કનૈયાલાલ મુનશી

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
કનૈયાલાલ મુનશી

કનૈયાલાલ મુનશી (મુનશી ગ્રંથાવલીનાં મુખપૃષ્ઠ પરનું ચિત્ર)
જન્મ ડિસેમ્બર ૩૦, ૧૮૮૭
ભરૂચ
મૃત્યુ ફેબ્રુઆરી ૮, ૧૯૭૧
મુંબઇ
વ્યવસાય વકીલાત, સાહિત્યકાર
રાષ્ટ્રિયતા ભારતીય
નોંધપાત્ર પુરસ્કારો પુરસ્કાર
વર્ષ

કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી (ક. મા. મુનશી; ઉપનામ: ઘનશ્યામ વ્યાસ[૧]) (૧૮૮૭-૧૯૭૧) ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, વાર્તાકાર, ચરિત્રકાર, નિબંધકાર હતા. તેમનો જન્મ ૩૦ ડિસેમ્બર ૧૮૮૭ના રોજ ભરૂચમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ માણેકલાલ અને માતાનું નામ તાપી બા હતું. ૧૯૦૧માં તેમણે મૅટ્રિકની પરિક્ષા પાસ કરીને ૧૯૦૨માં વડોદરા કૉલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ઓગણીસ વર્ષની ઉંમરે 'એલિસ પ્રાઈઝ' સાથે તેમણે વિનયનના સ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૯૧૦માં એલ.એલ.બી.ની પરિક્ષામાં ઉત્તિર્ણ થયા. ૧૯૧૩માં મુંબઈમાં વકીલાતનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો. સાહિત્યની સેવાના પ્રારંભ રૂપે ૧૯૨૨માં ‘ગુજરાત’ માસિકનો પ્રારંભ કર્યો. તેમની સુદિર્ઘ કારકિર્દી દરમ્યાન ૧૯૩૭માં મુંબઈ રાજ્યના ગૃહપ્રધાન, ૧૯૪૮માં રાષ્ટ્રની બંધારણ સભાના સભ્ય, એ પછી કેન્દ્રીય પ્રધાનમંડળમાં ખેતીવાડી ખાતાના પ્રધાન, ૧૯૫૨ની ચૂંટણી પછી ઉત્તરપ્રદેશના રાજ્યપાલ વગેરે જેવા હોદ્દા સંભાળ્યા. તેમણે ૧૯૩૮માં ભારતીય વિદ્યાભવનની સ્થાપના કરી અને ૧૯૩૭, ૧૯૪૯, ૧૯૫૫માં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખ તરીકે પણ રહ્યા. ૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૧ના દીવસે ૮૩ વર્ષની જૈફ વયે મુંબઈમાં તેમનું અવસાન થયું[૧].

જીવન[ફેરફાર કરો]

સર્જન[ફેરફાર કરો]

કનૈયાલાલ મુન્શીની પહેલી નવલકથા 'પાટણની પ્રભુતા' જે તેમણે ઘનશ્યામના નામે લખી હતી. જ્યારે પાટણની પ્રભુતાને આવકાર મળ્યો ત્યાર પછી તેમણે પોતાના સાચા નામે ગુજરાતી સાહિત્યમાં લખવાનુ શરૂ કર્યું. 'જય સોમનાથ' એ 'રાજાધિરાજ' પછી લખાયેલ કૃતિ છે, પણ હંમેશા પહેલી ગણાય છે.

જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં તેઓ કૃષ્ણભક્તિ તરફ વળ્યા હતા અને એટલે તેમની છેલ્લી રચના કૃષ્ણાવતાર છે, જે અધુરી છે.

તેમણે લખેલા સાહિત્યમાં કેટલીક ઉલ્લેખનીય રચનાઓ નીચે મુજબ છે.

  • લોમહર્ષિણી
  • ભગવાન પરશુરામ
  • વેરની વસુલાત
  • કોનો વાંક
  • સ્વપ્નદ્રષ્ટા
  • તપસ્વિની
  • અડધે રસ્તે
  • સીધાં ચઢાણ
  • સ્વપ્નસિદ્ધિની શોધમાં
  • પુરંદર પરાજય
  • અવિભક્ત આત્મા
  • તર્પણ
  • પુત્રસમોવડી
  • વાવા શેઠનું સ્વાતંત્ર્ય
  • બે ખરાબ જણ
  • આજ્ઞાંકિત
  • ધ્રુવસંવામિનીદેવી
  • સ્નેહસંભ્રમ
  • ડૉ. મધુરિકા
  • કાકાની શશી
  • છીએ તે જ ઠીક
  • બ્રહ્મચર્યાશ્રમ
  • મારી બિનજવાબદાર કહાણી
  • ગુજરાતની કીર્તિગાથા

અંગ્રેજી[ફેરફાર કરો]

  • Gujarat & its Literature
  • I Follow the Mahatma
  • Early Aryans in Gujarat
  • Akhand Hindustan
  • The Aryans of the West Coast
  • The Indian Deadlock
  • The Imperial Gurjars
  • Ruin that Britain Wrought
  • Bhagavad Gita and Modern Life
  • The Changing Shape of Indian Politics
  • The Creative Art of LIfe
  • Linguistic Provinces & Future of Bombay
  • Gandhi : The Master
  • Bhagavad Gita - An Approach
  • The Gospel of the Dirty Hand
  • Glory that was Gurjaradesh
  • Our Greatest Need
  • Saga of Indian Sculpture
  • The End of an Era (Hyderabad Memories)
  • Foundation of Indian Culture
  • Reconstruction of Society through Trusteeship
  • The World We Saw
  • Warnings of History
  • Gandhiji's Philosophy in Life and Action

માધ્યમમાં[ફેરફાર કરો]

શ્યામ બેનેગલની ટૂંકી હપ્તાવાર ધારાવાહિક સંવિધાનમાં તેમની ભૂમિકા કે.કે. રૈનાએ ભજવી હતી.

સ્મૃતિચિહ્નો[ફેરફાર કરો]

  • મુંબઈના એક મુખ્ય માર્ગને તેમના પરથી નામ અપાયું છે.
  • જયપુરમાં એક માર્ગને તેમના પરથી નામ અપાયું છે.
  • તિરૂઅનંતપુરમમાં એક શાળાને ભવન્સના કુલપતિ કે.એમ. મુનશી મેમોરિય વિદ્યા મંદિર સપશ તરીકે નામ અપાયું છે.
  • ૧૯૮૮માં તેમના માનમાં ટપાલ ટિકિટ બહાર પડાઇ હતી.[૨]
  • ભારતીય વિદ્યા ભવન તેમના માનમાં સામાજીક કાર્ય માટે - કુલપતિ મુનશી પુરસ્કાર - અેનાયત કરે છે.[૩]

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ "કનૈયાલાલ મુનશી". કર્તા પરિચય. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ. Retrieved ૦૫-૦૬-૨૦૧૨. 
  2. Indian postage stamp on Munshi – 1988
  3. "Kulapati Munshi Award conferred". The Hindu. ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૩. Retrieved ૧ માર્ચ ૨૦૧૪.