સચ્ચિદાનંદ હીરાનંદ વાત્સ્યાયન

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search

જ્ઞાનપીઠ પુરુસ્કાર વિજેતા, આધુનિક હિન્દી સાહિત્યકાર તથા પત્રકાર સચ્ચિદાનંદ હીરાનંદ વાત્સ્યાયન"અજ્ઞેય" (૭ માર્ચ ૧૯૧૧- ૪ એપ્રિલ ૧૯૮૭)ને કવિ શૈલીકાર કથા-સાહિત્યમાં એક મોટું પરિવર્તન લાવનાર કથાકાર ,લલિત-નિબંધકાર , સંપાદક અને અધ્યાપકના રૂપમાં ઓળખવામાં આવે છે.

અજ્ઞેય પ્રોયગવાદ અને નઈ કવિતાને સાહિત્ય જગતમાં પ્રસ્થાપિત કરનાર કવિ હતા.

અજ્ઞેય.jpg

શિક્ષણ[ફેરફાર કરો]

અજ્ઞેયનો જન્મ ૭ માર્ચ ૧૯૧૧ ઉત્તર પ્રદેશના કુશીનગરમાં થયો હતો.બાળપણ લખનૌ , કાશ્મીર , બિહાર અને મદ્રાસમાં વિતાવ્યું. શરૂઆતનું શિક્ષણ પિતા સાથે રહી સંસ્કૃત, ફારસી, અંગ્રેજી અને બંગાળી ભાષા અને સાહિત્ય સાથે થયું.૧૯૨૫માં પંજાબમાં એન્ટ્રેશની પરીક્ષા પાસ કરી તેઓ મદ્રાસ ક્રિસ્ચન કૉલેજમાં દાખલ થયા.લાહોરમાં બી.એસસી કરી અંગ્રેજી સાથે એમ.એ કરતા સમયે તેઓ બોમ્બ બનાવતા પકડાયા અને પછી ફરાર થઈ ગયા.ત્યારબાદ ફરી ૧૯૩૦ના અતંમાં તેઓ પકડાઈ ગયા અને ચાર વર્ષની સજા થઈ.[૧]

જીવન[ફેરફાર કરો]

૧૯૩૦ થી ૧૯૩૬ સુઘીનો સમય વિવિધ જેલમાં પસાર થયો.૧૯૩૬-૩૭માં "સૈનિક" અને " વિશાળ ભારત" નામની પત્રિકાઓમાં સંપાદક તરીકે કામ કર્યુ. ૧૯૪૩થઈ ૧૯૪૬ સુધી બ્રિટિશ સૈન્યમાં સેવા આપી.ત્યારબાદ અલ્હાબાદથી "પ્રતીક" નામની પત્રિકા શરૂ કરી અને ઓલ ઇન્ડિયા રેડીયોમાં નોકરી ચાલુ કરી હતી.જોધપુર વિશ્વવિદ્યાલયમાં ભાષા વિભાગના અધ્યક્ષ તરીકે પણ તેમને સેવા આપી હતી.[૨]

સાહિત્યિક કર્યો[ફેરફાર કરો]

"ભગ્નદૂત" (૧૯૩૩) એમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ છે.જેના પર છાયાવાદનો પ્રભાવ જોવા મળે છે.

(1) આંગન કે પાર દ્વારા(૧૯૬૧) (2) કિતની નાવોમેં કિતની બાર(૧૯૬૭) (3) પહેલેમૈં સન્નાટા બનતા હું (૧૯૭૪) (4) મહાવૃક્ષ કે નીચે (૧૯૮૦) (5) નદી કઈ બાંક પર છાયા(૧૯૮૦)

નકવાલકથા

પ્રથમ નવલકથા "શેખર: એક જીવની" જે બે ભાગમાં લખયેલી છે આ આત્મકથા શૈલીમાં લખાયેલી પ્રથમ હિન્દી નવલકથા છે.તેમની બીજી નવલકથા " નદીકે દ્વીપ" છે.

નિબંધ

(1) આત્મનેપદ(૧૯૬૦) (2) સબ રંગ કુછ રાગ(૧૯૭૬) (3) લિખિ કાગજ કૌરે (૧૯૭૪)[૩]

એવૉર્ડ[ફેરફાર કરો]

૧૯૬૪માં "અંગનકે પાર દ્વારા" માટે તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો અને ૧૯૭૮માં "કિતની નાવોમેં કિતની બાર"(૧૯૬૭) ભારતીય જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.[૪]

અવસાન[ફેરફાર કરો]

દિલ્હીમાં ૪ એપ્રિલ ૧૯૮૭ના રોજ તેમનું અવસાન થયું.

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. http://bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:Sachchidananda-Vatsyayan.jpg
  2. "सामान्य ज्ञान एवं व्यक्ति परिचय". उपकार प्रकाशन. 29 दिसंबर 2015. p. 37. 
  3. મહેતા, ચંદ્રકાન્ત (૨૦૦૨). ગુજરાતી વિશ્વકોશ. અમદાવાદ: ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ. 
  4. "सामान्य ज्ञान एवं व्यक्ति परिचय". उपकार प्रकाशन. 29 दिसंबर 2015. p. 37.