કુમારપાળ

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
કુમારપાળ
લક્ષ્મી અને બીજી બાજુ "શ્રીમંત-કુપારપાળદેવ" લખાણ ધરાવતો સિક્કો.[૧][૨]
રાજ્યકાળ ઇ.સ. ૧૧૪૩-૧૧૭૨
પૂર્વાધિકારી સિદ્ધરાજ જયસિંહ
જીવનસાથીઓ ભોપાલદેવી
વંશ સોલંકી
પિતા ત્રિભૂવનપાળ
જન્મ દધિષ્ઠલી (હવે દેથળી, સિદ્ધપુર નજીક)
અવસાન ઇ.સ. ૧૧૭૨
પાટણ, ગુજરાત
ધર્મ જૈન

કુમારપાળ (શાસન કાળ: ઇસ ૧૧૪૩- ઇસ ૧૧૭૨), ત્રિભોવનપાલ સોલંકીનો પુત્ર અને અણહિલવાડ પાટણ, ગુજરાતના સોલંકી વંશનો પ્રખ્યાત રાજા હતો.[૩][૪]

તેમનો જન્મ દધિસ્થલીમાં (હવે દેથલી, સિદ્ધપુર) વિક્રમ સંવત ૧૧૪૯માં થયો હતો. તેમનાં શાસન દરમિયાન ગુજરાતમાં જૈન ધર્મનો ફેલાવો થયો અને જૈન ધર્મ મહત્વનો બન્યો હતો.[૪] તેઓ મહાન જૈન ગુરુ હેમચંદ્રાચાર્યના શિષ્ય હતા.[૫]

"કલિ કાલ સર્વજ્ઞ" હેમચંદ્રાચાર્યના પ્રભાવ હેઠળ કુમારપાળે તેના રાજ્યમાં બધાં જ પ્રકારની જીવહત્યા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને અહિંસાના પાયાથી બનેલા રાજ્યની સ્થાપના કરી. કુમારપાળે પોતાના શાસન દરમિયાન અનેક યુદ્ધોમાં સફળતાપૂર્વક ભાગ લીધો. ગુરૂની સલાહથી તેણે સોમનાથના મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો હતો.[૬] તેણે ઘણાં જૈન મંદિરો પણ બંધાવ્યા. જેમાં તારંગા અને ગિરનારના મંદિરોનો સમાવેશ થાય છે. તેણે પાલી, રાજસ્થાનમાં સોમનાથનું મંદિર પણ બંધાવેલું. ખંભાતનો ચતુર અને સાહસિહ વેપારી ઉદયન મહેતા તેમનો મંત્રી હતો જેણે કુમારપાળના કાકા સિદ્ધરાજ જયસિંહના મૃત્યુ પછી તેને ગાદી પર લાવવામાં ફાળો આપેલો. સિદ્ધરાજ જયસિંહને કુમારપાળ ગમતો નહોતો તેથી તેણે કુમારપાળ ગાદી પર ન આવે તે માટેના પ્રયત્નો કરેલા, જેમાં કુમારપાળની હત્યાના પ્રયત્નોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. કુમારપાળને ગુર્જરેશ્વર પણ કહેવામાં આવતો હતો.[૭] કુમારપાળનો શાસનકાળ ગુજરાતનો સુવર્ણ યુગ કહેવાય છે જે દરમિયાન વેપાર, સંસ્કૃતિ, સાહિત્ય અને અન્ય કળાઓ ખીલી ઉઠી હતી. તેમનું મૃત્યુ તેમના ગુરૂ હેમચંદ્રાચાર્યના મૃત્યુના ૬ મહિના પછી સંવત ૧૨૩૦માં ૮૦ વર્ષની ઉંમરે થયું.

કુમારપાળના લગ્ન ભોપાલદેવી સાથે થયેલા.

ચિત્રો[ફેરફાર કરો]

પૂરક વાચન[ફેરફાર કરો]

  • Kumarapala Rasa, written 1425 CE[૮]

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. P. C. Roy (૧૯૮૦). The Coinage of Northern India. Abhinav Publications. pp. ૮૪–૮૬. ISBN 978-81-7017-122-5. Check date values in: |year= (મદદ)
  2. CNG Coins
  3. Michael C. Howard (૨૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨). Transnationalism in Ancient and Medieval Societies: The Role of Cross-Border Trade and Travel. McFarland. pp. ૧૮૯–. ISBN 978-0-7864-9033-2. Check date values in: |date= (મદદ)
  4. ૪.૦ ૪.૧ Bhanwarlal Nathuram Luniya (૧૯૭૮). Life and culture in medieval India. Kamal Prakashan. p. ૩૮૫. Retrieved ૨૬ મે ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate=, |year= (મદદ)
  5. G. K. Ghosh; Shukla Ghosh (૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૦). Ikat textiles of India. APH Publishing. pp. ૬–. ISBN 978-81-7648-167-0. Retrieved ૨૬ મે ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate=, |date= (મદદ)
  6. Edalji Dosábhai (૧૮૯૪). A history of Gujarát: from the earliest period to the present time. United Print. and General Agency. pp. ૩૫–. Retrieved ૨૬ મે ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate=, |year= (મદદ)
  7. Anjali Desai (૨૦૦૬). India Guide Gujarat. India Guide Publications. pp. ૨૨૭–. ISBN 978-0-9789517-0-2. Retrieved ૨૬ મે ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate=, |year= (મદદ)
  8. Kastoor Chand Kasliwal (૧૯૬૭). Jaina grantha bhandārs in Rājasthān. Shri Digamber Jain Atishaya Kshetra Shri Mahavirji. p. ૯૫. Retrieved ૨૬ મે ૨૦૧૧. Check date values in: |accessdate=, |year= (મદદ)