સૂર્યમંદિર, મોઢેરા

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search

સૂર્ય મંદિર, મોઢેરા
Modhera.jpg
મંદિરના કુંડ, સભામંડપ અને ગુહ મંડપ
અન્ય નામોમોઢેરા સૂર્ય મંદિર
સામાન્ય માહિતી
સ્થિતિખંડિત
સ્થાનમોઢેરા, મહેસાણા જિલ્લો, ગુજરાત
દેશભારત
સૂર્યમંદિર, મોઢેરા
Plan Modhera Sun Temple Gujarat India.jpg
મંદિરનો નકશો: (ઉપરથી નીચે મુજબ) ગુઢમંડપ; સભામંડપ અને કુંડ
ધર્મ
જોડાણહિંદુ
દેવી-દેવતાસૂર્ય
તહેવારઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ
સ્થાન
સૂર્યમંદિર, મોઢેરા is located in Gujarat
સૂર્યમંદિર, મોઢેરા
ગુજરાતમાં સ્થાન
અક્ષાંસ-રેખાંશ23°35′1.7″N 72°7′57.67″E / 23.583806°N 72.1326861°E / 23.583806; 72.1326861
સ્થાપત્ય
સ્થાપત્ય શૈલીહિંદુ મંદિર સ્થાપત્ય (મારુ-ગુર્જર‌) ‍(સોલંકી‌)
નિર્માણકારભીમદેવ સોલંકી
પૂર્ણ૧૦૨૬-૨૭
ખાસિયતો
ગર્ભગૃહની દિશાપૂર્વ
મંદિરો
શિલાલેખહા
તકનિકી વિગતો
વસ્તુઓરેતીયા પથ્થર
વિગતોભારતીય પુરાતત્વ ખાતું, રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક ક્રમાંક (N-GJ-158)

સૂર્યમંદિર, મોઢેરા ગુજરાત રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પાટણ શહેરથી આશરે ૩૦ કિલોમીટર જેટલા અંતરે દક્ષિણ દિશામાં આવેલા મોઢેરા ગામ ખાતે આવેલું જગવિખ્યાત ભવ્ય પ્રાચીન સૂર્ય મંદિર સંકુલ છે.[૧] આ સૂર્યમંદિર સ્થાપત્ય કળા તેમજ શિલ્પકામનો અજોડ નમૂનો પ્રસ્તુત કરે છે. ઈ. સ. ૧૦૨૬માં સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ સોલંકી દ્વારા આ મંદિરના નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

સૂર્ય મંદિરનું નિર્માણ સોલંકી વંશના રાજા ભીમદેવ સોલંકીએ ઇસ ૧૦૨૬-૧૦૨૭માં (વિક્રમ સંવત ૧૦૮૩) કરી હતી.[lower-alpha ૧][૨][૩][૪] તે ૨૩.૬° અક્ષાંસ પર કર્કવૃત્ત નજીક બંધાયેલું છે.[lower-alpha ૨][૬][૭][૮][૯] આ સ્થાન પહેલા સીતા ની ચૌરી અને રામકુંડ તરીકે સ્થાનિકોમાં જાણીતું હતું.[lower-alpha ૩][૧૦] હાલના સમયમાં આ મંદિરમાં પૂજા થતી નથી.[૪] આ મંદિર ભારતીય પુરાતત્વ ખાતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્મારક જાહેર કરાયેલ છે.

