કોંગ્રેસના પક્ષ પ્રમુખોની યાદી

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search

ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઈએનસી) એ ભારતની પ્રજાસત્તાક પ્રણાલીની રાજકીય વ્યવસ્થામાં એક મુખ્ય પક્ષ છે. ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ એ પક્ષના ચૂંટાયેલા વડા છે, જે સામાન્ય લોકો સાથેના પક્ષના સંબંધને સંચાલિત કરવા, પાર્ટી નીતિ વિકસાવવા અને ખાસ કરીને ચૂંટણી મંચ પર વાતચીત કરવા માટે જવાબદાર છે. ઓલ ઇન્ડિયા કોંગ્રેસ સમિતિના પ્રમુખ, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ પાર્ટી (આઈએનસી) ના કોંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે ઓળખાય છે.

૧૮૮૫માં એ. ઓ. હ્યુમ દ્વારા કોંગ્રેસ પક્ષની સ્થાપના થઈ ત્યારથી, ૬૦ લોકોએ પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી છે. સૌ પ્રથમ, વ્યોમેશ ચંદ્ર બેનર્જીએ ૧૮૮૫ માં ૨૮ ડિસેમ્બરથી ૩૧ ડિસેમ્બર સુધી બોમ્બે ખાતે યોજાયેલ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રથમ સત્રની અધ્યક્ષતા કરી હતી. હાલ રાહુલ ગાંધી પક્ષ પ્રમુખનો હોદ્દો સંભાળી રહ્યા છે . ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (ભા.રા.કોં.) ના અધ્યક્ષ જે.બી. ક્રિપાલાની હતા. એન્ની બેસેન્ટ ભા.રા.કોં.ના પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ હતા જ્યારે સરોજિની નાયડુ કોંગ્રેસના પ્રથમ ભારતીય મહિલા અધ્યક્ષ હતા, સોનિયા ગાંધી સૌથી લાંબો સમય સુધી પ્રમુખ પદે રહ્યા છે. નેહરુ-ગાંધી પરિવારના જ છ સભ્યો કોંગ્રેસના પ્રમુખનો હોદ્દો સંભાળી ચુક્યા છે.

ઇતિહાસ[ફેરફાર કરો]

૧૮૮૫-૧૯૩૩ દરમિયાન, પ્રમુખપદની મુદત ફક્ત એક વર્ષની હતી. પરંપરાગત રીતે, આ પદ પક્ષના અગ્રણી સભ્યોમાંથી ચયનપ્રક્રિયા દ્વારા ભરવામાં આવે છે.

ઈન્દિરા ગાંધીએ, ૧૯૬૯ ના બીજા કોંગ્રેસ વિભાજન પછી કોંગ્રેસ પ્રમુખ અને વડા પ્રધાન તરીકે સમાન વ્યક્તિની પ્રથાને સંસ્થાગત કરી. તેના પુત્ર રાજીવ ગાંધીએ આ પ્રથા ચાલુ રાખી.

પી.વી. નરસિંહ રાવ પણ કોંગ્રેસ પ્રમુખ અને વડા પ્રધાનના હોદ્દાઓ ધરાવતા હતા. આઈ.સી.સી. પછી મતદાન થયા બાદ સીતારમ કેસરીએ આ પદ સંભાળ્યો હતો. પરંતુ જ્યારે તેમના નેતૃત્વ હેઠળ આઇસીસી ક્યારેય સત્તામાં પાછો ફર્યો ન હતો, ત્યારે તેમની સાથે મળીને બે પોસ્ટ્સ યોજાઇ નહોતી.

૨૦૦૦-૨૦૦૯ દરમિયાન, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસએ ઇતિહાસમાં પહેલીવાર વાર્ષિક સંમેલનનું આયોજન કર્યું ન હતું. ૨૦૦૪ માં, જ્યારે કોંગ્રેસ પક્ષ સત્તામાં પાછો ફર્યો ત્યારે ડો. મનમોહન સિંહ પ્રથમ પ્રધાનમંત્રી બન્યા, સોનિયા ગાંધી કોંગ્રેસ પાર્ટીના સૌથી લાંબી સેવા આપતા પ્રમુખ છે, જે ૧૯૯૮ થી ૨૦૧૭ સુધીના અઢાર વર્ષ સુધીનો કાર્યકાળ ધરાવે છે. અંતિમ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ ૩ જુલાઈ ૨૦૧૯ના રોજ પોતાના હોદ્દા પરથી રાજીનામું આપેલ છે તથા વર્તમાનમાં સોનિયા ગાંધી વચગાળાના અધ્યક્ષ તરીકે પદભાર સંભાળે છે.

