સૂર્યમંદિર, મોઢેરા

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
સૂર્ય મંદિર, મોઢેરા
વૈકલ્પિક નામ/નામો મોઢેરા સૂર્ય મંદિર
સામાન્ય માહિતી
સ્થિતિ ખંડિત
સ્થાન મોઢેરા, મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત
દેશ

ભારત

સૂર્યમંદિર, મોઢેરા
Plan Modhera Sun Temple Gujarat India.jpg
મંદિરનો નકશો: (ઉપરથી નીચે મુજબ) ગુઢમંડપ; સભામંડપ અને કુંડ
સૂર્યમંદિર, મોઢેરા is located in Gujarat
સૂર્યમંદિર, મોઢેરા
ગુજરાતમાં સ્થાન
સામાન્ય માહિતી
ભૌગોલિક સ્થાન 23°35′1.7″N 72°7′57.67″E / 23.583806°N 72.1326861°E / 23.583806; 72.1326861
જોડાણ હિંદુ
દેવી-દેવતા સૂર્ય
તહેવાર ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ
સ્થાપત્ય માહિતી
સ્થાપત્ય શૈલી હિંદુ મંદિર સ્થાપત્ય (મારુ-ગુર્જર‌) ‍(સોલંકી‌)
બનાવનાર ભીમદેવ સોલંકી
પૂર્ણ ૧૦૨૬-૨૭
સ્થાપત્ય માહિતી
દિશા પૂર્વ
મંદિરો
શિલાલેખો હા
સંરક્ષણ હોદ્દો ભારતીય પુરાતત્વ ખાતું, રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક ક્રમાંક (N-GJ-158)

સૂર્યમંદિર, મોઢેરા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ શહેરથી આશરે ૩૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે દક્ષિણ દિશામાં આવેલા મોઢેરા ગામ ખાતે આવેલું જગવિખ્યાત ભવ્ય પ્રાચીન સૂર્ય મંદિર સંકૂલ છે.[૧] આ સૂર્યમંદિર સ્થાપત્ય કળા તેમજ શિલ્પકામનો અજોડ નમૂનો પ્રસ્તુત કરે છે. ઈ. સ. ૧૦૨૬માં સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ સોલંકી દ્વારા આ મંદિરના નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

સૂર્ય મંદિરનું નિર્માણ સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ સોલંકીએ ઇસ ૧૦૨૬-૧૦૨૭માં (વિક્રમ સંવત ૧૦૮૩) કરી હતી.[lower-alpha ૧][૨][૩][૪] તે ૨૩.૬° અક્ષાંસ પર કર્કવૃત્ત નજીક બંધાયેલું છે.[lower-alpha ૨][૬][૭][૮][૯] આ સ્થાન પહેલા સીતા ની ચૌરી અને રામકુંડ તરીકે સ્થાનિકોમાં જાણીતું હતું.[lower-alpha ૩][૧૦] હાલના સમયમાં આ મંદિરમાં પૂજા થતી નથી.[૪] આ મંદિર ભારતીય પુરાતત્વ ખાતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક જાહેર કરાયેલ છે.

મોઢેરા નૃત્ય મહોત્સવ[ફેરફાર કરો]

કથક નૃત્યાંગના નમ્રતા રાય, મોઢેરા નૃત્ય મહોત્સવ

ગુજરાતનું પ્રવાસન ખાતું દર વર્ષે ૩ દિવસનો નૃત્ય મહોત્સવ જાન્યુઆરીના ત્રીજા સપ્તાહમાં ઉત્તરાયણ પછી યોજે છે, જે ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ તરીકે ઓળખાય છે.[૪]

સ્થાન[ફેરફાર કરો]

મોઢેરા સૂર્ય મંદિર મહેસાણાથી ૨૫ કિમી અને અમદાવાદથી ૧૦૬ કિમીના અંતરે આવેલું છે.[૧૧]

છબીઓ[ફેરફાર કરો]

નોંધ અને સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

નોંધ[ફેરફાર કરો]

  1. આ સમય મંદિરની પાછળ રહેલા શિલાલેખ પર આધારિત છે. મંદિરનું તોરણ અને સ્તંભો દેલવાડાના વિમલ વંશી આદિનાથ મંદિર સાથે સામ્યતા ધરાવે છે, જે ૧૦૩૧-૩૨માં બંધાયું હતું, એટલે બંનેનો સમય સરખો છે.
  2. કર્કવૃત્તનું સ્થાન ચોક્કસ નથી અને તે સમયાનુસાર ચલ છે. તે ૧૯૧૭માં ૨૩° ૨૭′ હતું, જે ૨૦૪૫માં ૨૩° ૨૬'થશે).[૫]
  3. ઇ.સ. ૧૮૮૭માં એલેકઝાન્ડર ફાર્બસે તેમના પુસ્તક રાસમાળામાં આ સ્થળ સ્થાનિકો દ્વારા સીતા ની ચૌરી અને રામકુંડ વડે ઓળખાતું હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જે રામ અને સીતા સાથે સંબંધિત છે..[૧૦]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Modhera Sun Temple". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. 
  2. Hasmukh Dhirajlal Sankalia (૧૯૪૧). The Archaeology of Gujarat: Including Kathiawar. Natwarlal & Company. pp. ૭૦, ૮૪–૯૧. Archived from the original on ૨૦૧૫. 
  3. "Sun-Temple at Modhera (Gujarat)". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. 
  4. ૪.૦ ૪.૧ ૪.૨ Subodh Kapoor (૨૦૦૨). The Indian Encyclopaedia: Meya-National Congress. Cosmo Publications. pp. ૪૮૭૧–૪૮૭૨. ISBN 978-81-7755-273-7. 
  5. Montana State University: Milankovitch Cycles & Glaciation Archived ૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧, at the Wayback Machine.
  6. Arvind Bhatnagar; William Livingston (૭ એપ્રિલ ૨૦૦૫). Fundamentals of Solar Astronomy. World Scientific. pp. ૨૮–૨૯. ISBN 978-981-4486-91-0. 
  7. Brajesh Kumar (૨૦૦૩). Pilgrimage Centres of India. Diamond Pocket Books (P) Ltd. p. ૧૬૩. ISBN 978-81-7182-185-3. 
  8. Rajiv Rastogi; Sanjiv Rastogi (૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૯). Surya Namaskar. Prabhat Prakashan. pp. ૧૩–૧૪. ISBN 978-81-8430-027-7. 
  9. S. B. Bhattacherje (૧ મે ૨૦૦૯). Encyclopaedia of Indian Events & Dates. Sterling Publishers Pvt. Ltd. p. એ ૨૪. ISBN 978-81-207-4074-7. 
  10. ૧૦.૦ ૧૦.૧ Wibke Lobo (૧૯૮૨). The Sun Temple at Modhera: A Monograph on Architecture and Iconography. C.H. Beck. p. ૨. ISBN 978-3-406-08732-5. 
  11. "Modhera Sun Temple". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. 

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]