પાવાગઢ

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
પાવાગઢ
—  ગામ  —
પાવાગઢનુ

ગુજરાત અને ભારતમાં સ્થાન

અક્ષાંશ-રેખાંશ 22°28′00″N 73°30′02″E / 22.46672°N 73.50048°E / 22.46672; 73.50048
દેશ ભારત
રાજ્ય ગુજરાત
જિલ્લો પંચમહાલ
તાલુકો હાલોલ
અધિકૃત ભાષા(ઓ) ગુજરાતી,હિંદી[૧]
સમય ક્ષેત્ર ભારતીય માનક સમય (+૦૫:૩૦)
સગવડો પ્રાથમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી
મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન
મુખ્ય ખેતપેદાશ મકાઈ, બાજરી, તુવર, શાકભાજી
પાવાગઢ
Pavagadh plan 1847 by J Ramsay.jpg
પાવાગઢનો નકશો, ૧૮૪૭
સૌથી ઉંચું શિખર
ઉંચાઇ762 m (2,500 ft)
અક્ષાંસ-રેખાંશ22°28′00″N 73°30′02″E / 22.46672°N 73.50048°E / 22.46672; 73.50048
નામ
ઉચ્ચારપાવાગઢ
ભૂગોળ
સ્થાનપંચમહાલ જિલ્લો, ભારત

પાવાગઢ ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા તાલુકામથક હાલોલ નજીક આવેલો એક પર્વત છે. આ પર્વતની તળેટીમાં ગુજરાતની એક સમયની રાજધાની રહી ચુકેલું ઐતિહાસિક ચાંપાનેર ગામ વસેલું છે તેમજ આ પર્વતની ટોચ પર આવેલા મહાકાળી માતાના મંદિરને કારણે આ સ્થળ ગુજરાતનાં પવિત્ર યાત્રાધામ પૈકીનું એક તીર્થસ્થળ ગણાય છે. ચૈત્રી તેમજ આસોની નવરાત્રિના નવ દિવસોમાં અહીં સૌથી વધુ લોકો દર્શનાર્થે આવે છે. એક માન્યતા મુજબ પાવાગઢનો સમાવેશ માતાજીની શક્તિપીઠોમાં થાય છે અને અહીં સતિનાં સ્તનનો ભાગ પડ્યો હોવાનું કહેવામાં આવે છે.[૧]

ભૂગોળ[ફેરફાર કરો]

પાવાગઢ પર્વત પર જવાનો પગથીયાંવાળો રસ્તો

ભૌગોલિક રીતે પાવાગઢ ૨૨.૭૭૬° N ૭૩.૬૧૮° E પર વસેલું છે.

પાવાગઢની તળેટીમાં ચાંપાનેર ગામ વસેલું છે, જ્યાંથી આશરે ૪ થી ૫ કિલોમીટર જેટલા અંતરે માંચી ગામ આવેલું છે. ચાંપાનેરથી માંચી સુધી જવા જીપની સવલત છે જે વન્ય વનરાજી સભર સર્પાકાર રસ્તા પર ચઢાણ કરી માંચી ગામ પહોચાડે છે. માંચી ખાતેથી ગઢ પર ચઢવા માટે રોપવે પણ બનાવવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત અહીં ઉપર ચઢવા માટે પગથીયાંવાળો માર્ગ પણ ઉપલબ્ધ છે. આશરે ૧૫૦૦ની આસપાસના આ પગથીયાં એકાદ કલાકમાં ચઢી શકાય છે. રોપવે પણ ૬ થી ૮ મિનિટનાં નજીવા સમયમાં મંદિરના પગથિયા સુધી પહોચાડે છે. ઘણાં સાહસિકો અને પ્રકૃતિપ્રેમીઓ ચાંપાનેરથી જ માંચી સુધી જંગલના રસ્તે ચઢાણ કરે છે જેનો લ્હાવો અનેરો છે. આ રસ્તો જંગલ વચ્ચેથી પસાર થતો હોવાથી કપરો છે તેમજ સંધ્યાકાળ બાદ ચઢાણ કરવા માટે હિતાવહ પણ નથી.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

દંતકથા[ફેરફાર કરો]

વર્ષો પહેલા પાવાગઢ - ચાંપાનેર પંથકમાં પતઇ કુળના રાજા રાજ્ય કરતા હતા. તેઓ કાળકા માતાના પરમ ઉપાસક હતા અને તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન કાળકા માતા દર નવરાત્રિના નવ દિવસ અહીં ગરબા રમવા આવતા હતા. પતઇ કુળના છેલ્લા શાસક રાજા જયસિંહ કે જેઓએ એકવાર નવરાત્રિમાં મદિરાપાન કર્યું અને રુપ બદલી ગરબે રમતા માતાજીને જોઇ તેમના રુપથી મોહિત થઇ ગયા. તેમણે માતાજીનો પાલવ પકડી રાણી બનવા કહ્યું. માતાજીના ઘણું સમજાવ્યા બાદ પણ પતઇ રાજા જયસિંહે પોતાની જીદ છોડી નહી, તેથી કોપાયમાન થઇ માતાજીએ પોતાનું અસલ સ્વરુપ ધારણ કરી રાજાને શ્રાપ આપ્યો કે આવતા છ મહિનામાં તારું સામ્રાજ્ય નષ્ટ થઇ જશે. આ પતઇ રાજા જયસિંહને મહમદ બેગડાએ હરાવી ચાંપાનેર જીતી લીધું અને ત્યાં મુઘલ સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યું.

વાસ્તવિકતા

રાજા જયસિંહ પોતે પણ માં મહાકાળીનો ઉપાસક હતો , એ મદિરાપાન કરતોજ નહોતો , અને નવરાત્રી જેવા ઉપાસના પર્વમાં માં મહાકાળીનો પાલવ પકડે એવી હિમ્મત પણ ના હોય અને કરે તો ઐશ્વરીય ઉર્જા સામે તરતજ ભસ્મ થઇ જાય."રાય બેની રાય " ગ્રંથમાં ઉપરોક્ત વાર્તાને દંતકથા દર્શાવવામાં આવી છે.મંદિરના પૂજારી કાલિપ્રસાદ ની દીકરી ભદ્રાવતી ઉપર રાજાના સાળા " સૈયા વાંકલીયા " એ કુ દ્રષ્ટિ કરતા , ભદ્રાવતી ના શરીરમાંથી અગ્નિ જ્વાળાઓ પ્રગટ થઇ અને દોડતા દોડતા મુખ્ય ડુંગર ના સામેના ડુંગર ઉપર ગઈ અને ત્યાં તે ભસ્મ થઇ અને ત્યાં આજે પણ " ભદ્રાવતી માં" નું મંદિર છે , તેમજ ભદ્રાવતીના શરીર માં માં મહાકાળીએ પ્રવેશ કર્યો હોવાથી તેને માં મહાકાળીના સ્વરૂપની સમાન જ પૂજવામાં આવે છે.

[૨]પાવાગઢ દર્શન ની ગેય સ્ટોરી માં પણ ઉપરોક્ત કથાનું વર્ણન છે.

છબીઓ[ફેરફાર કરો]

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. "templenet.com પર પાવાગઢનો શક્તિપીઠ તરીકે ઉલ્લેખ". K. Kannikeswaran. Retrieved ૩૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯. Check date values in: |accessdate= (મદદ)

બાહ્ય કડીઓ[ફેરફાર કરો]