અધ્યક્ષ[૧][ફેરફાર કરો]

અનુક્રમ. અધ્યક્ષનું નામ ચિત્ર જીવનકાળ અધ્યક્ષતાનું વર્ષ સંમેલન સ્થળ
વ્યોમેશચંદ્ર બેનરજી WCBonnerjee.jpg ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૮૪૪ – ૧૯૦૬ ૧૮૮૫ બોમ્બે
દાદાભાઈ નવરોજી Dadabhai Naoroji.jpg ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૮૨૫ – ૧૯૧૭ ૧૮૮૬ કલકત્તા
બદરુદ્દીન તૈયબજી BadruddinTyabji.jpg ૧૦ ઓક્ટોબર ૧૮૪૪ – ૧૯૦૬ 1887 મદ્રાસ
જ્યોર્જ યૂલે George Yule.jpg ૧૮૨૯ – ૧૮૯૨ ૧૮૮૮ અલ્હાબાદ
સર વિલિયમ વેડરબર્ન WilliamWedderburn.jpg ૧૮૩૮–૧૯૧૮ ૧૮૮૯ બોમ્બે
ફિરોજશાહ મહેતા Pherozeshah Mehta 1996 stamp of India.jpg ૪ ઓગસ્ટ ૧૮૪૫ – ૧૯૧૫ ૧૮૯૦ કલકત્તા
પી આનંદ ચાર્લૂ ઓગસ્ટ ૧૮૪૩ – ૧૯૦૮ ૧૮૯૧ નાગપુર
વ્યોમેશચંદ્ર બેનરજી WCBonnerjee.jpg ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૮૪૪ – ૧૯૦૬ ૧૮૯૨ અલ્હાબાદ
દાદાભાઈ નવરોજી Dadabhai Naoroji.jpg ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૮૨૫ – ૧૯૧૭ ૧૮૯૩ લાહોર
૧૦ અલફ્રેડ વેબ AlfredWebb.jpg ૧૮૩૪–૧૯૦૮ ૧૮૯૪ મદ્રાસ
૧૧ સુરેન્દ્રનાથ બેનરજી 75px ૧૦ નવેમ્બર ૧૮૪૮ – ૧૯૨૫ ૧૮૯૫ પૂના
૧૨ મોહમ્મદ રહીમતુલ્લા સયાની RMSayani.jpg ૫ એપ્રિલ ૧૮૪૭ – ૧૯૦૨ ૧૮૯૬ કલકત્તા
૧૩ શંકરન નાયર SirChetturSankaranNair.jpg ૧૧ જુલાઈ ૧૮૫૭ – ૧૯૩૪ ૧૮૯૭ અમરાવતી
૧૪ આનંદમોહન બોઝ AnandaMohanBose.JPG ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૧૮૪૭ – ૧૯૦૬ ૧૮૯૮ મદ્રાસ
૧૫ રમેશચંદ્ર દત્ત Romesh Chunder Dutt.jpg ૧૩ ઓગસ્ટ ૧૮૪૭ – ૧૯૦૯ ૧૮૯૯ લખનઉ
૧૬ નારાયણ ગણેશ ચન્દાવરકર N. G. Chandavarkar cyclopedia.png ૨ ડિસેમ્બર ૧૮૫૫ – ૧૯૨૩ ૧૯૦૦ લાહોર
૧૭ દિનશા ઈડલજી વાચા DinshawWacha.jpg ૨ ઓગસ્ટ ૧૮૪૪ – ૧૯૩૬ ૧૯૦૧ કલકત્તા
૧૮ સુરેન્દ્રનાથ બેનરજી 75px ૧૦ નવેમ્બર ૧૮૪૮ – ૧૯૨૫ ૧૯૦૨ અમદાવાદ
૧૯ લાલમોહન ઘોષ ૧૮૪૭–૧૯૦૯ ૧૯૦૩ મદ્રાસ
૨૦ સર હેનરી કૉટન Henry Cotton.jpg ૧૮૪૫–૧૯૧૫ 1904 બોમ્બે
૨૧ ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે Gopal krishan gokhale.jpg ૯ મે ૧૮૬૬ – ૧૯૧૫ ૧૯૦૫ બનારસ
૨૨ દાદાભાઈ નવરોજી Dadabhai Naoroji.jpg ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૮૨૫ – ૧૯૧૭ ૧૯૦૬ કલકત્તા
૨૩ રાસબિહારી ઘોષ
Rash Bihari Ghosh.jpg
૨૩ ડિસેમ્બર ૧૮૪૫ – ૧૯૨૧ ૧૯૦૭ સુરત
૨૪ રાસબિહારી ઘોષ
Rash Bihari Ghosh.jpg