મોઢેરા નૃત્ય મહોત્સવ[ફેરફાર કરો]

કથક નૃત્યાંગના નમ્રતા રાય, મોઢેરા નૃત્ય મહોત્સવ

ગુજરાતનું પ્રવાસન ખાતું દર વર્ષે ૩ દિવસનો નૃત્ય મહોત્સવ જાન્યુઆરીના ત્રીજા સપ્તાહમાં ઉત્તરાયણ પછી યોજે છે, જે ઉત્તરાર્ધ મહોત્સવ તરીકે ઓળખાય છે.[૪]

સ્થાન[ફેરફાર કરો]

મોઢેરા સૂર્ય મંદિર મહેસાણાથી ૨૫ કિમી અને અમદાવાદથી ૧૦૬ કિમીના અંતરે આવેલું છે.[૧૧]

છબીઓ[ફેરફાર કરો]

નોંધ અને સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

નોંધ[ફેરફાર કરો]

  1. આ સમય મંદિરની પાછળ રહેલા શિલાલેખ પર આધારિત છે. મંદિરનું તોરણ અને સ્તંભો દેલવાડાના વિમલ વંશી આદિનાથ મંદિર સાથે સામ્યતા ધરાવે છે, જે ૧૦૩૧-૩૨માં બંધાયું હતું, એટલે બંનેનો સમય સરખો છે.
  2. કર્કવૃત્તનું સ્થાન ચોક્કસ નથી અને તે સમયાનુસાર ચલ છે. તે ૧૯૧૭માં ૨૩° ૨૭′ હતું, જે ૨૦૪૫માં ૨૩° ૨૬'થશે).[૫]
  3. ઇ.સ. ૧૮૮૭માં એલેકઝાન્ડર ફાર્બસે તેમના પુસ્તક રાસમાળામાં આ સ્થળ સ્થાનિકો દ્વારા સીતા ની ચૌરી અને રામકુંડ વડે ઓળખાતું હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જે રામ અને સીતા સાથે સંબંધિત છે..[૧૦]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "Modhera Sun Temple". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. Check date values in: |access-date= (મદદ)
  2. Hasmukh Dhirajlal Sankalia (૧૯૪૧). The Archaeology of Gujarat: Including Kathiawar. Natwarlal & Company. pp. ૭૦, ૮૪–૯૧. the original માંથી ૨૦૧૫ પર સંગ્રહિત. Check date values in: |year=, |archive-date= (મદદ)
  3. "Sun-Temple at Modhera (Gujarat)". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. Check date values in: |access-date= (મદદ)
  4. ૪.૦ ૪.૧ ૪.૨ Subodh Kapoor (૨૦૦૨). The Indian Encyclopaedia: Meya-National Congress. Cosmo Publications. pp. ૪૮૭૧–૪૮૭૨. ISBN 978-81-7755-273-7. Check date values in: |year= (મદદ)
  5. Montana State University: Milankovitch Cycles & Glaciation Archived ૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧, at the Wayback Machine.
  6. Fundamentals of Solar Astronomy. World Scientific. ૭ એપ્રિલ ૨૦૦૫. pp. ૨૮-૨૯. ISBN 978-981-4486-91-0. Unknown parameter |author૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |author૨= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  7. Brajesh Kumar (૨૦૦૩). Pilgrimage Centres of India. Diamond Pocket Books (P) Ltd. p. ૧૬૩. ISBN 978-81-7182-185-3. Check date values in: |year= (મદદ)
  8. Surya Namaskar. Prabhat Prakashan. ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૯. pp. ૧૩–૧૪. ISBN 978-81-8430-027-7. Unknown parameter |author૧= ignored (મદદ); Unknown parameter |author૨= ignored (મદદ); Check date values in: |date= (મદદ)
  9. S. B. Bhattacherje (૧ મે ૨૦૦૯). Encyclopaedia of Indian Events & Dates. Sterling Publishers Pvt. Ltd. p. એ ૨૪. ISBN 978-81-207-4074-7. Check date values in: |date= (મદદ)
  10. ૧૦.૦ ૧૦.૧ Wibke Lobo (૧૯૮૨). The Sun Temple at Modhera: A Monograph on Architecture and Iconography. C.H. Beck. p. ૨. ISBN 978-3-406-08732-5. Check date values in: |year= (મદદ)
  11. "Modhera Sun Temple". Retrieved ૯ એપ્રિલ ૨૦૧૬. Check date values in: |access-date= (મદદ)

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]