ગુજરાતી ભાષા

વિકિપીડિયામાંથી
આના પર જાવ: ભ્રમણ, શોધો
ગુજરાતી
Gujarātī
Gujarati Script Sample.svg
ગુજરાતી લિપિમાં "ગુજરાતી"
Native to ગુજરાત અને પાકિસ્તાન
Region ગુજરાત
Ethnicity ગુજરાતી
Native speakers

L1: ૪.૬૧ કરોડ[૨]
L2, L3: ૪૨ લાખ[૩][૧][૨]
ભાષા કુટુંબ
ઇન્ડો-યુરોપિયન
  • ઇન્ડો-ઇરાનિયન
    • ઇન્ડો-આર્યન
      • પશ્ચિમ ઇન્ડો-આર્યન[૪]
        • ગુજરાતી ભાષાઓ
          • ગુજરાતી
Early forms
જૂની ગુજરાતી
  • મધ્યકાળની ગુજરાતી
    • ગુજરાતી
લખાણ પદ્ધતિ
ગુજરાતી લિપિ (બ્રાહ્મિક લિપિઓ)
ગુજરાતી બ્રેઇલ
અરેબિક લિપિ
દેવનાગરી (ઐતહાસિક)
Official status
Official language in
ગુજરાત (ભારત)[૫]
દમણ અને દીવ (ભારત)
દાદરા અને નગરહવેલી (ભારત)
Language codes
ISO 639-1 gu
ISO 639-2 guj
ISO 639-3 guj
Glottolog guja1252[૬]
Linguasphere 59-AAF-h
Idioma guyaratí.png
ભારતમાં ગુજરાતી ભાષીઓનું વિતરણ

ગુજરાતી ‍(/ɡʊəˈrɑːti/[૭]) ભારત દેશના ગુજરાત રાજ્યની ઇન્ડો-આર્યન ભાષા છે. તે ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષા કુટુંબનો ભાગ છે. ગુજરાતીનો ઉદ્ભવ જૂની ગુજરાતી ભાષા (આશરે ઇ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦)માંથી થયો છે. તે ગુજરાત રાજ્ય અને દીવ, દમણ અને દાદરા-નગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની અધિકૃત ભાષા છે.

સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (CIA) મુજબ ભારતની વસ્તીના ૪.૫% લોકો ગુજરાતી ભાષા બોલે છે, જે ૫.૫૬ કરોડ (૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ) જેટલા થાય છે.[૮] સમગ્ર વિશ્વમાં ગુજરાતી ભાષા બોલતા લોકોની સંખ્યા ૬.૫૫ કરોડ છે, જેથી ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમાં ૨૬મા ક્રમની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે.

ગુજરાત અને ભારતનાં અન્ય રાજ્યો તથા પાકિસ્તાન ઉપરાંત વિશ્વનાં અનેક દેશોમાં ગુજરાતી ભાષા બોલતા લોકો વસે છે, જેમાં મહદ્અંશે, અમેરિકા, યુ.કે., કેન્યા તથા દક્ષિણ આફ્રિકા સહિત આફ્રિકાનાં અન્ય દેશો, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય.

ભારતના "રાષ્ટ્રપિતા" મહાત્મા ગાંધી અને "લોખંડી પુરુષ" સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી હતી. બીજા મહાનુભાવો કે જેમની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી છે અથવા હતી તેમાં સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી, મોરારજી દેસાઈ, નરસિંહ મહેતા, ધીરુભાઈ અંબાણી, જે.આર.ડી. ટાટા અને "પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપિતા" મહંમદ અલી ઝીણાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

ગુજરાતી સંસ્કૃત ભાષામાંથી વિકસિત થયેલી આધુનિક ઈન્ડો-આર્યન ભાષા છે. પરંપરાગતરીતે ૩ ઐતિહાસિક તબક્કાઓ પ્રમાણે ઈન્ડો-આર્યન ભાષાઓ વચ્ચે ભેદ કરાય છે.

  1. જૂની ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વેદિક અને શાસ્ત્રિય સંસ્કૃત)
  2. મધ્યકાળની ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (અલગ અલગ પ્રાકૃત અને અપભ્રંશ)
  3. નવી ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (આધુનિક ભાષાઓ જેમ કે હિન્દી, પંજાબી, બંગાળી વગેરે)

ગુજરાતી ભાષાને પ્રચલિત રીતે નીચેના ત્રણ ઐતિહાસિક તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે:

જૂની ગુજરાતી (ઈ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦)[ફેરફાર કરો]

તેને "ગુજરાતી ભાખા" અથવા "ગુર્જર અપભ્રંશ" પણ કહેવામાં આવે છે. આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ભાષાની પૂર્વજ એવી આ ભાષા ગુર્જર લોકો (જેઓ એ સમયે પંજાબ, રાજપુતાના, મધ્ય ભારત અને ગુજરાતના વિવિધ ભાગોમાં રહેતા હતા અને રાજ કરતા હતા) બોલતા હતા. ૧૨મી સદીમાં જ આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાવા લાગી. આજની જેમ એ સમયે પણ ગુજરાતીમાં ૩ જાતિઓ હતી અને ૧૩મી સદીની આસપાસ તેનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ વિકસિત થવા લાગ્યું. સામાન્ય રીતે જૂની ગુજરાતી તરીકે ઓળખાતી આ ભાષાને અમુક વિદ્વાનો જૂની પાશ્ચાત્ય રાજસ્થાની ભાષા કહેવાનું પસંદ કરે છે, કારણ કે ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ભાષાઓ એ સમયે અલગ અલગ નહોતી.(સંદર્ભ આપો)નરસિંહ મહેતા (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના પિતા માનવામાં આવે છે.

મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૫૦૦-૧૮૦૦)[ફેરફાર કરો]

આધુનિક ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૮૦૦-અત્યારે)[ફેરફાર કરો]

આ પણ જુઓ[ફેરફાર કરો]

વિકિસ્રોત
વિકિસ્રોતમાં ગુજરાતી સાહિત્યને લગતું સાહિત્ય ઉપલબ્ધ છે.



સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. ૧.૦ ૧.૧ "Indiaspeak: English is our 2nd language - Times of India". 
  2. ૨.૦ ૨.૧ ORGI. "Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001". 
  3. As per the 2001 Census. 46.1 million native speakers subtracted from 50.3 million total speakers.
  4. Ernst Kausen, 2006. Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen (Microsoft Word, 133 KB)
  5. Dwyer ૧૯૯૫, p. ૫
  6. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; et al., eds. (૨૦૧૬). "Gujarati". Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  7. Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh
  8. Sandra Küng (૬ જૂન ૨૦૧૩). "Translation from Gujarati to English and from English to Gujarati – Translation Services". wwt-services.co.uk. Retrieved ૨૯ માર્ચ ૨૦૧૫. 

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]