૨૩ ડિસેમ્બર ૧૮૪૫ – ૧૯૨૧ ૧૯૦૮ મદ્રાસ
૨૫ પં. મદનમોહન માલવિયા Madan Mohan Malaviya 1961 stamp of India.jpg ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૬૧ – ૧૯૪૬ ૧૯૦૯ લાહોર
૨૬ વિલિયમ વેડરબર્ન WilliamWedderburn.jpg ૧૮૩૮–૧૯૧૮ ૧૯૧૦ અલ્હાબાદ
૨૭ પં. વિશન નારાયણ દર C Vijayaraghavachariar 1998 stamp of India.jpg ૧૮૬૪–૧૯૧૬ ૧૯૧૧ કલકત્તા
૨૮ રઘુનાથ નરસિંહા મધુલકર ૧૮૫૮–૧૯૨૧ ૧૯૧૨ પટના
૨૯ નવાબ સૈયદ મુહમ્મદ બહાદુર ?–૧૯૧૯ ૧૯૧૩ કરાંચી
૩૦ ભૂપેન્દ્રનાથ બોઝ Bhupendranath Bose.jpg ૧૮૫૯–૧૯૨૪ ૧૯૧૪ મદ્રાસ
૩૧ સત્યેન્દ્ર પ્રસન્ન સિંહ Lord Sina.jpg માર્ચ ૧૮૬૩ – ૧૯૨૮ ૧૯૧૫ બોમ્બે
૩૨ અમ્બિકા ચરણ મજમૂદાર 1916muzumdar.jpg ૧૮૫૦–૧૯૨૨ ૧૯૧૬ લખનઉ
૩૩ એની બેસન્ટ Annie Besant.png ૧ ઓક્ટોબર ૧૮૪૭ – ૧૯૩૩ ૧૯૧૭ કલકત્તા
૩૪ મદનમોહન માલવિયા Madan Mohan Malaviya1.jpg ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૬૧ – ૧૯૪૬ ૧૯૧૮ દિલ્હી
૩૫ સૈયદ હસન ઇમામ Syed Hasan Imam.jpg ૩૧ ઓગસ્ટ ૧૮૭૧ – ૧૯૩૩ ૧૯૧૮ બોમ્બે (વિશિષ્ટ અધિવેશન)
૩૬ મોતીલાલ નહેરુ MotilalNehru4.jpg ૬ મે ૧૮૬૧ – ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૧ ૧૯૧૯ અમૃતસર
૩૭ લાલા લજપતરાય Lala lajpat Rai.jpg ૨૮ જાન્યુઆરી ૧૮૬૫ – ૧૭ નવેમ્બર ૧૯૨૮ ૧૯૨૦ કલકત્તા (વિશિષ્ટ અધિવેશન)
૩૮ સી. વિજયરાઘવાચારી ૧૮૫૨ – ૧૯ એપ્રિલ ૧૯૪૪ ૧૯૨૦ નાગપુર
૩૯ હકીમ અજમલ ખાં (કાર્યકારી) 1921ajmalkhan.jpg ૧૮૬૩– ૨૯ ડિસેમ્બર ૧૯૨૭ ૧૯૨૧ અમદાવાદ
૪૦ દેશબંધુ ચિતરંજન દાસ Chittaranjan Das.JPG ૫ નવેમ્બર ૧૮૭૦ – ૧૬ જૂન ૧૯૨૫ ૧૯૨૨ ગયા
૪૧ મૌલાના મોહમ્મદ અલી Mohammad Ali Jauhar 1978 stamp of India.jpg ૧૦ ડિસેમ્બર ૧૮૭૮ – ૪ જાન્યુઆરી ૧૯૩૧ ૧૯૨૩ કાકીનાડા
૪૨ અબુલ કલામ આઝાદ Maulana Abul Kalam Azad.jpg ૧૮૮૮ – ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૮ ૧૯૨૩ દિલ્હી (વિશિષ્ટ અધિવેશન)
૪૩ મહાત્મા ગાંધી Portrait Gandhi.jpg ૨ ઓક્ટૉબર ૧૮૬૯ – ૩૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ ૧૯૨૪ બેલગાંવ
૪૪ સરોજીની નાયડુ Sarojini Naidu in Bombay 1946.jpg ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૧૮૭૯ – ૨ માર્ચ ૧૯૪૯ ૧૯૨૫ કાનપુર
૪૫ શ્રીનિવાસ ઐયર 75px ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૮૭૪ – ૧૯ મે ૧૯૪૧ ૧૯૨૬ ગુવાહાટી
