્ટ. http://books.google.com/books?hl=en&lr=&ie=UTF-8&id=mBMxPdgrBhoC&oi=fnd&pg=PA31&dq=Gaudiya+Vaisnava+monotheism+&ots=r4RWN61D6Y&sig=BjMywaqk4nQLWORhVvPTD__gK58. પુનર્પ્રાપ્ત ૨૦૦૮-૦૪-૧૨.
  18. ૧૮.૦ ૧૮.૧ ઓઝા, પી.એન. (૧૯૭૮). આસ્પેક્ટ્સ ઓફ મેડિઇવલ ઇન્ડિયન સોસાયટી એન્ડ કલ્ચર. બી.આર. પબ્લીશીંગ કોર્પોરેશન; નવી દિલ્હી: ડી.કે. પબ્લીશર્સ' ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સ.
  19. ભાગવત પુરાણ ૧.૩.૨૮ "ઉપર જણાવેલાં બધાજ અવતારો ભગવાનનાં અંશાવતાર છે, અથવાતો અંશાવતારનાં અંશ છે, પરંતુ શ્રી કૃષ્ણ તે સ્વયં પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન છે."
  20. જુઓ મૅકડૅનીયલ, જુન, "ફૉક વૈષ્ણવીઝ્મ એન્ડ ઠાકુર પંચાયત: લાઇફ એન્ડ સ્ટેટસ અમોંગ વીલેજ કૃષ્ણ સ્ટૅચ્યુઝ" બૅક ૨૦૦૫, p. 39