૪૬ મુક્તાર અહેમદ અંસારી Mukhtar Ahmed Ansari 1980 stamp of India.jpg ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૮૦ – ૧૦ મે ૧૯૩૬ ૧૯૨૭ મદ્રાસ
૪૭ મોતીલાલ નહેરુ MotilalNehru4.jpg ૬ મે ૧૮૬૧ – ૬ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૧ ૧૯૨૮ કલકત્તા
૪૮ જવાહરલાલ નહેરુ Jnehru.jpg ૧૪ નવેમ્બર ૧૮૮૯ – ૨૭ મે ૧૯૬૪ ૧૯૨૯ લાહોર
૪૯ વલ્લભભાઈ પટેલ Sardar patel (cropped).jpg ૩૧ ઓક્તોબર ૧૮૭૫ – ૧૫ ડિસેમ્બર ૧૯૫૦ ૧૯૩૧ કરાંચી
૫૦ મદનમોહન માલવિયા Madan Mohan Malaviya1.jpg ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૮૬૧ – ૧૯૪૬ ૧૯૩૨ દિલ્હી
૫૧ નેલી સેનગુપ્ત Nellie and Jatindra Mohan Sengupta 1985 stamp of India.jpg ૧૮૮૬ - ૧૯૭૩ ૧૯૩૩ કલકત્તા
૫૨ રાજેન્દ્રપ્રસાદ Food Minister Rajendra Prasad during a radio broadcast in Dec 1947 cropped.jpg ૩ ડિસેમ્બર ૧૮૮૪ – ૨૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૩ ૧૯૩૪ & ૧૯૩૫ બોમ્બે
૫૩ જવાહરલાલ નહેરૂ Jnehru.jpg ૧૪ નવેમ્બર ૧૮૮૯ – ૨૭ મે ૧૯૬૪ ૧૯૩૬ લખનૌ
૫૪ 1937 ફૈઝપુર
૫૫ સુભાષચન્દ્ર બોઝ Subhas Chandra Bose.jpg ૨૩ જાન્યુઆરી ૧૮૯૭ – ૧૮ ઑગસ્ટ ૧૯૪૫ ૧૯૩૮ હરિપુરા
૫૬ સુભાષચન્દ્ર બોઝ (ત્યાગપત્ર)
રાજેન્દ્ર પ્રસાદ સેશન બાદ અનુગામી તરિકે નિયુક્ત
Subhas Chandra Bose.jpgRajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg ૨૩ જાન્યુઆરી ૧૮૯૭ – ૧૮ ઑગસ્ટ ૧૯૪૫ ૧૯૩૯ જબલપુર પાસે ત્રિપુરી
૫૭ અબુલ કલામ આઝાદ Maulana Abul Kalam Azad.jpg ૧૮૮૮ – ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૫૮ ૧૯૪૦ - ૪૬ રામગઢ
૫૮ જે. બી. કૃપલાણી Acharya Kripalani 1989 stamp of India.jpg ૧૮૮૮ – ૧૯ માર્ચ ૧૯૮૨ ૧૯૪૭ મેરઠ
૫૯ પટ્ટાભિ સિતારમૈયા Bhogaraju Pattabhi Sitaramayya 1997 stamp of India.jpg ૨૪ ડિસેમ્બર ૧૮૮૦ – ૧૭ ડિસેમ્બર્ ૧૯૫૯ ૧૯૪૮ & ૪૯ જયપુર
૬૦ પુરુષોત્તમદાસ ટંડન
Purushottam Das Tandon 1982 stamp of India.jpg
૧ ઑગસ્ટ ૧૮૮૨ – ૧ જુલાઈ ૧૯૬૧ ૧૯૫૦ નાસિક
૬૧ જવાહરલાલ નહેરુ Jnehru.jpg ૧૪ નવેમ્બર ૧૮૮૯ – ૨૭ મે ૧૯૬૪ ૧૯૫૧ & ૫૨ દિલ્હી
૬૨ ૧૯૫૩ હૈદરાબાદ
૬૩ ૧૯૫૪ કલકત્તા
૬૪ યુ. એન. ઢેબર ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૫ – ૧૯૭૭ ૧૯૫૫ અવાડી
૬૫ ૧૯૫૬ અમૃતસર
૬૬ ૧૯૫૭ ઈન્દોર
૬૭ ૧૯૫૮ ગુવાહાટી
૬૮ ૧૯૫૯ નાગપુર
૬૯ ઈન્દીરા ગાંધી Indira Gandhi in 1967.jpg ૧૯ નવેમ્બર ૧૯૧૭ – ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ ૧૯૫૯ દીલ્હી (વિશેષ સત્ર)
૭૦ નીલમ સંજીવ રેડ્ડી NeelamSanjeevaReddy.jpg ૧૯ મે ૧૯૧૩ – ૧ જૂન ૧૯૯૬ ૧૯૬૦ બેંગલુરુ
૭૧ ૧૯૬૧ ભાવનગર
૭૨ ૧૯૬૨ & ૬૩ Patna
૭૩ કે. કામરાજ K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg ૧૫ જુલાઈ ૧૯૦૩ – ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૭૫ ૧૯૬૪ ભૂવનેશ્વર
૭૪ ૧૯૬૫ દુર્ગાપુર
૭૫ ૧૯૬૬ & ૬૭ જયપુર
૭૬ એસ્. નિજલિંગપ્પા Snijalingappa.jpg ૧૦ ડિસેમ્બર ૧૯૦૨ – ૯ ઓગસ્ટ ૨૦૦૦ ૧૯૬૮ -૧૯૬૯ હૈદરાબાદ
ફરિદાબાદ
૭૭ જગજીવન રામ Jagjivan Ram 1991 stamp of India.jpg ૫ એપ્રિલ ૧૯૦૮ – ૬ જુલાઈ ૧૯૮૬ ૧૯૭૦ & ૭૧ મુંબઈ
૭૮ શંકર દયાલ શર્મા Shankar Dayal Sharma 36.jpg ૧૯ ઓગસ્ટ ૧૯૧૮ – ૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૯ ૧૯૭૨ -૧૯૭૪ Calcutta
૭૯ દેવકાન્તા બરુઆ Dev Kant Baruah.jpg ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૪ – ૧૯૯૬ Chandigarh
૮૦ કે. બ્રહ્માનંદ રેડ્ડી Kasu Brahmananda Reddy 2011 stamp of India.jpg ૨૮ જુલાઈ ૧૯૦૯ - ૨૦ મે ૧૯૯૪ ૧૯૭૭ - ૧૯૭૮ દક્ષિણાદિલ્હી
૮૧ ઈન્દિરા ગાંધી Indira Gandhi in 1967.jpg ૧૯ નવેમ્બર ૧૯૧૭ – ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ ૧૯૭૮ - ૧૯૮૩ દિલ્હી
૮૨ ૧૯૮૩ -૧૯૮૪ કલકત્તા
૮૩ રાજીવ ગાંધી Rajiv Gandhi (cropped).jpg ૨૦ ઓગસ્ટ ૧૯૪૪ – ૨૧ મે ૧૯૯૧ ૧૯૮૫ - ૧૯૯૧ મુંબઈ
૮૪ પી.વી. નરસિંહરાવ Pumapaparti.N.rao.jpg ૨૮ જૂન ૧૯૨૧ – ૨૩ ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ ૧૯૯૧ - ૧૯૯૬ તિરૂપતિ
૮૫ સીતારામ કેસરી With Sita Ram Kesari and Menka Gandhi.jpg નવેમ્બર ૧૯૧૯ – ૨૪ ઓક્ટોબર ૨૦૦૦ ૧૯૯૬ – ૧૯૯૭ કલકત્તા
૮૬ સોનિયા ગાંધી Sonia Gandhi (cropped).jpg ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ ૧૯૯૮ – ૨૦૧૭ કલકત્તા
૮૭ રાહુલ ગાંધી Rahul Gandhi.jpg ૧૯ જૂન ૧૯૭૦ ૨૦૧૭ – ૨૦૧૯ દિલ્હી
૮૮ સોનિયા ગાંધી Sonia Gandhi (cropped).jpg ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ ૨૦૧૯ દિલ્હી[૨]
  1. ओझा, एन. एन. (2009). संपूर्ण ईतिहास, आधुनिक भारत - भाग - २. नोईडा: क्रोनिकल बुक्स. p. ५१-५३.
  2. Phukan, Sandeep (10 August 2019). "Congress brings back Sonia Gandhi to lead for now". The Hindu (અંગ્રેજી માં).